Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sint Antonius Abt in de Lage Landen O-R
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-B C-G H-L M-O P-S T-Z Kalender Kaart
Oosthoven, 2007 Antoniusviering. Oostvleteren, 2015 Toontjesmaandag. Opvelp, 2009 Antoniusviering. Oudegem, 2005. Overasselt. Overlangel, 2005. Paesens, 2016; Petegem-aan-de-Leie. Puivelde, 2008 Antoniusviering. Reek, 2005. Reijmerstok. Rollegem, 2007, 2008 Antoniusviering. Rotselaar. Rumbeke.
Oosthoven Antwerpen Parochiekerk van de St. Antonius 16e eeuw
De verering en devotie in de kapel van Sint-Antonius en Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuw in Oosthoven beperkte zich vermoedelijk tot de omliggende dorpen. Dit leiden we vooral af uit het feit dat er over deze verering zeer weinig gegevens bestaan. De oudste documenten over de verering in Oosthoven dateren uit de zestiende eeuw.
Wanneer en door wie de kapel gesticht is, is onbekend. Er is ook geen legende of mirakel bekend dat aan de oorsprong lag van deze verering. In 1757 verwierf de kapel relikwieën van Sint-Antonius. In die periode werd de kapel ook verfraaid. Er werd een beeld van Sint-Antonius en een zilveren relikwiekast vervaardigd en een deel van het beeld van Sint-Antonius werd verguld. Daarna kende de verering een constante toename.
Er waren twee dagen die speciaal werden gevierd in de Sint-Antoniuskapel: de feestdag van Sint-Antonius op 17 januari en eerste paasdag. Maar de verering concentreerde zich op 17 januari, met Pasen werd er aanmerkelijk minder geofferd. Op 17 januari viel ook een aflaat te verdienen.
Vermoedelijk vonden de eigenlijke feestelijkheden plaats op de eerste zondag na 17 januari. Men kon de aflaat immers verdienen vanaf de eerste vespers op zaterdagavond tot zonsondergang op maandag. Op zondag was er een eerste mis om half zeven en vervolgens de plechtige hoogmis om tien uur. Om vier uur in de namiddag had het lof plaats. Dit alles herhaalde zich op maandag. Na de diensten werden de gelovigen gezegend met de relikwieën van Sint-Antonius.

Tegenwoordig nog worden op de eerste zondag na 17 januari op het kerkplein de paarden gezegend en varkenskoppen verkocht.
Nadat in 1888 de parochie Oosthoven werd opgericht, bleek al vrij snel dat de bestaande kapel te klein was. De geklasseerde neo-romaanse burchtkerk van Oosthoven werd in 1893 gebouwd, naar de plannen van architect P.J. Taeymans.
In de kerk staan nog steeds een aantal waardevolle beelden afkomstig uit de vroegere Onze-Lieve-Vrouwkapel, de voorloper van de huidige parochiekerk. De kerk, die sinds 1999 als monument is beschermd, is dagelijks open van 9.00 tot 17.00 uur.
Er zijn een aantal fraaie Antoniusbeeltenissen in en om de kerk, zoals het beeld in een nis boven de ingang, de reliekhouder, het gebrandschilderde raam en een houten sculptuur in de rechternis voorin de kerk.
Het lijkt erop dat dit beeld ooit "gerestaureerd" is. Oorspronkelijk was het ongetwijfeld polychroom en veel mooier.
Antonius steunt met de rechterhand op een medium-lange T-met-haak staf. Een open boek op de linkerhand. Zijn opkijkend varkentje staat naast hem, dicht tegen hem aan.
Antonius heeft een correcte haardracht en lange baard (maar geen snor!). Hij heeft een T op de schoudermantel. Hij steunt met de linkerhand op een korte T-staf, met daaraan een klokje. Een open boek op de rechterhand. De snuit van zijn varken piept net achter zijn mantel tevoorschijn.
Een beeld van Antonius aan de gevel. Antonius heeft een capuchon op en een gaffel-baard. Hij steunt met de rechterhand op een korte staf. Hij lijkt te lezen in een boek op de linkerhand. Zijn opkijkend varkentje zit voor hem.
De reliekhouder lijkt op een holle zilveren reliekbuste, waar het reliek dan in verborgen zit, maar deze is van hout en met zilververf beschilderd, terwijl de echte reliekhouder — een ronde theca van metaal en glas — zich onder borst bevindt. Deze zal uitgenomen worden aan het eind van de mis zodat de gelovigen deze kunnen aanraken of kussen.
Antoniusviering 2007
Alle goede gaven zijn voor het altaar uitgestald. Behalve de gebruikelijke varkenskop, halve varkenskoppen, varkensvlees producten en broden, is er ook een doos met dode duiven. Blijkbaar om opgegeten te worden.
Het Sint-Antonius Zangkoor zit op de achtergrond, en niet in beeld, de Koninklijke Harmonie Sint-Antonius aan de linkerzijde.
De pastoor, Deken Peter Dirks, van Turnhout en Oosthoven, houdt een prachtige mis, die om 11 uur begint met een uitvoering van de Koninklijke Harmonie Sint-Antonius. Later zal ook het Sint-Antonius Zangkoor geregeld liederen zingen.

De varkenskop met losse pootjes.

In het voorportaal van de kerk staat ook nog een krat met levende bokjes.

Al tijdens het begin van de mis zegent de pastoor de gebrachte giften.
Centraal hierbij staat natuurlijk de varkenskop.
De reliekbuste staat op de achtergrond.
Na de mis is er gelegenheid om de relikwie van Antonius te vereren, maar er zijn weinig gelovigen die dat doen. Volgens de pastoor raakt dat een beetje uit de mode.

