Homepage Homepage Ascese en zelfkwelling Ascese en zelfkwelling Shiva en zijn volgelingen Shiva en zijn volgelingen
Vishnoe: Rama & Krishna Vishnoe: Rama & Krishna Sadhvi's: vrouwelijke sadhoes Sadhvi's: vrouwelijke sadhoes Vreemdeling sadhoes Vreemdeling sadhoes
Kumbha mela's Kumbha mela's Noten & Bibliografie Noten & Bibliografie Verhalen Verhalen


India, land van uitersten
door Dolf Hartsuiker
Een kopje thee
Tijdens mijn eerste reis door India bezocht ik het stadje Puri, voor Hindoes een van de zeven heiligste plaatsen. Ik bestelde een thee bij een soort ‘restaurantje’ (India is zo anders dat je bijna alles tussen aanhalingstekens kan plaatsen) en kreeg het in een rood-bruin aardewerken kommetje, waardoor de thee een beetje naar steengruis smaakte. Maar goed, staande op straat dronk ik het op en wilde toen het kommetje teruggeven. Tot mijn verbijstering begon de ‘thee-man’ woedend te schreeuwen en te gebaren dat ik het op de grond moest gooien. En inderdaad, daar lagen tientallen kommetjes in scherven. Maar waarom was de man zo kwaad?
Pas later kwam ik daar achter. De thee-man handelde vanuit een soort ‘smetvrees’ die in alle sociale contacten in India een belangrijke rol speelt en die vooral ook de relatie tussen de diverse maatschappelijke lagen — de kasten — bevestigt, concreet maakt. Doordat ik het kommetje met mijn lippen had aangeraakt was het in ernstige mate verontreinigd, want van alle lichamelijke secreties is speeksel voor Hindoes wel het allersmerigst. Bovendien behoorde ik als buitenlander, met allerlei veronderstelde smerige gewoonten — zoals vlees eten, zelfs koeie-vlees — eigenlijk tot de kastelozen, de ‘onaanraakbaren’. De ‘thee-man’ moet ongetwijfeld gedacht hebben dat ik hem met opzet wilde besmetten.
Hindoes, Moslims, Sikhs, Jains
De meest onschuldige handelingen kunnen dus onderhevig blijken te zijn aan voor ons bizarre regels. Dat zijn natuurlijk vooral Hindoe regels want zij vormen de meerderheid met zo’n 700 miljoen. Maar een ‘minderheid’ van 100 miljoen Moslims is ook niet te verwaarlozen. Grof geschat zijn er daarnaast nog zo’n 25 miljoen Christenen, 20 miljoen Sikhs, 7 miljoen Boeddhisten, 1 miljoen Jains, een half miljoen Parsies, een paar honderdduizend Joden en dan nog ontelbare tribale animisten.
Veelal wordt India gezien als een eenheid, maar afgezien van al die verschillende religies en elk weer verdeeld in allerlei sekten, zijn er ook nog culturele en raciale verschillen. Dit blijkt onder meer uit de ongeveer 16 hoofdtalen en 3000 dialecten die er gesproken worden. Meerdere hoofdtalen worden in een afwijkend schrift geschreven. Er is een groot verschil tussen noord en zuid. De zuiderlingen bijv. weigeren Hindi als officiële voertaal te hanteren, wat ze zien als een poging tot culturele dominantie van het noorden, en spreken Engels als tweede taal. India moet dan ook meer gezien worden als een soort Europa, even verdeeld in cultuur-chauvinistische volkeren. Het is de grootste democratie ter wereld en in het algemeen leven deze uiteenlopende bevolkingsgroepen vredig naast — soms met — elkaar. Maar het broeit onder de oppervlakte en van tijd tot tijd zijn er hevige uitbarstingen van geweld, welke eraan herinneren dat de huidige politieke en geografische eenheid een nogal kunstmatige is, tot stand gebracht namelijk onder dwang van vreemde overheersing, eerst de Moguls, toen de Britten.
Vooral tussen Moslims en Hindoes heerst er al eeuwenlang haat en nijd. Hindoes beschouwen Mohammedanisme als een geïmporteerde religie, ‘vreemd’, niet van eigen bodem. Gedurende 500 jaar overheersing hebben de Mogul despoten keer op keer vreselijk huisgehouden in India, als fanatieke beeldenstormers talloze tempels verwoest en op andere manieren de Hindoes gekleineerd. De Hindoes werden vaak gedwongen tot bekering, terwijl de laagste kasten en kastelozen zich vrijwillig bekeerden, juist om aan het kaste stelsel te ontsnappen. Zo is de Hindoe-Moslim tegenstelling ook verweven met de kaste tegenstellingen. Vervolgens hebben de Britten met hun verdeel-en-heers politiek de diverse bevolkingsgroepen tegen elkaar uitgespeeld en datzelfde spel wordt tot op de dag van vandaag gespeeld door de politieke partijen.
Er zijn geen duidelijke lichamelijke kenmerken die de Moslim van de Hindoe onderscheiden, wat niet zo vreemd is want de meeste Moslims wonen er even lang als de Hindoes, maar veel Moslims geven recentelijk (sinds de opleving van het Moslim fundamentalisme) uitdrukking aan hun anderszijn door witte gehaakte ‘schedelkapjes’ te dragen. Terwijl de orthodoxe Hindoe zich onderscheid met een religieus symbool op het voorhoofd en typerende haardracht. Een politiek geëngageerde Hindoe zou een witte ‘Gandhi-steek’ kunnen dragen (een beetje ouderwets, sinds Gandhi wat in diskrediet raakte) en traditionele kleding zoals een jasje met opstaande boord en een broek met zeer nauwe pijpen. De tegenstelling wordt ook vorm gegeven in de kleuren van bijv. hoofdbanden, vlaggen en pamfletten : de Hindoe kleur is oranje — in de Indiase pers ‘saffron’ genaamd — en de Moslim kleur is groen. En in symbolen: de Hindoe lotus en drietand (van god Shiva) en pijl en boog (van god-koning Rama) tegenover de Moslim halve maan.
Al jaren lang wordt het Hindoe-Moslim conflict uitgevochten in de deelstaat Jammu & Kashmir, welke een overwegend Mohammedaanse bevolking heeft die zich overheerst voelt door de centrale regering en die naar hun mening vooral de Hindoe belangen dient. Dit bevestigt de algemene observatie dat dergelijke conflicten ontstaan wanneer religieuze verschillen ook (vermeende) economische implicaties hebben. Verweven met deze onafhankelijksheidsstrijd is het India-Pakistan (=Hindoe-Moslim) conflict, dat sinds de wederzijdse volkerenmoord tijdens Independence (1947) de relatie tussen deze twee landen heeft gekenmerkt en dat al twee keer tot oorlog heeft geleid.
