Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sint Adolphus

Toen ik mijn site adolphus.nl noemde, een latinisering van mijn voornaam Adolf (als een soort parodie op de Latijnse namen van de heiligen die op mijn site de revue passeren), wist ik niet dat er ook katholieke heiligen van die naam waren.
Dus ik was zeer verrast toen ik eens googelde op die naam en er vijf tegenkwam. Ook is er één kerk (voorzover ik nu weet) aan een Adolphus gewijd.
En nog verassender, de eerste Adolphus leefde in Utrecht, mijn woonplaats.
Ik zal ze hieronder chronologisch, kort bespreken.
Sint Adolf, Bisschop van Utrecht
Over deze Adolf (ook wel Adulph genoemd), die in de 7e eeuw leefde, is niet zoveel bekend. Hij wordt voornamelijk genoemd als de broer van Botolph, een Engelse benedictijner monnik en heilige, aan wie in Engeland meer dan 70 kerken gewijd zijn of waren. Ook een naam als Boston (= “Botolph’s town”) getuigt van zijn belangrijkheid.
Adolf wordt verondersteld Bisschop van Utrecht te zijn geweest hoewel er ook wordt beweerd dat hij Bisschop in Duitsland was.
Sint Adolphus van Córdoba
Sint Adolphus en zijn broer Johannes waren Spaanse martelaren. Beide mannen waren inwoners van Sevilla, de zonen van een islamitische vader en een christelijke moeder. Ze stierven de marteldood in 850 tijdens de vervolgingen die door de kalief van Córdoba, Abdal-Rahman II, werden uitgevoerd.
De Sankt Adolfus Kirche in Düsseldorf is aan hem gewijd.
In de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk in Brussel, waar zeker honderd heiligen op glas-in-lood ramen (uit 1875) zijn afgebeeld, zijn er drie met de naam Adolphus (zie hieronder). Van twee is me duidelijk welke Adolphus het is: Sint Adolphus van Osnabrück (links onder) en Adolfus van Duitsland (rechts onder). Hij wordt zo omschreven op de Belgische inventarissite, dus ik neem aan dat hij identiek is aan Adolf van Utrecht.
Ze zijn in goed gezelschap: Antonius is er ook (zie rechts). En er zijn nog meer Antonius beeltenissen.
Sint Adolphus van Osnabrück (links)
Graaf Adolf, of Adolph, van Tecklenburg uit Westfalen, werd eerst een kanunnik in Keulen, maar later monnik in een cisterciënzer klooster waar hij bekend werd om zijn vroomheid. In 1216 werd hij benoemd tot bisschop van Osnabrück, waar hij charitatieve instellingen opzette. Adolf, die stierf in 1224, was bekend als de 'aalmoesgever aan de armen’. In dit glas-in-lood raam wordt dat iconografisch tot uitdrukking gebracht.
Op het tegeltableau in de Poitevinstraat te Brugge staat, tussen de andere pestheiligen in, Sint Antonius abt.
In 1900 werd hier dit tegeltableau geplaatst op kosten van een confrerie van Sint-Jacob.  De kunstenaar Hendrik De Graer ontwierp dit tableau en het werd gemaakt in de wandtegelfabriek Helman uit Sint-Agatha-Berchem.  Op deze plaats zou de laatste pestlijder in 1666 gestorven zijn.  Het was het allerlaatste pestgeval voor Brugge.  
Helemaal rechts op het tableau zien we de Heilige Rochus, de man met de bruine pij, die we ondertussen al herkennen aan zijn hoed en staf. Hij is in het gezelschap van de heiligen Barbara, Antonius abt en Jozef.  Aan de andere kant van het kruis zien we Maria samen met de heiligen Carolus Borromeus, Bruno de Karthuizer en Adolphus van Osnabruck. In 1900 ontstond er tijdelijk protest omdat de kunstschilder heiligen plaatste die hier in Brugge niet als pestheiligen vereerd werden.
De latijnse tekst onderaan (die trouwens wil zeggen: hier is de pest gestopt) bevat letters die groter gedrukt zijn: LLLVMIDVV  als we dit bekijken als Romeinse cijfers en ze optellen komen we aan het cijfer 1666. 
1666, daar bedoelt men het jaartal 1666 mee, maar dat is eigenlijk verkeerd. Pas in januari van het daaropvolgende jaar moet de pest in Brugge gestopt zijn.
Sint Adolphus Liguori van Foggi
Van hem weet ik alleen dat hij omstreeks 1777 geleviteerd zou hebben.
Sint Adolphus Ludigo-Mkasa van Oeganda
(Afb. links) Hij werd ook Adolfu Mukasa Ludigo genoemd. Hij leefde van 1861 tot 1886 en was een Oegandese rooms-katholieke martelaar voor zijn geloof. Hij werd geboren in het koninkrijk van Toro in het westelijke deel van het land,. Hij was een van de vele christenen die door koning Mwanga II tussen 1885 en 1887 ter dood werd gebracht: hij werd levend verbrand.
Sint Adolphus van Kingsbridge
Sint Adolphus is de beschermheilige van de 14e eeuwse fictieve kathedraal van Kingsbridge, genoemd in de historische romans The Pillars of the Earth en World Without End van Ken Follett. Zoals blijkt uit de beschrijving van zijn martelaarschap in World Without End — hij werd gekruisigd — is ook hij een fictie, en berust zijn karakter niet op één van de historische Adolphussen, maar ik noem hem hier toch ook maar even. Zijn relieken hebben een geneeskrachtige werking; wat dat betreft doet hij wel weer aan Antonius denken.
Dit glas-in-lood raam van Sint Adolph (links) bevindt zich in de parochiekerk Our Lady of Czestochowa (St. Mary's) in Nanticoke, Pennsylvania. Volgens de website waar ik hem vond, zou het gaan om Adolphus van Osnabrück, maar dat betwijfel ik. Het zou net zo goed om Adolf van Utrecht kunnen gaan.
Het lijkt vanuit persoonlijke motieven dat deze heilige werd gekozen, want de eerste pastoor van deze kerk die ook verantwoordelijk was voor de bouw, heette Adolph Nowicki.
De Sankt Adolfus Kirche in Düsseldorf is gewijd aan Sint Adolphus van Córdoba. De kerk werd vrijwel geheel verwoest in WW II. Voorzover ik heb kunnen nagaan, zijn hier geen beeltenissen van Adolfus.

Adolphus de student alchemist

Het is vooral een leuk plaatje. Maar heeft het zoeken naar de steen der wijzen niet zozeer het veranderen van lood in goud — juist een mystieke, zij het niet-religieuze, dimensie?
Maar je wordt er geen erkende heilige van.
Frontispiece van Azoth, ou le Moyen de Faire l'Or Cache des Philosophes; Basilius Valentinus.
De alchemist Senior en de student Adolphus met de boom der metalen tussen hen in.

Contact Dolf Hartsuiker