Maar ik denk dat het ook van de mening van de pastoor over de functionaliteit van de reliekwie-verering afhangt, of deze nog zal plaatsvinden. In Salphen bijvoorbeeld — de dag hiervoor — constateerde ik dat alle aanwezigen het reliekwie vereerden.
Voor de wijding op het kerkplein komen zo'n honderd paarden en voertuigen langs.
Als moderne toevoeging worden nu ook de honden gezegend.
De plaatselijke 'roeper' Jan van Gessel veilt de producten. De geboden bedragen zijn niet al te hoog.
Na deze activiteiten wordt de dag afgesloten met een maaltijd in het parochiehuis voor diegenen die zich daarvoor ingeschreven hebben.
Oostvleteren West-Vlaanderen (B 17) Sint-Amatuskerk 13de eeuw
De laatgotische Sint-Amatuskerk, uit de 15de eeuw waarin nog vroegere delen verwerkt waren, werd in 1977 door brand vernield, maar weer opgebouwd.
De Heilige Amatus, Bisschop en Belijder, is patroon van Oostvleteren en titelheilige van de kerk.
Sint Amaat (Aimé of Amé) nam als bisschop de verdediging op van een mindere man die uitgebuit werd door de Merovingische koning Diederik III. Hij viel in ongenade en werd in ballingschap gestuurd naar onze gewesten.
Hij wordt afgebeeld met kettingen die verwijzen naar zijn ballingschap. Hij wordt aangeroepen om alle banden die het bewegen moeilijk maken, te verbreken: reuma en siatica, ongemakken van de ouderdom en meest van al: de boeien van de zonde.

Vermoedelijk stamt de verering van Antonius uit de tijd van de splitsing van Oost- en Westvleteren midden 13de eeuw. Vanaf 1744 was er een opflakkering van zijn verering vanwege jaren met dodelijke veeziekten die tot eenderde van de veestapel lieten sterven.

In de klassieke iconografie wordt Sint Antonius Abt als een oude man afgebeeld met weelderige haardos en lange baard maar hier (links) heeft de kunstenaar, D'Havé, zich gebaseerd op zijn levensbeschrijving waarin gezegd wordt dat hij op oudere leeftijd na twintig jaar strenge ascese er nog opvallend jong uit zag.

Antonius steunt met de linkerhand op een korte T-staf, met zwierig dwarsstuk. Zijn rechterhand maakt een ongebruikelijk gebaar, alsof hij de toeschouwer naderbij wenkt. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.

Er ligt nog een varkentje aan de voet van de sokkel.

Mooi 19e eeuws beeld, dat inmiddels is verdwenen. Op 22 december 1977 is de kerk afgebrand en in 1989 maakte beeldhouwer Albert Dhavé uit Eeklo een nieuw Antoniusbeeld, hierboven links afgebeeld. Er zijn dus nog wel afbeeldingen van het oude beeld, zoals ook het schilderij rechts, door J. Vandenhove en in 2012 aan de kerk geschonken door Herman Marey.
Het vroegere, inmiddels verdwenen, glas-in-lood raam.
Antonius heeft een grote rode T op de schoudermantel. Hij heeft een zeer lange T-staf in de linkerhand. Een gesloten rood boek op de rechterhand.
Zijn neerkijkend dik varkentje, met klokje om de hals, staat voor hem.
Aan de andere kant van Antonius lijkt een slangekop tevoorschijn te komen.
Een T in het wapen (van Oostvleteren?) boven Antonius.
Het huidige glas-in-lood raam, geschonken door Elisabeth Vandenberghe, Jenny Boutten en Wilfried Marey.
Antonius heeft een gesloten boek in de rechterhand, een grote klok in de linkerhand. Hij staat in (of achter) de vlammen. Een los varkentje. Een enigszins mediterrane achtergrond.
Het Antoniusfeest wordt gevierd op 17 januari met een noveen (negen dagen bidden), in samenwerking met de kerk van Sint-Jan-ter-Biezen.
Op maandag na de zondagsnovene is het Toontjesmaandag, en vindt er een speciale eucharistie plaats.


Wij bezochten deze Toontjesmaandag op maandag 19 januarie 2015. Er waren zeker zo'n 50 à 60 mensen aanwezig. Voornamelijk ouderen.

Daarnaast schijnt er ook in februari een jaarlijkse novene ter ere van de heilige Antonius abt te zijn. Op een zaterdag om 19 uur, en zondag om 10 uur.

Ook de (oude) jonge dochters laten wel eens een kaarsje voor onze heilige branden [vanwege die verleidingen in de woestijn?]; alle baten helpen om aan een "lief" te geraken.
Dit doet me denken aan het lied van de Ongehuwde Vrouwen in Lendelede. En aan het gebruik in Mijas (Spanje), waar vrouwen die op zoek zijn naar een partner met steentjes naar Antonius gooien.
Fraai beeldje van Antonius dat gewoonlijk [waarschijnlijk] in een nis links van het altaar staat, maar dat voor de viering prominent voor in de kerk is geplaatst.

Hij steunt met de linkerhand op een korte T-staf.
Hij heeft een vrij grote handklok in de rechterhand.
Zijn varkentje ligt naast hem, met gevouwen pootjes
.
De omslag van de litanie van Antonius (links) en een bedevaartvlaggetje (rechts) uit 1962, met daarop een afbeelding van Antonius, welke totaal anders is dan de andere beelden die we in de kerk aantreffen. Waar deze Antonius — want ze zijn beide dezelfde figuur — zich — bevindt, is dus een raadsel. Antonius ziet er nogal "ruig" uit, net als zijn grote varken. Antonius heeft een T op de schoudermantel, en een knoestige gaffel-staf van juiste lengte in de hand. Verder heeft hij een klok en een boek, en op het bedevaartvlaggetje zijn er vlammen bij zijn rechtervoet.
Het bestaan van het bedevaartvlaggetje geeft aan dat er in 1962 in ieder geval nog een serieuze bedevaart bestond naar Oostvleteren.
Tegeltje gemaakt door pastoor Charles Anneessens rond 1960 en vervaardigd in atelier Kerafine te Menen. Hoogte 29 cm. Oorspronkelijk gemaakt in een soort plastiek, later nagemaakt in gips tot ongenoegen van de pastoor.