De BJP
Een politieke partij die de Hindoe-Moslim tegenstelling onbeschaamd uitbuit om stemmenwinst te behalen is de Bharatiya Janata Party (BJP), oftewel Hindoestaanse Volks Partij, die van India een Hindoe-natie wil maken die Hindoestan zal moeten heten. In hun propaganda, ‘eigen volk eerst’, maakt de BJP gebruik van de mythologie rond de godheid Rama, de held van de Ramayana die de demonen — lees nu Moslims — versloeg en een duizendjarig welvarend Hindoe-rijk stichtte.
De leider van deze partij maakte bijvoorbeeld een rondreis langs de heilige steden van India (een pelgrimage dus) in een auto die was omgebouwd tot ‘strijdwagen’, een kopie van de strijdwagen van Rama zoals die werd voorgesteld in de populaire, twee jaar durende t.v. serie over de Ramayana. Einddoel was Ayodhya, de geboorteplaats van Rama. Daar stond een moskee (symbool van vroegere Moslim overheersing), precies op de plek waar Rama werd geboren, althans volgens de BJP, en daar moest dus een Rama tempel komen. In 1992 werd deze moskee door een woedende menigte fanatici, opgezweept door religieuze propaganda, met de blote handen afgebroken.
Met als gevolg communale strijd over heel India en Pakistan, zelfs tot in Engeland aan toe, waarbij duizenden mensen het leven lieten en zo’n honderd Hindoe tempels werden verwoest.
Maar de BJP boekte stemmenwinst in de daaropvolgende verkiezingen. Ook hier is weer sprake van (vermeende) economische ongelijkheid: de Hindoes denken bijv. dat de Moslims worden voorgetrokken bij het verkrijgen van banen bij de overheid. Het heeft ook raciale kenmerken: de Moslims mogen vier vrouwen hebben en zouden zich sneller voortplanten. Maar we moeten niet vergeten dat veel mensen op de BJP stemden als uiting van protest tegen de laksheid en corruptie van de overige politieke partijen.
De BJP wordt wel aangeduid als een Hindoe-fundamentalistische partij en op die manier geassocieerd met de uitwassen van het Moslim fundamentalisme zoals die zich manifesteren in Iran en Pakistan. Maar het etiket ‘fundamentalisme’ wordt nogal makkelijk en losjes gebruikt, zodat de wezenlijke verschillen tussen Hindoeïsme en Islam worden verdoezeld. Islam is namelijk een religie met een gecentraliseerd gezag, één boek, één profeet en één god, terwijl het kenmerkende van Hindoeïsme eerder een soort anarchie is met vele goden, zieners en opvattingen.
Evenzogoed zijn de Hindoe ‘fundamentalisten’ — evenals de Moslim fundamentalisten — tegen Westerse invloeden omdat die de traditionele waarden zouden ondermijnen. Maar gezien de economische realiteit van een ontwikkelingsland kunnen ze daar niet te veel tegen doen. Overigens is niet alleen de BJP schuldig aan het uitbuiten van religieuze tegenstellingen. De andere partijen doen er ook aan mee, zij het in mindere mate en in het geniep.
Volledigheidshalve noem ik nog even de onafhankelijkheidsstrijd van de Sikhs in de Punjab (enigszins vergelijkbaar met de situatie in Jammu & Kashmir) en van de tribalen — animisten en [Christenen] — in Assam, de oostelijke uithoek van het subcontinent.
Een busreis
Urenlang al zat ik in een bus die voort denderde door het nachtelijk duister over een smalle tweebaans weg in Gujarat. Maar ik zat tenminste. Het gangpad was aardig gevuld met staanders, maar voor Indiase begrippen was het niet te gek. Een man die voor me stond sprak me aan in het Engels (een buitenlander in India heeft aan aanspraak nooit gebrek). Hij was modern gekleed, in een overhemd en een broek, en tezamen met zijn gebrekkige Engels typeerde hem dat als middle-class. Het klopte ook met zijn beroep, landbouw-inspecteur, en hij vertelde hoe hij deze veilige overheidsbaan ‘gekocht’ had en wat een aardig inkomen dat nu opleverde. Hij zat wel goed. Het kon natuurlijk beter, hij noemde de tarieven van andere functies, de politie scoorde het hoogst.
De bus stopte en een familie drong zich naar binnen, een baardige, oude (groot?)vader, een jonge moeder, een kind, een peuter en een baby. Ze waren gekleed in traditionele Gujarati klederdracht, haast folkloristisch, voddig, vaal en met een grauwsluier. Arme mensen. De conducteur wees hen een plaats in het gangpad en daar hurkten ze op de smerige vloer, tegen elkaar aan. “Geld!” riep de conducteur en bedeesd gaf de vrouw hem wat verkreukelde biljetjes. “Dat is niet genoeg!” Hij liet het geld aan de hele bus zien, gaf het toen aan mij. “Wil meneer het even natellen?” “45,” zei ik. “Juist!” riep hij tegen de passagiers, er een show van makend, genietend van zijn beetje macht, “die achterlijke boerenpummels willen me oplichten, ha, ha.”
De bus lachte met hem mee. Toen bleek dat er voor de peuter ook betaald moest worden en de vrouw viste nog een biljetje tussen haar doeken vandaan. De familie was totaal geïntimideerd; ze maakten zich nog kleiner.
De landbouw-inspecteur gaf commentaar. “Deze lieden behoren tot de laagste kaste. Dagloners. Uitschot. Als ze een dag gewerkt hebben kopen ze drank en dan zie je ze drie dagen niet meer.”
Kaste
Het kaste-stelsel is volgens de Grondwet verboden maar in feite speelt het nog steeds een grote rol in alle menselijke relaties. Een Indiër kan aan iemands gezicht, huidskleur, naam, beroep, kleding en spraak afleiden tot welke kaste die persoon behoord en als hij het niet zeker weet zal hij er naar vragen. Het werd ook meerdere malen aan mij, een buitenlander nota bene, gevraagd; “to which caste do you belong?” En men was dan stomverbaasd te horen dat we in Nederland geen kasten hebben, nou ja, op de adel na dan.
Er zijn duizenden kasten in India, gesanctioneerd door religieuze traditie en gekoppeld aan bepaalde beroepen, maar voor de overzichtelijkheid zijn ze onderverdeeld in vier hoofdgroepen. De hoogste kaste wordt gevormd door de Brahmanen, ook wel de ‘priester-kaste’ genoemd omdat alle Brahmanen oorspronkelijk priesters waren. Nu oefenen ze ook andere beroepen uit, maar het is nog steeds zo dat alle priesters Brahmaan zijn. Daaronder komen respectievelijk de Krijgers-kaste, de Middenstanders-kaste en de Arbeiders-kaste. En daar weer onder de kastelozen, de onaanraakbaren.