Dit siertegeltje, uit terra-cotta en geglazuurd, werd gemaakt in het Kerafine atelier te Menen. Het werd vroeger aan jonggehuwden gegeven
Links van Antonius is het wapen van Oostvleteren.
Gevelkapelletje aan 'De Swaene' een gewezen herberg.
Antonius heeft een capuchon op. Hij steunt met de rechterhand op een korte T-staf, met daaraan een klokje. Een gesloten boek in de linkerhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Een vrij groot varken staat naast hem, dicht tegen hem aan.
Met dank aan Antoon Vanquaethem.
Opvelp Vlaams-Brabant (N 18) Sint-Antonius-Abt-kerk
De Sint-Antonius-Abtkerk aan de Hoegaardsesteenweg, vroeger toegewijd aan Sint-Lambertus, is een basilicaal gebouw met blinde hoofdbeuk, waarvan de kern Romaanse restanten heeft. Het huidige kerkgebouw werd in 1559 gebouwd, maar in 1772 in classisistische stijl heropgebouwd
De naastgelegen pastorij dateert van 1780 en werd als voorbeeld van plattelandspastorij als monument geklasseerd.

De Antoniusviering in Opvelp vind plaats op een ongewoon tijdstip, namelijk ’s avonds om 18:00 uur en i.h.a. op de zaterdag na de 17e. Maar dit jaar, 2009, omdat de 17e een zaterdag is, valt de viering op zaterdag 17 januari.

Ruim op tijd parkeren we op een parkeerterrein van een lagere school naast de St.-Antonius Abt kerk aan de Hoegaardsesteenweg.
Daar worden we meteen welkom geheten door Anne Abts-Marien, met wie ik e-mail contact had gehad over de viering in Opvelp.

Langs de pastorie — zeer vervallen, maar die gerestaureerd zal worden — gaan we naar de kerk, waar we door haar echtgenoot Jan Abts-Marien worden verwelkomt.
Het blijkt al snel dat er geen volkse viering is, met varkenskoppenverkoop en zo, maar alleen een mis.

Het blijkst al snel dat Anne en Jan de drijvende kracht zijn achter de viering in Opvelp.
Er is een mooi glas-in-lood raam van Antonius met (“incorrecte”) monnikstonsuur en lange gekrulde staf, met daaraan een kloeke klok en een dik glimlachend varken (links).


Er is een mooi, nogal vermolmd en stoffig beeld van Antonius uit de 18e eeuw (rechts). De rekiekhouder staat voor het beeld.
Antonius heeft een knop-staf in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.
Uit een brochure blijkt dat Antonius eigenlijk pas sinds 1976 patroonheilige is van deze kerk, maar Jan toont ook nog een oude affiche over een Antonius begankenis naar Opvelp, van onduidelijke datum, maar zeer duidelijk van vóór die tijd.
In een rommelhoek is een preekstoel van eikenhout uit 1665 met fraai Antonius-reliëf, zij het dik onder het stof (rechtsonder). Opvallend is het grote liggende varken achter Antonius.
De dienst wordt aardig bezocht, en ook door niet al te oude mensen. De jeugd wordt er bij betrokken, door de tekst over de ‘roeping’ van Samuel door drie leken, waaronder een jongen te laten spreken.
Als onderdeel van de mis vertelt de pastoor over Antonius de kluizenaar, en herhaalt de in kerkelijke kringen nogal veel voorkomende misvatting dat het varken symbool staat voor de ‘lust’ die door de ascese van Antonius overwonnen is. Hij dikt het nog aan door te stellen dat de duivel in de gestalte van het varken aan Antonius is verschenen — wat niet in de Vita staat; het varken wordt daarin überhaupt niet genoemd. Het is dan ook niet vreemd dat deze pastoor niet begrijpt hoe het varken later zo positief met Antonius kan worden afgebeeld.
Aan het eind van de mis roept de pastoor de mensen op het relikwie (rechts) te vereren door het met de hand aan te raken.
En hij spreekt het afsluitend gebed uit ter ere van Sint Antonius Abt:

Goede God, Gij hebt de kracht van Uw genade getoond
in het heilig leven van de Heilige Antonius.
Gij hebt hem de gave verleend om mensen en dieren te helpen.
Behoed ons op zijn voorspraak van alle kwaad.
Mogen wij gevrijwaard blijven van rampen en ziekten.
Geef dat wij hem navolgen in gebed en naastenliefde
opdat ook wij deelachtig mogen worden aan de heerlijkheid
die de Heilige Antonius bij U geniet.
Door Christus, onze Heer.

Oudegem (Dendermonde), Oost-Vlaanderen Kapel Sint-Antonius-Abt
De kapel aan de Mevrouw Courtmansstraat, maakt een nogal vervallen indruk, maar is toch zeker nog in gebruik: door het tralieraam van de gesloten deur is te zien dat er twee kaarsen branden.
Boven het mooie beeld van Antonius-Abt, met varkentje en vlammen aan de voeten en bijbel in de hand, is op de omlijsting van het altaar ook een Antonius van Padua geboetseerd, samen met de heilige drie-eenheid.
In de onderlijst van het altaar staat gebeiteld: "H. ANTONIUS AANHOOR ONZE GEBEDEN"
Zie ook relikwie en beeld in de Kerk O.L. Vrouw Hemelvaart.
Overasselt Gelderland (A 8) Kerk van St. Antonius Abt 1891
De katholieke kerk St. Antonius Abt uit 1891, een gebouw in neo-romanogotische stijl naar een ontwerp van architect Carl Weber. In het oorspronkelijke ontwerp kwamen twee kerktorens voor; vanwege geldgebrek is de tweede toren echter nooit gerealiseerd.
Beeld van St. Antonius Abt, wit geschilderd lindehout, door Petrus Verhoeven, Uden, 18de eeuw.
Korte T-staf met groot scheef dwarsstuk. Het varkentje zit naast Antonius, extreem opkijkend.
Een mooi Antonius-beeld siert de gevel. Hij lijkt te lezen in het open boek in zijn linkerhand. Met zijn rechterhand steunt hij op een korte T-staf. Zijn varkentje, met slagtanden, piept vanonder zijn mantel tevoorschijn.