Van veel belang is de oeroude relatie tussen kaste en beroep — en dus economisch handelen en politieke ideeën. Vaak lijken (of leken) de kasten op een soort gilden: bepaalde beroepen of werkzaamheden mogen alleen door een bepaalde kaste uitgevoerd worden, en leden van een andere kaste mogen of willen dat niet. Zo zullen bijvoorbeeld leden van de ‘sweeper-caste’ de smerigste karweitjes moeten opknappen, waar leden van hogere kasten hun neus voor ophalen. Of sterker nog, het verrichten van dit soort werkzaamheden zou voor hen tot ernstige ‘verontreiniging’ leiden en zou in extreme gevallen zelfs out-casting tot gevolg kunnen hebben.
Tegenwoordig zijn die verschillen wat minder pregnant, en er zijn ook veel nieuwe beroepen die niet meer passen in de oude ‘gilde’ verdelingen, maar toch blijven kaste-tegenstellingen een rol spelen.
Dit heeft zeker ook gevolgen in politiek opzicht. De Backward Castes, zoals de lagere kasten en onaanraakbaren onder meer eufemistisch genoemd worden, vormen een numerieke meerderheid, die evenwel — ongeletterd als ze veelal nog zijn — niet optimaal gebruik maken van hun electorale macht.
De economische macht berust bij de hogere kasten en de nieuwe middenstand en zij zijn het die de politiek bepalen en hun belangen lopen niet noodzakelijk parallel aan die van de onderklasse.

Er is een duidelijke splitsing tussen de eerste drie kasten en de laagste: de eerste zijn ‘tweemaal geboren’, dat wil zeggen dat ze een inwijding ondergaan, ritueel ‘herboren’ worden in hun kaste, waarna ze het ‘kaste-touwtje’ (een term van mij) mogen dragen, een uit negen strengen bestaand koordje dat om het lijf en over de linker schouder wordt gedragen. De laagste kaste mag dit niet, om nog maar niet te spreken van de kastelozen.
Zoals overal, zijn ook in India de maatstaven van de hoogste klasse het voorbeeld voor de lagere. De Brahmanen worden geacht zich te houden aan allerlei strenge religieuze voorschriften om hun ‘spirituele reinheid’ te bewaren. Het zijn tenslotte priesters en alleen rein kunnen ze voor hun godheid verschijnen, hem dienen. Maar deze spirituele reinheid vertaalt zich ook in lichamelijke voorschriften. Zo mogen Brahmanen geen voedsel eten dat leven en bewustzijn, een ‘ziel’, heeft bevat. Ze zijn dus vegetarisch, en zo ook de overige Hindoes, hoewel het vegetarisme afneemt naarmate de kaste lager is. Vandaar dan ook dat de vleesetende Westerlingen zeer laag op de rangorde staan. Het is dat ze geld en macht hebben, anders zou een orthodoxe Brahmaan nog binnen geen meter van ze willen komen.
De Brahmanen nemen minstens twee maal per dag een bad, en zo ook streven de andere Hindoes naar lichamelijke properheid. Nog een reden om die vieze Westerlingen op een afstand te houden: die vegen hun kont af met papier in plaats van ‘m te wassen. Dit wassen moet met de linkerhand gedaan worden, zodat de rechterhand rein blijft. Een Indiër iets geven met de linkerhand, wat een buitenlander in zijn onwetendheid makkelijk zou kunnen doen, is dan ook bijna een belediging.
Overigens vertaalt die lichamelijk reinheid zich niet naar de openbare gebieden. Buiten het eigen erf is het ongelooflijk smerig, daar wordt al het vuil gedumpt. Daar poept men ook. Dit is vooral goed waarneembaar vanuit de trein omdat langs de rails veel openbaar terrein is. ‘s Morgens in alle vroegte zie je daar mensen scharrelen met een blikje water in de hand, op zoek naar een goed plekje, en daar hurken ze dan, met de blote billen richting trein. Je vraagt je wel af hoe ze met zo’n klein blikje water de billen schoon krijgen.
Het gebaar voor ‘ik ga naar de wc’ is het draaien met de gestrekte wijsvinger naast het linker oor (wat lijkt op het Westerse gebaar van ‘opbellen’), wat betrekking heeft op het kaste-touwtje dat drie maal rond het oor moet worden gewikkeld om het korter te maken zodat het niet bevuild kan raken.
Deze reinheid kan verrassend makkelijk bezoedeld worden. Vroeger waren er dorpen waar alleen Brahmanen woonden en straten waar een low-caste zich niet mocht vertonen, en nog steeds hebben Brahmanen op sommige plaatsen hun eigen waterputten, ter voorkoming van besmetting. Als een low-caste op de schaduw van een Brahmaan stapte, moest deze zich onmiddellijk lichamelijk en ritueel gaan reinigen; en de low-caste werd natuurlijk streng gestraft.
De ‘smetvrees’ is tegenwoordig een stuk minder, maar nog steeds aanwezig. Een orthodoxe Brahmaan zal nooit bij een lagere kaste eten; als hij zich heeft laten scheren door een barbier (zeer lage kaste) dan moet hij zich daarna grondig reinigen; hij zal nooit uit andermans glas drinken; en ook se+ is bezoedelend. Tot op zekere hoogte worden dit soort regels ook door de lagere kasten nagevolgd en zo ontstaat er een ‘pecking-order’ van met wie je om kan gaan, bij wie je kan eten en hoe je iemand moet begroeten.
De juiste manier om een hogere in kaste te begroeten is een diepe buiging maken en zijn voeten aanraken; dat is niet alleen vertoon van onderdanigheid, maar daar is voor hem de minste kans op besmetting.
Dit soort gedragingen ter bevestiging van het kaste-onderscheid valt niet zo op, maar het blijkt wel heel duidelijk uit bijv. de huwelijksadvertenties waar vaak specifiek de kaste van de kandidaat genoemd wordt. Er zijn ook modernere advertenties waarin staat ‘caste no bar’, wat dan wel betekent dat men geen kaste-onderscheid wil maken maar het moet evenzogoed wel genoemd worden.
Een enkele keer wordt de buitenlander direct geconfronteerd met ‘smetvrees’, zoals in mijn hierboven beschreven confrontatie met de thee-man. In het algemeen zullen kaste-bewuste Hindoes dergelijke situaties proberen te vermijden, door je op traditionele manier te begroeten (en je dus geen hand te hoeven geven), door met een smoesje een etentje af te slaan, etc. Het kan ook heel duidelijk zijn soms. Bij enkele zeer heilige tempels hangt een bordje, ‘only for Hindus’, en zo houden ze de Westerlingen, Moslims en andere onaanraakbaren buiten de deur.
De kaste verschillen zijn tegenwoordig dan wel minder pregnant dan vroeger, zeker in de grote steden, maar op het platteland, waar 75% van de bevolking woont, kan men nog aardig middeleeuws handelen. Recentelijk nog werd in een dorp een verliefd stel doodgeknuppeld door de familie van het meisje omdat de jongen tot een lagere kaste behoorde. Het meisje werd ook dood geslagen — door haar eigen broers, vader en oom — omdat ze zich tegen de kaste-tradities en tegen hun autoriteit verzette. De politie deed een onderzoek, maar niemand in het dorp wilde getuigen.
Aangezien het ook de huwelijksrelaties bepaalt, zou je van een subtiele apartheid kunnen spreken, het willen bewaren van de zuiverheid van de eigen kaste. Subtiel in die zin dat er bijvoorbeeld geen bordjes staan met ‘alleen voor Brahmanen’ (wat niet nodig is omdat iedereen de regels kent) en omdat het niet een simpele zwart-wit tegenstelling is maar een heel scala van ‘kleuren’ betreft. Het Hindi woord voor kaste is dan ook ‘varna’, wat kleur betekent (vgl. ons ‘vernis’). Hoe lichter de huidskleur, hoe hoger de kaste, in het algemeen dan want er zijn ook zeer donkere Brahmanen. In dit opzicht scoren de Westerlingen dus wel zeer hoog.
Deze apartheid is ook subtiel omdat veel Indiërs er geen problemen mee hebben. Hoewel het niet bon ton is om de kaste-verschillen te benadrukken — je moet je ondergeschikten goed behandelen — hebben de hogere kasten er voordeel van. En de lagere kasten die er de dupe van zijn, schikken zich veelal in hun lot, aanvaarden het als hun karma. Het is al duizenden jaren zo, en zo zal het altijd wel blijven.
Het officiële regeringsbeleid is gericht op verkleining van de kaste-verschillen. Zo zijn er diverse grootse plannen geweest om de ‘Backward Castes’ aan schoolplaatsen en banen te helpen, en dat bewijst al dat deze nog steeds gediscrimineerd worden. Deze plannen lokten hevig verzet uit van de hogere kasten omdat die zich nu achtergesteld voelden. Uit protest staken een aantal hogere-kaste scholieren zich in brand.Een hoge kaste is tegenwoordig niet meer een garantie voor een goede maatschappelijke positie, want er zijn ook rijke, invloedrijke mensen uit de lagere kasten, maar toch geldt nog steeds, hoe hoger iemands kaste, des te meer kans op een baan, geld en succes.
Fatalisme
Het ‘Hindoe fatalisme’ — in bredere zin het ‘Oosters fatalisme’ — waarover vooral vroeger bericht werd, zou enerzijds het gevolg kunnen zijn geweest van eeuwenlange overheersing en uitbuiting door vreemde mogendheden en anderzijds ook het vooroordeel van de superieure klasse weerspiegelen. Zeker vanuit een Westerse arbeids-ethos wordt ‘fatalisme’ al gauw aan elke onderklasse toegeschreven, en wat dan eigenlijk bedoeld wordt is gebrek aan initiatief, onwilligheid en luiheid.
Aan de andere kant is het zo, dat binnen het Hindoeïsme het verwerven van macht en kapitaal niet als hoogste goed geldt. Idealiter zou een mens uiteindelijk moeten streven naar totale onthechting van het aardse, na zijn plichten aangaande familie en kaste vervuld te hebben en dus ‘niets’ meer te doen (in economisch opzicht). Dit is een verheven vorm van ‘fatalisme’, die door weinig Hindoes beleden wordt, maar die in afgezwakte vorm als levenswijsheid voor grote groepen van de bevolking geldt. Ingepast in de doctrine van karma en reïncarnatie kan dat leiden tot een soort ‘filosofische’ berusting, een aanvaarding van het (nood)lot, zoals bijvoorbeeld het behoren tot een bepaalde kaste (en andere voordelen of handicaps). Maar tegelijkertijd is het volgens deze doctrine mogelijk in een volgende geboorte een betere positie te verwerven door nú zo goed mogelijk te leven volgens de regels en verplichtingen van je kaste-positie. Zo staat ‘fatalisme’ hard werken en initiatief niet in de weg, wat ook duidelijk blijkt uit de alledaagse Indiase realiteit van veel hardwerkende mensen.
Niettemin is er een groot aantal ‘onproduktieven’ en is de produktie per hoofd van de bevolking betrekkelijk gering. Het zou echter niet juist zijn dat alleen aan ‘fatalisme’, in de zin van onwilligheid en luiheid, te wijten.
Hindoeïsme
Hoewel India door het overheersende Hindoeïsme tenminste nog een soort eenheid zou kunnen lijken, worden de Hindoes toch ook weer verdeeld door religieuze verschillen. De drie belangrijkste goden van het Hindoe pantheon — de heilige drie-eenheid — zijn Shiva, Vishnoe en Brahma. In het algemeen worden deze aangeduid als de Vernietiger, de Instandhouder en de Schepper. Daarnaast hebben deze goden hun vrouwelijke metgezellen en wordt het pantheon verder nog bevolkt door lagere goden en godinnen, plus nog demonen, geesten, enz. Aangezien Brahma vrijwel geen aanhangers heeft, worden in het Hindoeïsme twee hoofdgroepen onderscheiden, de aanhangers van Shiva, de Shivaïeten, en die van Vishnoe, de Vishnoeïeten. Het kan ook niet anders of deze hoofdgroepen zijn weer onderverdeeld in talloze — soms rivaliserende — sekten.
Shiva
Shiva wordt in het algemeen aangeduid als de Vernietiger, maar hij is bovenal de goddelijke asceet, en het is in deze gedaante dat hij het meest op devotionele prenten (kalenders) afgebeeld wordt. Als Heer van de Yogis, zijn naŒkte lichaam met as bedekt, zijn lange haar in een knot op zijn hoofd, zijn ogen half gesloten in diepe meditatie, in een paradijselijke jungle met de Himalaya op de achtergrond. Zijn bekendste attribuut is de drietand, een wapen om het Kwaad te bestrijden, en ook symbolisch voor allerlei drie-eenheden zoals hemel, aarde, en onderwereld; lichaam, geest en ziel, etc. Verder is hij vergezeld van een stier, Nandi genaamd, zijn ‘rijdier’.
In Shiva-tempels echter vindt je weinig afbeeldingen van hem maar is hij aanwezig in zijn abstracte vorm, de li–ga (spreek uit ‘lingkh’) ook wel li–gam genoemd, de ‘f.--.s’ van Shiva. Het is een korte ronde pilaar, afgerond van boven, van meestal zwarte natuursteen. De oudste li–ga’s zijn aangetroffen bij opgravingen in de Indus Vallei en zijn van 2500 voor Christus. Volgens sommige schattingen zijn er nu 30 miljoen li–ga’s. Twaalf daarvan zijn zeer belangrijk, die zijn namelijk ‘vanzelf-ontstaan’. Zoals ook andere afgodsbeelden wordt de li–ga aanbeden in een ceremonie die puja (poedja) genoemd wordt. De li–ga wordt gewassen met heilig water (liefst uit de Ganges), opgewreven met vloeibare boter (een produkt van de heilige koe), besprenkeld met bloemetjes en blaadjes, en bewierookt.