Schuttersgilde
Het aan St. Antonius Abt toegewijde schuttersgilde bestond reeds voor 1661. De oudste stukken van het gildezilver dateren uit 1698. De borstplaat heeft de vorm van een bloem met een schildje waarop de patroonheilige staat afgebeeld tussen de kelkbladeren.De tekst op deze plaat luidt: dit is. t. gilde. / wapen. van. ouer-asselt / heer nieviet, doer e:a: / de rengers / 1.6.9.8.
Aan de bloemplaat hangen een massief zilveren vogel en een kruis met aan de voorzijde de gekruisigde Christus en aan de achterkant het monogram mar (Maria) alsmede de naam van de schenker Jan derckx coning 1729.
Het beschreven gedeelte van de zilverschat wordt bewaard door de pastoor van Overasselt, die er de zorg voor draagt aangezien het dorp geen actief gilde meer bezit.
In 1898 vierde het oude schuttersgilde zijn tweede eeuwfeest en verkocht bij die gelegenheid om beter te kunnen teren een gedeelte van de zilveren koningsplaten.

De drie grote Antonius Abt kerken van Overasselt, Nederasselt en Wijchen vormen een opvallende cluster. Ze zijn tegenwoordig, met nog meer parochies, verenigd in "De Twaalf Apostelen". In de Nieuwsbrief van de parochie wordt wel vermeld dat 17 januari de feestdag van Antonius is, maar van bijzondere vieringen is mij niets gebleken.
Er is een Koortsboom in Overasselt, met daarbij de Sint Walrickkapel (ook wel Walaricus).
Het heeft wel geen direkt verband met Antonius, maar ik vind het toch interessant genoeg om het als zijstapje te vermelden.
Er is een legende over de hoofdman van de Hoemannen, hij vroeg Sint-Willibrord zijn zieke dochter te genezen en hing lapjes in een boom. De dochter genas en beide bekeerden zich uit dankbaarheid tot het christendom. De andere hoofdmannen brachten de hoofdman en zijn dochter om door hun hut in brand te steken, er werd een kruis geplaatst op deze plek.
Ook Karel de Grote zou volgens een legende in 777 lapjes in de boom gehangen hebben, hij liet een kapel oprichten bij de zomereik (Quercus robur) ter ere van Sint-Willibrord.
De (gerestaureerde) rechthoekige ruïne van de Sint-Walrickkapel staat nog altijd bij de boom. Tot in de jaren 50 van de twintigste eeuw werden er pelgrimstochten naar deze plek gehouden, ze vonden plaats op de vrijdagen in de vasten en op tweede Paas- en Pinksterdag.

Overlangel Noord-Brabant Kerk van St. Antonius Abt 1854
Een van de meest opvallende kerktorens in de omgeving is de Sint Antonius Abt kerk te Overlangel met zijn opengewerkte smeedijzeren torenspits.
In het oude Langel was een haven (aan de Maas) waar vooral wijn, graan, steenkool en hop werden verhandeld. En er was een scheepswerf. De arbeiders gingen eromheen wonen, er kwamen cafés, winkeltjes en herbergen voor de bewoners en scheepslieden. Allen leefden van de handel en de scheepvaart en sommigen werden zeer welvarend, zoals de familie de Bruijn, die in graan en wijn handelden. Later financierden zij de bouw van de huidige kerk van Overlangel, die, volgens een plaquette op de kerk, in 1854 werd voltooid.

En vandaar, ongetwijfeld, het scheepje als windvaan op de torenspits.
Van het vieren van de dag van Antonius in Overlangel is me niets bekend.
Ik vermoed dat de Antoniuskerk in Overlangel oorspronkelijk een vissers- en schipperskerk was. Bij de plaatsen Heist, Blankenberge, Scheveningen, Hoorn en Paesens zou ik in eerste instantie denken aan een connectie met vissers, maar in Overlangel lijkt dit toch eerder met schippers te zijn geweest. Het blijft me nog een raadsel hoe die connectie tot stand is gekomen.
Paesens Friesland Hervormde kerk eertijds gewijd aan St. Antonius Abt 1250
We bezochten Paesens in september 2016. Een zeer klein dorp, net achter de dijk naar de Waddenzee. Hoe zou het hier 800 jaar geleden uitgezien hebben toen de Antoniuskerk werd gebouwd? En hoe is men op het idee gekomen in deze omgeving zo'n toch vrij grote kerk te bouwen?

De kerk is dicht. Volgens de postbode heeft de koster schuin aan de overkant de sleutel, maar anders meneer Boersma, in het huis bij de Gereformeerde kerk verderop. "Zo", zeg ik, "Ook nog een Gereformeerde kerk?" "Ja", zei de postbode, "maar we komen nu wel wat nader tot elkaar".
De koster is niet thuis. De heer Boersma wel en hij vertelt dat er geen enkele Antonius beeltenis in de kerk aanwezig is. Tijdens de laatste recente restauratie is er nog naar gezocht, maar is niks gevonden. Er werd ook wel geopperd dat het oorspronkelijk een Maria-kerk zou zijn. Maar we zijn het erover eens dat Antonius — gezien het visserskarakter — toch het meest waarschijnlijk is.
Zie hieronder de info over de klok.