Vishnoe
De andere belangrijke hoofdgroep wordt dus gevormd door de Vishnoeïeten. Vishnoe, de Instandhouder, is een veel ‘menselijker’ godheid dan Shiva de Vernietiger. Als de wereld bedreigd werd door rampen, manifesteerde hij zich in een aardse gestalte, om de mensheid te redden. Zijn twee belangrijkste incarnaties zijn Rama (uitgesproken als ‘Raam’) en Krishna.
De avonturen van Rama de god-koning en zijn echtgenote Sita worden beschreven in het Ramayana epos. Rama werd verbannen uit zijn koninkrijk Ayodhya, tezamen met Sita, en ze leefden als asceten 14 jaar in de jungle. Sita werd ontvoerd door de tien-hoofdige demonen-koning van Lanka — de verpersoonlijking van het Kwaad — en Rama moest een titanische strijd leveren, waarbij hij werd geholpen door zijn trouwe dienaar, de aap-god Hanuman. Natuurlijk versloeg hij het kwaad en bevrijdde hij Sita uit de duivelse klauwen. Het symbool van Rama is de pijl-en-boog (met pijlen doorboorde hij de tien hoofden van de demon) en het symbool van Sita — een manifestatie van Moeder Aarde — is de lotus, een bloem die in poëzie vaak gebruikt wordt als beeld voor de vulva.
Krishna is de koeie-herder uit Brindavan, die vooral bekend bestaat als god van de liefde, door zijn amoureuze verhoudingen met álle koeiehoedsters uit het dorp en met name met zijn geliefde maîtresse Radha. Zijn symbool is de magische dwarsfluit, waarmee hij de verlokkende muziek speelde die de koeiehoedsters het hoofd op hol bracht.
De aanhangers van Vishnoe zijn dus eigenlijk volgelingen van Rama of van Krishna, en ze worden i.h.a. gekenmerkt door een diepgaande devotie voor hun godheid, die ze op zeer emotionele manier vereren, alsof ze er een individuele, persoonlijke relatie mee hebben. Denk hierbij aan de Hare Krishna beweging, hoe ze zich destijds in de Westerse landen manifesteerden, dansend en zingend voor Heer Krishna.
In de Rama en Krishna tempels vinden we dan ook vaak zeer realistische (soms kitscherige) beelden van deze godheden die behandeld worden alsof ze leven. Ze worden gewekt, gewassen, gekleed, gevoed, bezongen, en in slaap gebracht.
Sektarische kenmerken
Vroeger waren er geregeld gewelddadige confrontaties tussen de rivaliserende sekten, maar tegenwoordig is men wat verdraagzamer. Toch is het nog steeds karakteriserend tot welke groepering iemand behoort of wil behoren, en in het algemeen zal hij/zij dat ook in uiterlijke kenmerken tot uitdrukking brengen. De uiterlijke verschillen zijn natuurlijk het grootst bij de professionele religiosi, zoals priesters en Sadhoes (zie hiernaast), maar ook bij het gewone volk dat hen daarin navolgt zijn ze vaak goed waarneembaar.
Uitgaande van de Sadhoes, omdat die zich het meest extreem van elkaar onderscheiden, noem ik eerst de voorhoofdsbeschildering, die tilak genoemd wordt.
De Shivaïeten hebben een horizontale tilak, meestal bestaande uit drie strepen, en meestal met as geschilderd. Vaak wordt ook een rode stip tussen/boven de wenkbrauwen aangebracht, die populair wel als het derde oog van Shiva wordt gezien. Een soortgelijke rode stip of veeg wordt ook aangebracht door de gewone gelovigen tijdens een bezoek aan de tempel en is op zichzelf niet typerend voor hun sektarische binding. Bij Hindoe vrouwen is deze stip een vast onderdeel geworden van hun make-up en heeft deze praktisch geen religieuze betekenis meer .
De Vishnoeïeten onderscheiden zich door een totaal ander model voorhoofdsbeschildering. Hun tilak is verticaal en bestaat uit twee elementen, een centrale rode streep, die de godin (Sita) symboliseert, en twee witte strepen aan weerszijde daarvan die de godheid (Rama) symboliseren. Aan zeer uiteenlopende variaties op dit thema kan je de verschillende subsekten herkennen.
De Vishnoeïeten gaan bij voorkeur in het wit gekleed, hoewel geel, roze en oranje ook wel voorkomen, terwijl de Shivaïeten uitsluiten oranje, oker of rode kleding dragen.
Een goed zichtbaar onderscheidingsteken wordt gevormd door de diverse gebedssnoeren die de religiosi altijd om de hals dragen, maar veel gewone gelovigen ook. Ze dienen in eerste instantie als hulpmiddel bij de meditatie of het herhalen van mantra’s (mystieke formules) maar aan de kralen kan je ook zien tot welke hoofdgroep iemand behoort. Een Vishnoeïet heeft als kralen kleine stukjes hout die afkomstig zijn van de heilige tulsi plant, terwijl de Shivaïetische kralen donkerbruine nootjes zijn, zo klein als erwten tot zo groot als druiven.
Sadhoes, de Heilige Mannen
Er zijn in onze cultuur geen adequate begrippen om de Sadhoe te omschrijven maar met termen als asceet, mysticus, kluizenaar, monnik, kom je enigszins in de buurt. Maar
voor de gelovige Hindoes is hij is per definitie een ‘heilige’. Hij wordt beschouwd als de plaatsvervanger van de godheid en alleen al hem te zien, is zegenrijk. Het zich tonen als ‘levend afgodsbeeld’ is dan ook een belangrijke sociale functie van Sadhoes. De vele religieuze festivals die in India plaatsvinden, waar de gelovigen massaal naar toe komen, bieden daarvoor een goede gelegenheid.
In ruil daarvoor krijgen de Sadhoes giften van het publiek, in feite dus een soort offers aan de godheid. Zo is de Indiase samenleving van oudsher er op ingericht om hen te onderhouden.
Een Sadhoe kiest principieel voor een ascetische levenswijze. Zo hebben ze geen eigen bezit, geen huis, geen familie. Een belangrijke ascese is het celibaat dat door alle
Sadhoes moet worden beoefend. De achterliggende theorie is dat het oppotten en sublimeren van se+uele energie tot spirituele kracht leidt, een idee dat je in veel religies
aantreft.
Daarnaast zijn er Sadhoes die zich nog extra beproevingen opleggen, die gaan
hatha yoga en milde onthoudingen tot zware beproevingen en zelfkastijdingen. Een
van de lichtere beproevingen is het naŚktlopen, of met zeer minimale kleding, ongeacht de weersomstandigheden.