Prent van Jacobus Stellingwerff van de kerk in 1722

Het dorp Peasens ontstond op een terp in het gebied tussen de Lauwersmeer en de Waddenzee in de provincie Friesland.
De bakstenen ("oude Friezen") kerk werd gebouwd rond 1250 in laat-romaanse stijl en was oorspronkelijk gewijd aan Sint Antonius.
Over de beginperiode is weinig bekend.

Het is wel zeker [volgens de brochure die dhr. Yme Boersma mij gaf] dat bij de bouw veel werk is verricht door monniken. In en om Paesens was de toestand zodanig dat er geen gegoede mensen woonden die voor de financiering van de kerk konden zorgen. Het is dan ook heel waarschjnlijk dat het bisdom Utrecht, waar deze omgeving onder viel, financieel een groot aandeel in de bouw van de kerk heeft gehad.
Sinds 1580 is het een Hervormde kerk.

Nadat de oorspronkelijke nogal fors uitgevallen zadeldaktoren in 1792 was afgebroken werd het schip van de kerk in westelijke richting verlengd en de toren werd vervangen door een dakruiter.
De toren van de kerk diende lange tijd als baken voor de vissers van Paesens en Moddergat.
Onder de toren bevindt zich het hūnegat, het vroegere gevangenhok.
Op de toren staat een windvaan in de vorm van een Snik, een zeilschip zoals dat vroeger door de Paesemer vissers werd gebruikt.

In de brochure en op een site vinden we info over de klok. In het torentje hangt een klok, gegoten in 1507 (!), grootste diameter 103 cm. Opschrift: ‘ANNO DMI MCCC. VII MARIA BIN ICK GHEHETEN DAT KERSPEL TO DER PASENS HEBBEN MY LATEN GETEN JOHAN> MY GHEGOTEN HAET’. Aan het einde van het opschrift is een reliëfje van S. Catherina, met in de linkerhand een wiel en in de rechterhand een zwaard. Op de mantel twee reliëfs met opschrift ‘S. Maria en S. Antonius’.
Verder zijn er op de klok nog twee afbeeldingen aangebracht. Aan de ene kant die van Maria, aan wie de klok is gewijd, met op de rechterarm het Kind, in de linkerhand een appel en het hoofd gedekt met een kroon. Boven deze afbeelding is te lezen:
SANCTA MARIA.
Aan de andere kant, de oostzijde, is
een afbeelding van Antonius, met een varkentje onder de arm en en gebogen staf in de hand.
Het dorpswapen (links) en de vlag (rechts). Beschrijving wapen:"In goud een dwarsbalk van azuur, beladen met een vis van zilver; de balk boven vergezeld van twee klaverbladen van sinopel en onder van een anker van keel, waarvan de kop eindigt in een T-kruis."
Oorsprong/verklaring wapen: De dwarsbalk stelt het riviertje de Paesens voor, de beide dorpskernen liggen ter weerszijde van dit riviertje.

De vis is het symbool voor de van oudsher belangrijke visserij. De klaverbladeren slaan op de landbouw. Het anker is enerzijds een verwijzing naar de visserij, anderzijds naar de patroon van Paesens, Sint Anthonius.
Een andere site voegt bij de verklaring van de vlag hieraan toe, dat het anker ook een verwijzing is naar een ramp in 1883. Tot dat jaar was de visserij de belangrijkste bron van inkomsten voor de dorpen, maar bij een storm kwamen er 17 van de 22 schepen niet terug en zijn meer dan 100 vissers verdronken.
Het lijkt me dus vrij duidelijk dat de Antoniuskerk te Paesens oorspronkelijk een vissers- en schipperskerk was, zoals de kerken in Heist, Blankenberge, Scheveningen, Overlangel en Hoorn.
Petegem-aan-de-Leie Oost-Vlaanderen (G 17) Sint-Martinus en Antonius Abt Kerk
Zijaltaar H. Antonius Abt 1801-1900.
Broederschapslijst van de Broederschap van de H. Antonius abt 1701-1800
Puivelde (Belsele), Oost-Vlaanderen Sint-Jobkerk
Op het internet kon ik weinig informatie over Puivelde vinden, maar er zou jaarlijks op 17 januari een feest van Sint-Antoon zijn met een bedevaart en begankenis naar de Sint-Jobkerk, georganiseerd door "de vrienden van Sint-Antoon". Bij de viering zouden varkenskoppen en -vlees worden geveild.
In ieder geval reden genoeg om er op een regenachtige dag, 17 januari 2008, naar toe te gaan. We zijn veel te vroeg en even denken we dat we voor niets gekomen zijn.
Maar dan zien we dat de kerkdeur open is en dat er vanuit een daarvoor staande auto dingen de kerk in worden gedragen.
We gaan de donkere kerk vast in en ik fotografeer een aantal Antonius-objecten — en de al aangevoerde halve varkenskoppen.
Zoals ik later tegen pastoor Patrick D’Haenens zei is de kerk van buiten onaanzienlijk (dus ik doe hier ook maar geen foto bij). "Dertien in een dozijn," antwoordde hij. Maar binnen zijn er wel wat schatten te bewonderen. Er is een prachtig beeld van Antonius met groot varken, een zeer mooie retabel en daarboven een fraai raam.
De pastoor vertelde me dat de kerk drie patroonheiligen kent: St Job, St Antonius en St Hubertus. En zoals hij daarbij opmerkte is de keuze van Job nogal vreemd aangezien hij uit het Oude Testament stamt.
Er is vóór in de kerk ook een prachtig houten beeld van Job, zittend, met bij hem plastic ex voto's gegroepeerd.
Deze ex voto's van benen, armen, voeten, handen, hoofden, lichamen, etc. zijn in de kerk te koop. En er is nog een ex voto varkentje van blauwe was.
Hoewel ik dit soort ex voto's eerder met Antonius associeer (er zijn ook 15e eeuwse prenten waarop benen, armen, voeten en handen boven hem hangen), liggen ze bij Job, dus blijkbaar is hij hier de genezer.
Er zijn ook aan weerskanten van het retabel van Antonius de meer tradionele ex voto's van zilver, en deze zijn dus wel duidelijk met Antonius geassocieerd.
De linkerkant van het gebrandschilderde raam uit 1910 toont de ontmoeting van Antonius met Paulus van Thebe. Zo is daar de raaf met het brood in zijn snavel te zien.