Zware zelfkastijdingen zijn jaren lang staan of de rechterarm continu omhoog houden.
Veel Sadhoes laten hun haar in lange strengen groeien, die geleidelijk aan vervilten. Lang haar — net als Shiva — geeft de bezitter ervan magische kracht. Ook weer een idee dat
je in veel culturen aantreft.
Sadhoes verrichten nog andere magische rituelen, bijv. offerandes aan het vuur maken en het eindeloos reciteren van mantra’s, rituelen die teruggaan tot een ‘shamanistische’ oerbron, maar die later versmolten zijn met de religieuze Hindoe symboliek.
In tegenstelling tot de officiële priester klasse, komen veel Sadhoes juist niet uit de
Brahmanen kaste, maar uit de laagste kasten.
Veel Sadhoes, zowel Shivaïeten als Vishnoeïeten, laten al hun haar groeien maar er zijn er ook die, als andere uiterste, al het haar afscheren. Bij deze laatste is dan weer een verschil te constateren. De Shivaïeten scheren het hele hoofd kaal; de Vishnoeïeten laten een klein plukje over achter op de kruin (denk aan de Hare Krishna). En dit wordt ook gedaan, ongeacht hun sekte affiliatie, door het gewone volk bij belangrijke rituelen. Na het overlijden van een van de ouders bijv. zullen de mannelijke nakomelingen hun hoofd op die manier kaal laten scheren.
Vooral in de heilige plaatsen en op het platteland kom je religiosi tegen die zich zo volgens de regels uitdossen. Dat is veel minder het geval in grote steden als Bombay, Delhi, Calcutta, Madras, waar de religie überhaupt enigszins op zijn retour is. Maar zelfs politici zie je geregeld met een rode veeg op het voorhoofd en als je in een taxi zit, dan kan je aan plaatjes bij de voorruit of beeldjes op het dashboard zien tot welke sekte de chauffeur behoort. Ook in winkels, kantoren en kleinere hotels hangen vaak populaire platen van de godheden op prominente plaatsen die zo aangeven tot welke sekte de eigenaar behoort. Deze platen en beelden wordt ook dagelijks met een puja aanbeden: ze worden omhangen met bloemenkransen en bewierookt. Dit is overigens niet geheel van commercieel belang ontbloot want de populairste beeltenissen zijn de olifant-koppige Ganesh, de zoon van Shiva, die bij het begin van elke onderneming ‘obstakels uit de weg ruimt’, en Lakshmi, de godin van Welvaart, die ook wel ‘Lady Money’ wordt genoemd.
Consumentisme

Onder invloed van oprukkend materialisme, kapitalisme en consumentisme wordt de rol van religie geleidelijk aan minder, net zoals dat in het Westen gebeurt. Maar het is de vraag of en in hoever dat in India zal doorzetten. Ook moderne kantoren bijvoorbeeld worden ingewijd met een puja verricht door een Brahmaanse priester en het tijdstip waarop dat plaatsvindt wordt door een Brahmaanse astroloog bepaald. De moderne Hindoe zal zich niet meer strikt aan alle orthodoxe regels houden. Hij zal dan vaak wel vegetarisch zijn, maar bijvoorbeeld ook alcohol drinken, wat tegen de regels is, of een enkele keer stiekem wat vlees eten, of een huwelijkspartner uit de ‘verkeerde’ kaste kiezen, of naar het buitenland gaan. Hij zal als een soort ‘religieuze toerist’ de bedevaartsplaatsen bezoeken en in de tempel zekerheidshalve een offer brengen omdat zo’n persoonlijke god op de achtergrond, een beschermengel, nooit kwaad kan.
Man en vrouw
De man-vrouw relatie wordt, zij het in mindere mate dan vroeger, nog steeds bepaald door kaste en religieuze voorschriften. Het huwelijk wordt vaak gearrangeerd door de ouders met behulp van bemiddelaars. Het is ook eerder een huwelijk tussen families en clans dan tussen individuen. De zoon of dochter hebben overigens wel een beetje inspraak. Als ze de ander absoluut niet zien zitten, kunnen ze weigeren. Maar de relatie van kinderen t.o.v. hun ouders is er in het algemeen een van veel respect en liefde dus gaan ze ervan uit dat de ouders het beste met hen voor hebben en dat deze vanuit hun levenservaring en wijsheid wel de beste keuze zullen maken. En als ze niet meteen van hun partner houden, dan komt dat nog wel, dan moeten maar leren van de ander te houden. Dat schijnt ook te lukken, want de partners in ‘arranged marriages’ die ik sprak waren wel tevreden over het systeem. Niettemin komen tegenwoordig naar Westers voorbeeld steeds meer ‘love-marriages’ voor. Maar als dit teveel ingaat tegen de wensen van de ouders kan dit tot conflicten leiden, tot uitstoting uit familie of kaste en soms met ernstiger gevolgen, moord en doodslag, zoals ik hierboven heb beschreven.
De ouders van het meisje moeten een bruidsschat (de hoogte is afhankelijk van de positie van de bruidegom) en de kosten van het huwelijk betalen. Dat is voor arme families soms nauwelijks op te brengen en het hebben van meerdere dochters is dan ook een regelrechte ramp. Dit is een belangrijke reden voor het te vondeling leggen of zelfs vermoorden van pasgeboren meisjes en het verrichten van abortus als is vastgesteld dat het een vrouwelijk embryo betreft. In verband met dit laatste is onlangs in de deelstaat Punjab een wet aangenomen die prenatale testen verbied. Ik denk dat dit verbod weinig zal uitmaken zolang het hebben van een zoon economisch en vooral religieus nog belangrijk is. Een zoon is namelijk niet alleen een potentiële kostwinner, maar hij moet na het overlijden van zijn ouders religieuze rituelen verrichten die de ouders een goede overtocht naar de hemel garanderen. Is er geen zoon dan lopen ze het risico voor eeuwig als gekwelde geesten rond te moeten dolen.
Het doden van baby’s en het verrichten van abortus, mogen dan wel tegen de religieuze regels indruisen — die in hun meest orthodoxe vorm het doden van álle leven verbieden, maar nood breekt wet, want in een land als India waar de strijd om het bestaan een gevecht op leven en dood is voor veel mensen, kunnen degenen op de laagste sport van de maatschappelijke ladder het zich niet veroorloven al te ‘sentimenteel’ te zijn.
Overigens zou het doden van baby’s juist kunnen samenhangen met de vooruitgang in de medische zorg (gekoppeld aan géén vooruitgang in economische situatie). Vroeger gingen er veel meer kinderen nou eenmaal ‘vanzelf’ dood — en hadden jongetjes meer overlevingskans omdat er beter voor ze gezorgd werd.