Rechts wordt Antonius tijdens zijn gebed gestoord door een paar duivels. Onder hem zien we een mand (vanwege het handwerk waarmee hij in zijn onderhoud zou hebben voorzien) en een varken.
Het 18e eeuwse beeld van Antonius met een vrij groot varken (eigenlijk alleen kop en hals) en een open boek, maar een aantal gebruikelijke attributen ontbreken, zoals T-staf, klok, vlammen en gebedssnoer.
Het prachtige retabel toont aan weerskanten van Antonius de bekende scenes.
Links
geeft hij al zijn bezit (een geldbuidel) weg en rechts ligt hij op sterven, hier vergezeld van een vrij groot aantal discipelen, waaronder zelfs een vrouw.
Het is meestal de scène die links staat afgebeeld, die in diensten ter ere van Antonius wordt aangehaald, het wegschenken van al zijn bezittingen, of eigenlijk wat daaraan vooraf gaat, als hij de bijbelwoorden hoort: "Als ge volmaakt wilt zijn, verkoop dan wat ge bezit, geef het aan de armen en kom dan terug om mij te volgen." Dat slaat dan vanzelfsprekend op de ascese van Antonius de heremiet — wat dan voor mijn gevoel juist niet die aspecten benadrukt waar de kerkgangers-feestvierders eigenlijk voor komen, namelijk Antonius als genezer en beschermer van mens en veestapel — en als vriend van het varken (ook al wordt dat varken dan geslacht).
Goed. Verder met de viering. De kerk is vrijwel geheel vol, en dat op een doordeweekse dag!
Op het papier met gezangen en gebeden staat: “sint-tone komt om zijn lone”, maar daar zullen ze wel het varken mee bedoelen.
Een tafel met mooi uitgestalde offerandes, waaronder zeer prominent de varkenskoppen, voor het beeld van Antonius.
Pastoor Patrick D’Haenens zegent de gulle gaven door deze te besprenkelen met de wijwaterkwast.
Dat specifiek zegenen van de offerandes gebeurt zeer zelden. Meestal wordt dit meegenomen in de zegening van alles en iedereen.
De zilveren rand van de theca is aan de onderkant versierd met een varkenskopje.
Na de dienst kan men het relikwie vereren door aanraking of met de lippen. Vrijwel alle kerkgangers doen dat.
Tot slot van de dienst wordt er een Offerlied gezongen, getiteld:
Sint-Antoontje met uw zwijn
2. Sint-Antoontje met uw zwijn,
dankje wel voor 't jaarfestijn;
wij verkopen varkenssnoet,
helpend graag wie hongren moet.
3. Sint-Antoontje met uw zwijn,
laat ons immer wakend zijn;
weer de duivel uit ons hart,
bevrijd van ziekte ons en smart.
4. Sint-Antoontje met uw zwijn,
houd ons hart en daden rein,
blijvend volk en zeden trouw,
zo in blijdschap als in rouw.
En dan is er eindelijk de verkoop per opbod van alle gulle gaven aan de kerkdeur. Er wordt enthousiast geboden, hoewel de prijzen binnen het redelijke blijven.
Opvallend bij de verkoop in Puivelde is wel dat de varkenskoppen getoond worden, maar niet verkocht.
Wel alle andere produkten zoals ze op de tafel hierboven uitgestald waren, maar de koppen niet. De culinaire verwerking hiervan is nogal bewerkelijk en niet meer van deze tijd. Deze zijn dus nog slechts symbolisch aanwezig.
En als laatste gaat men een pintje pakken in het café aan de overkant van de straat. In Puivelde is geen gemeenschappelijke maaltijd, zoals op zoveel andere plaatsen.
In de kerk is een klein beeldje van Antonius te koop, dat ik cadeau krijg van mijn vriendin Marie-José!

De Vrienden van Sint-Antoon
p/a Kemzekestraat 18
9111 Belsele-Puivelde.

Tenslotte: Op de eerste zondag van mei is er een Paardenzegening, in de wijk Duizend Appels, in de hovingen van de Paters, maar het is mij niet duidelijk of dat iets met St. Antonius te maken heeft.
En er zijn nog meer bedevaarten in Puivelde e.o.: naar Sint-Job, op 10 mei en naar de Boskapel op 8 september voor het feest van O.-L.-Vrouw Geboorte. En nog een bedevaart naar O.-L.-Vrouw van Halle: jaarlijks op de eerste vrijdagavond van september vanuit de kapel ter ere van O.-L.-Vrouw van Halle, Tereken, Sint-Niklaas.
Reek Noord-Brabant Parochiekerk van St. Antonius Abt 1455
In Reek stond aanvankelijk een kapel, gewijd aan St. Antonius Abt, waarvan in 1455 voor het eerst sprake is.
Waarschijnlijk is Reek in 1667 een zelfstandige parochie geworden, kort nadat de autonome, katholieke heerlijkheid Ravenstein, waartoe Reek behoorde, bij het bisdom Luik was gevoegd.
De tot parochiekerk verheven kapel werd in 1790 vervangen door een nieuw kerkgebouw, eveneens gewijd aan St. Antonius Abt. De huidige parochiekerk, gewijd aan dezelfde heilige, is tot stand gekomen in de jaren 1924-1925. Maar eigenlijk wordt voornamelijk St. Donatus hier sinds 1779 vereerd.
Reek is daarmee de oudste bedevaartplaats van Donatus in Nederland. Van meet af aan werden er bedevaarten naar de weerheilige gehouden in het tweede weekeinde van juli, die voortduren tot op de dag van vandaag. Tegenwoordig wordt Donatus in Reek ook als milieuheilige vereerd.
Vroeger was er overigens wel een aflaat te verdienen op de feestdag van de parochiepatroon, Antonius Abt (17 januari).
Reijmerstok Gulpen, Limburg (NL) Parochiekerk Franciscus van Assisië 1922
Een kleine bedevaart naar de kerk van Reijmerstok ontstond waarschijnlijk pas na de verwerving door de parochie van een Antoniusreliek in 1922.
Het reliekpartikel van Antonius Abt bevindt zich in een theca (ø 3,5 cm), tezamen met relikwieën van Antonius van Padua, Franciscus van Assisië en Cornelius.
Op de feestdag van Antonius, 17 januari, werd het cultusbeeld van Antonius in het priesterkoor geplaatst en met bloemen en kaarsen omringd. Vereerders uit de parochie en bedevaartgangers uit de omgeving kwamen met brood naar de kerk om het door de priester te laten zegenen. Na het vereren van de reliek keerde men met het brood huiswaarts om het zelf te eten of aan het vee (varkens) te voederen. Op die dag was er tevens kermis in het dorp.
Tijdens de eucharistieviering in het weekeinde volgend op de feestdag van Antonius vindt er nog steeds een jaarlijkse broodzegening plaats.
Rollegem West-Vlaanderen St.-Antonius kerk 11de eeuw
De verering van St.-Antonius in Rollegem is nog zeer levend. De parochie is gekend voor haar devotie tot St.-Antonius Abt. Wekelijks is er een eucharistie met zegening met de relikwie.
Zaterdags om 17:00 uur, en dinsdag en donderdag om 8:30.

Uit het parochie-nieuws: In onze parochie staat de verering van St.-Antonius Abt centraal. Hij is de patroonheilige van onze parochie. Vele mensen komen tot hem bidden om bevrijding van allerlei ziekten van mens en vee, o.a. tegen zona (gordelroos), epilepsie (vallende ziekte) en besmettelijke ziekten zoals de (varkens)pest ... Sint-Antonius Abt werd tevens de patroon van de slagers.
Ritueel:
  • je gaat naar het altaar van St.-Antonius;
  • daar kan je je een noveenkaars, een medaille en een gebed ter ere van St.-Antonius aanschaffen;
  • 9 dagen lang het gebed bidden tot de Heilige Antonius;
  • met het geld van de offerblok wordt er wekelijks een mis ter ere van St.-Antonius opgedragen.
Van de kerk uit de 11de eeuw, werd tussen 1786 en 1793 door nieuwbouw de benedenkerk vervangen. Ze verloor haar toen al geklasseerde toren in de zomer van 1872, men noemde hem de steenoven, goed om in de ”straete “gevoerd te worden. De noordelijke kruisbeuk was zelfs met stro bedekt. Het schip werd in 1903 afgebroken en in 1906 geheel nieuw ingewijd.
Toch is de kerk altijd in dezelfde trant en met bergsteen uit Doornik bijgewerkt of verbouwd geweest.
De toren is in de “Gotiek stijl “, een vieringstoren van ongeveer 30 meter hoogte.
In het klokkengat bevindt zich bijna twee en een halve ton aan brons, de klokken welke het wel en wee van het dorp verkondigen: Antonius 1050kg, Maria-Joseph 750 kg, Eligius-Donatus 530 kg en daar bij een vierde klokje of schelletje, mentje of toontje.
Volgens eerdere informatie er vanuit gaande dat er een dienst zou zijn om 9 uur ’s morgens, waren we er op zondag 12 augustus 2007 in alle vroegte. Maar het was er uiterst stil; de kerk was gesloten.

Er stond daar aan De Plaats wel een Antoniusbeeld, met een vreemd voorwerp (een houten deurknop?) die enigszins aan de kalebas van Jacobus doet denken, hangend aan zijn rechte, metalen staf.
Na een kopje koffie in het café “De Platse” achter de kerk, worden we fantastisch geholpen door een van de bewoners van Rollegem.
Hij gaat de sleutel van de kerk halen, en laat ons de diverse devotionalia en kunstwerken zien. En even later komt ook de organist die ons in de sacristie laat.

Hij vertelt dat er jaarlijks — op de tweede zondag van januari (of de zondag vóór 17 januari) — een processie wordt gehouden waarbij een varken een rol speelt. Tijdens de Antoniusviering is er een plechtige eucharistie.
En uit andere bron had ik al eens vernomen dat er een wijding van tractoren zou zijn.
Grote verschillen in ons Nederlandse dialect en zijn Vlaamse dialect verhinderen een vlotte uitwisseling van informatie. Maar we begrijpen wel dat het voor Rollegem toch nog behoorlijk groots en belangrijk is. We zijn in januari 2008 maar eens gaan kijken.
Aan een kant van het altaar staat een prachtige engel in “Savonière” (Franse steen) van 1,50 m hoog, op een arduinen voetstuk met een ronde glazen reliekhouder op haar handen, waarin zich de Antoniusreliek bevindt, als een rol

Het mooie beeld van Antonius staat voorin de kerk. Antonius heeft een capuchon op, en een gevorkte baard. In de linkerhand heeft hij een fraaie T-staf met gestileerde gouden T en met zilveren klokje. Achter Antonius staat zijn roze varkentje met klokje.
Rechts naast hem branden noveenkaarsen in een grote standaard, en links van hem is een zwart offerblok.
Rechts van het Antoniusbeeld staat een soort devotionalia-tafel, met noveenkaarsen, litanieën, en bidprenten, met in de tafel een kleine ronde theca met Antoniusreliek vervat.
In de tafel zit een gleuf voor het doen van de betalingen voor de kaars en zo; een handgeschreven bericht hierop geeft de geest van de tijd aan: “Beste mensen de lade is opengebroken, wil je geld steken in de gesloten offerblok van St.-Antonius bij zijn beeld ....”
Antonius in de woestijn

Een prachtig retabel, daterend van 1590-1593 en vervaardigd door Heinderick de Ceuninck, toont “St. Antonius in de woestijn”.