Ook dankzij de vooruitgang in de medische wetenschap is het voorspellen van de sekse van de foetus mogelijk geworden en is het aborteren een veilige en zekere optie geworden.
Wat ik tenslotte wil beklemtonen is dat het doden van baby’s in India niet op grote schaal gebeurt en dat het veel oprechte verontwaardiging oproept in de publieke opinie. Ook abortus is een omstreden zaak, maar wordt wel op vrij grote schaal (maar niet meer dan in Nederland, denk ik) toegepast.
Het huwelijk wordt voltrokken door een Brahmaanse priester en de bruid zal veelal intrekken bij de ‘extended family’ van de bruidegom, waar ze volgens klassieke verhalen een miserabel bestaan leidt onder de plak van schoonmoeder. Orthodox dogma schrijft voor dat de vrouw haar echtgenoot als een god moet aanbidden en dienen. Vandaar dat ‘weduwe-verbranding’, waarbij de weduwen zich ‘vrijwillig’ op de brandstapel van hun overleden echtgenoot wierpen, geregeld voorkwam totdat de Britten een eind maakte aan deze gruwelijke praktijken. Evenzogoed gebeurt het ook nu nog een enkele keer. De positie van weduwe is van oudsher zeer miserabel. Ze vegeteert min of meer als een ‘levende dode’, ontdaan van haar sieraden, zonder make-up, en gekleed in witte rouwkleding.
De getrouwde vrouw is van de ongetrouwde te onderscheiden door een korte streep met rode kleurstof die ze voor in de scheiding van haar haar aanbrengt. De positie van alle vrouwen is er dus een van ondergeschiktheid, in principe althans, want er zijn tegenwoordig heel wat vrouwen die belangrijke posities bekleden (denk bijvoorbeeld aan Indira Gandhi die premier van India was), en ook in de huiselijke kring zwaait de vrouw vaak achter de schermen de scepter. India is een preuts land, dus is het niet zo gemakkelijk inzicht te krijgen in het se+uele gedrag binnen het huwelijk, maar gezien het grote aantal ‘se+-clinics’ waar mannen terecht kunnen voor hun potentie problemen lijkt het niet zo fantastisch.
De aparte positie van vrouwen wordt benadrukt door vrouwen-compartimenten in de trein en familie-cabines in restaurants; dit is evenwel een Moslim invloed, in het verlengde van de sluier die ook in India door veel Moslim vrouwen gedragen wordt.
Dieren
Ook de relatie tot de dieren wordt door religieuze dogma’s bepaalt. De hond is zowel voor Hindoes als Moslims een zeer laagstaand onrein dier. Een reden te meer om de Westerlingen, die zo’n vies beest in huis hebben en zelfs aaien, op een afstand te houden. Een varken is ook zeer smerig, vooral voor Moslims, en om te provoceren jagen fanatieke Hindoes wel eens een varken door een moskee, wat dan een directe aanleiding is tot communale twisten.
Er zijn heel wat heilige dieren. De aap vanwege zijn relatie met Hanuman de aap-god, de stier vanwege zijn relatie met Shiva; de pauw omdat deze het ‘rijdier’ is van de godin Saraswati, de rat omdat deze het ‘rijdier’ is van Ganesh, de olifant ook weer vanwege Ganesh, enz. En natuurlijk de heilige koe. Deze is niet direct gerelateerd aan een bepaalde godheid, hooguit indirect via de stier aan Shiva, maar dan, Krishna was een koeie-herder en wordt vaak afgebeeld met een prachtige witte koe. De koe is niet altijd heilig geweest maar nu is het slachten — vanuit Hindoe perspectief: vermoorden — van koeien verboden en oude koeien worden afgevoerd naar een soort bejaardentehuis. Gevolg is dat veel onproduktieve scharminkels het weinige voer dat er is opeten en de jongere koeien ook honger leiden. Want hoewel koeien heilig zijn, een best leven leiden ze in het algemeen niet, vooral in de steden waar ze op straat rondscharrelen en voornamelijk van oud papier schijnen te leven. Hun favoriete hang-out is de groentenmarkt waar ze onschuldig ogend maar sluw hun kans afwachten en als de verkoper even de andere kant opkijkt een hap groente jatten. En heilig of niet, ze krijgen er dan van langs met een stok. Zoals wij de ‘hoorn des overvloeds’ kennen, zo hebben de Hindoes ‘de koe des overvloeds’.
De vijf produkten van de koe, melk, yoghurt (curd), vloeibare boter, urine en mest zijn alle heilig en worden als bijzonder reinigend beschouwd. Een populaire offerande voor de godheden bestaat uit zoetigheid van ingedikte melk; de vloeibare boter wordt gebruikt voor puja, de urine wordt verwerkt in medicijn en met koe-mest worden de vloeren van de huizen bestreken omdat het insectenwerend is en fris ruikt. Deze mest is stevig van samenstelling (geheel anders dan onze koeie-diarree) en wordt tot plakken gekneed en na droging gebruikt als brandstof.
Het hoeft geen verder betoog dat het eten van koeie-vlees de Westerling in de ogen van de orthodoxe Hindoe beneden het allerlaagste niveau plaatst.
De witman in India
In 1992 was ik in de heilige stad Ujjain waar het waanzinnig grote religieuze festival, de Kumbha Mela plaatsvond. In een maand tijd zouden daar 30 miljoen Hindoe pelgrims en 50 duizend Sadhoes samenkomen. Er waren enorme tentenkampen verrezen, een stad van tenten om Ujjain heen, globaal verdeeld in twee territoria: één terrein voor de Shivaïeten, en een ander terrein, ver daar vandaan, voor de Vishnoeïeten.
Bij het begin van het festival maakten de belangrijkste Sadhoe sekten hun intocht in de stad met indrukwekkende processies. Van verre zag ik het publiek samendringen en over hun hoofden heen de grote vlaggen van de optocht.
Ik drong me door de menigte heen met mijn camera hoog in de aanslag om mijn status als fotograaf te demonstreren en men week opzij met iets van ontzag; de straten waren afgezet door rijen politiemannen gewapend met stokken. Weer even de camera omhoog en de politiemannen deden voor mij — de internationale pers! — even een stapje opzij en sloten de rijen weer. Ik liep mee in de smalle ruimte tussen de stoet en het politie-kordon en nam hier en daar positie in om foto’s te maken.
Er waren een paar drumbands; een ‘afgodsbeeld’ werd meegedragen in een vergulde schrijn; zo’n honderd Sadhoes met speren en drietanden liepen blootsvoets in de stoet, en een tiental zat in versierde praalwagens, in jeeps, luxe auto’s en — als koningen uit een Oosters sprookje — op olifanten.
Het gewone volk stond rijen dik langs de straten van de stad, hing uit ramen en over balkons en strooide handenvol bloemen en bloemblaadjes over de heilige mannen. De Sadhoes gooiden op hun beurt bloemen en snoepgoed weer terug het publiek in. Een jongen liep een tijdje met me mee op. Hij zei dat hij journalist was en om het te bewijzen liet hij me een blocnote zien. Even later werden we tegengehouden door een drie-sterren agent. “Press-card,” zei hij tegen de jongen. Deze hield zijn blocnote omhoog maar dat was niet erg overtuigend en hij werd het publiek ingestuurd.
Mij werd niets gevraagd; ik had geen perskaart, nog nooit gehad, maar wel een indrukwekkende camera; en ik was een buitenlander — de internationale pers!
Hoe lang je er ook verblijft, hoe goed je de taal ook spreekt en hoe goed je je verder ook aanpast, je blijft er als buitenlander altijd enigszins ‘buiten’ staan. Als Hindoe moet je geboren worden. Dat wil echter niet zeggen dat het niet gewaardeerd wordt als je je zoveel mogelijk als (moderne) Hindoe gedraagt. Integendeel. Een Westerse vrouw bijvoorbeeld die zich in een sarie kleedt oogst zeer veel bijval en als vegetariër stijg je ook meteen in ieders achting.
Je staat er overigens niet alleen ‘buiten’, maar dankzij het Britse verleden en het kapitalistische heden ook ‘boven’, in de andere betekenis van ‘onaanraakbaar’ (zolang je tenminste geen partij kiest). Dat kan je taak als journalist aanzienlijk vergemakkelijken. De autoriteiten behandelen je in het algemeen beter dan dat ze hun eigen volk behandelen. Het is ook heel Indiaas om te proberen aan deze ‘bijzondere kaste’ positie een voorkeursbehandeling te ontlenen. Dat lijkt misschien wat ‘koloniaal’, dus niet helemaal politiek correct, maar zo zijn er in India nog wel meer correctheden die na enige tijd ondermijnd worden, zoals beleefd wachten tot iedereen in de bus is. Dan is er voor jou geen plaats meer. Dus de volgende keer kan je beter meedoen aan de nationale sport: het en masse door een smal deurtje proberen te dringen, liefst met een tegenpartij die vanaf de andere kant hetzelfde doet.
Extreme tegenstellingen
De moderne reiziger die India voor het eerst bezoekt zal ongetwijfeld behept zijn met een aantal vooroordelen. De meest gangbare zijn dat het een vreselijk arm land is, dat het een achterlijk land is, dat het een mooi land is en dat het een religieus, mystiek, magisch land is. Het zijn de aspecten die het meest door de Westerse media worden benadrukt en die inderdaad ook als eerste opvallen bij een bezoek.
Maar boven de ongelooflijk armoedige meerderheid van de bevolking staan tegenwoordig zo’n 200 miljoen middle-class Indiërs, en daarboven weer de ‘200 families’ die het grootste deel van India bezitten.

Terwijl sommige tribalen nog in het bamboe tijdperk leven en boeren nog werken met ossekarren en houten ploegen, zijn er ook kerncentrales, atoom-bommen (maar dat is nog geheim) en satellieten van eigen makelij. Hoewel er prachtige monumenten staan, mooie tempels en sculpturen, zijn de steden chaotisch en ongelooflijk smerig; gebouwen, wegen, openbaar vervoer, alles is slecht onderhouden, kapot en overdekt met een grauwsluier.
En hoewel zo’n beetje alles in India doordrenkt is van religie en er heel wat heiligen, wijzen, filosofen en geleerden zijn, vinden er ook beestachtigheden plaats, zoals het verbranden van echtgenotes omdat de bruidsschat te laag is, het doden van baby’s omdat het meisjes zijn, martelingen en verkrachtingen van gevangenen, arbeidsomstandigheden die veel op slavernij lijken, afgezien dan nog van de communale twisten, de ‘gewone’ criminaliteit en corruptie en de ‘normale’ haat en nijd tussen mensen.
De pers
De pers in India is vrij maar niet zonder vooroordelen. De media zijn verdeeld langs alle breukvlakken hierboven beschreven en zo is er een heel scala van opinies, gekleurd door de affiliatie met bepaalde belangengroepen. De Engelstalige pers is veelal ‘liberal’, seculier en pro-democratie en ze pretenderen
boven de partijen en belangen te staan. Dat dit laatste niet altijd het geval is wil ik illustreren met de ‘kwestie Ayodhya’. De Engelstalige pers veroordeelde de Hindoe fundamentalisten op schrille, haast hysterische toon en zette ze op één lijn met het nazi-dom. Er verschenen opeens veel Duitse woorden in de Engelstalige media om de fundamentalisten te typeren en zo werd de afbraak van de moskee in Ayodhya beschreven als een fascistoïde aanval van het barbaarse lompen-proletariaat op een historisch cultuur-monument en vreesde men voor een machtsovername door de BJP à la Hitler. Er werd nauwelijks gekeken naar de achterliggende motieven van dit lompen-proletariaat (die meer omvatten dan alleen maar een anti-Moslim houding), er werd nauwelijks vermeld dat de BJP niet alle Hindoes aanspreekt (omdat deze partij vooral uit Brahmanen bestaat die Rama vereren en waarbinnen dus weinig ruimte is voor Shivaïeten bijv. of lagere kasten) en er werd ook geen eerlijk verslag gedaan van dat zogenaamde monument. Het was namelijk weinig meer dan een ruïne en al tijden lang in onbruik als Mohammedaans gebedshuis voordat zich er op ‘miraculeuze’ wijze een Rama-beeldje manifesteerde zo’n vijftig jaar geleden en de moskee geclaimd werd door Rama aanhangers. Toen werd het een hot issue voor orthodoxe Moslims die zich fanatiek verzetten tegen de desecratie van ‘hun’ moskee, laat staan de latere afbraak.
Deze eenzijdige verslaggeving werd ook overgenomen door de internationale pers, die natuurlijk voor hun informatie vooral van de Indiase Engelstalige pers afhankelijk is. Naar het standpunt van de tegenpartij werd vrijwel niet geluisterd omdat hun geschriften meest in het Hindi gepubliceerd worden en omdat ze al bestempeld waren als fundamentalisten dus sowieso verdacht. De internationale pers vertoonde dan ook veel sympathie voor de underdogs, de Moslims, en een felle veroordeling van de ‘bad guys’, de militante Hindoes. In de verslaggeving werd ook de moskee als steeds belangrijker voorgesteld. En tenslotte ging men zich te buiten aan een absurde karikaturale beschrijving van Rama als de ‘God van de Oorlog’.
Wat er kan gebeuren als journalisten partij trekken werd ook duidelijk tijdens de bestorming van de moskee in Ayodhya. De verslaggevers daar werden aangevallen door de woedende menigte en van diverse fotografen werden camera’s vernield.

Opmerkingen naar: Dolf Hartsuiker to top