Links zien we een biddende Antonius voor zijn Egyptisch grot . Er is een lantaarn, waar gouden licht uitkomt.
Verder zijn er een aantal objecten — een riek, een schop — die van een Vlaamse boerderij afkomstig lijken.
En er staat een varkentje, dat in het Egyptische verhaal natuurlijk niet thuishoort (maar wel in Vlaanderen).

(Midden) Antonius met kromstaf; varkentje met klokje om de hals.

(Rechts) “St. Antonius geneest een zieke”.

Normaliter niet publiekelijk zichtbaar zijn een kusreliekhouder (links) met handvat voor de zegening, een zogenoemde osculatorium, waarvan de rand is versierd met de beeltenis van een lezende Antonius — en nog een zeer oud en zeer fraai houten beeldje van Antonius (rechts).
En als laatste, zou er nog een vierde reliek in het altaar verborgen zitten.
De kusreliekhouder werd tijdens de Antoniusviering in 2008 overigens niet gebruikt.
Ook op andere wijze wordt Antonius in Rollegem levend gehouden. Zo is er in november een kinderstoet “Rollebolle Rollegem” waarbij de belleman — de dorpsomroeper — en reus Rollo voorop gaan, muzikaal ondersteund door het muziek- en trommelkorps van Rollegem.
Voor de kinderen vertelt de belleman dan de legende van St. Antonius met zijn zwijntje (en met zijn belletje of klokje, neem ik aan).

Er is een Sint-Antonius-wandelpad, vertrek vanaf de kerk in de Rollegemkerkstraat.
Er is een noordwandeling van 9,5 km, en een zuidwandelig van 7,5 km. Inlichtingen en verkoop van het boekje met route van de wandeling bij Lucien Kints, Rollegemkerkstraat 60.

Antoniusviering 2008
Op zondag 13 januari 2008 zijn we om 9:15 in het nog uitgestorven plaatsje, en ik vraag me af of ik wel goed begrepen heb dat de Antoniusviering vandaag zou plaatsvinden. Het vreemde is namelijk dat het de zondag vóór de 17e is.
Maar dan zien we een muzikant van de plaatselijke Harmonie, die bevestigt dat het feest vandaag is. Even later zien we een aankondiging bij het parochiehuis, en nog weer iets later ontstaat er enige drukte.
De als "paterkes" verkleedde kinderen verzamelen zich om de processie te gaan vormen. Er zijn buiten weinig mensen, maar ook in de kerk beginnen de mensen samen te komen.
De kerk ziet er feestelijker uit dan tijdens ons vorige bezoek: er branden tientallen noveen-kaarsen bij het beeld van Antonius, dat nu ook is omgeven door planten en bloemen. Ook bij het altaar staan bloemen en branden er kaarsen.
Buiten, bij het parochiehuis, wordt met een bestelbusje een heel geslacht varken aangevoerd, dat op een korte ladder (als draagbaar) wordt gelegd.
Even later horen we de Harmonie St Cecilia van verre aankomen. Deze stelt zich op en de korte processie van vrijwel uitsluitend "paterkes" vormt zich daarachter voor een driekwart ronde om de kerk.

De kinderen lopen te zeulen met het varken — het is behoorlijk zwaar — en dragen het dan de kerk in, waar het voor het beeld van Antonius wordt neergezet.
De kerk is helemaal vol; er zijn zeker een honderd mensen, zo niet meer. Het koor, Crescendo genaamd, zingt.
Tijdens de dienst wordt er geen bijzondere aandacht besteed aan het varken, behalve dat de pastoor opmerkt dat het voor hem de eerste keer is dat er zich een varken onder zijn publiek bevind.
Wel is er speciale aandacht voor de landbouwers en wordt er specifiek voor hen en hun tractoren een zegening uitgesproken:

Op het feest van feest van onze patroonheilige Sint-Antonius Abt nodigen wij iedereen uit, die met zijn tractor naar hier is gekomen, om zich te laten zegenen en om zo Gods bescherming te vragen over zijn tractor en het werk die hij of zij er mee verricht.

Het boekje geeft de volgende instructie: "Alle aanwezige landbouwers komen vooraan en bidden samen het zegeningsgebed", maar dat gebeurt niet.

Het zegeningsgebed:

God, onze Vader,
U hebt ons de taak gegeven om Uw schepping te behouden en te behoeden.
U geeft ons het vermogen om te houden van de natuur, en te zorgen voor planten, dieren en mensen.
Van U ontvangen mensen de creativiteit om werktuigen te maken.
Wij danken U God, voor de hulp die de tractor ons biedt op het bedrijf.
Zegen onze tractor, zegen ons en allen die ons dierbaar zijn.

Goede God, zegen de tractoren, zegen de mensen die deze besturen.
Maak hen eerlijk en voorzichtig.
Mogen zij beseffen dat techniek steeds in dienst moet staan van mens en natuur en de mens geen slaaf mag zijn van machine en winstbejag.
Zo zegene U de almachtige God, de Vader, de Zoon en de heilige Geest.
Amen.

Na de zegening zingt men samen het Sint-Antonius lied:


Antonius gij vriend van God,
zie ons hier samen blij vereend,
om de Vader vroom te groeten.
Zegen uit d'hemel hoog,
allen die u dienen.
Zegen ons vader Antonius.

Antonius, gij sterke held,
voor godes rijk op deze aard'
hebt gij glorievol gestreden.
Zegen ons in alle nood,
zorg voor klein en groot.
Zegen ons vader Antonlus.

Het varken ligt voor Antonius, wiens T-staf inmiddels een rode T heeft.

Na de dienst wordt het varken afgevoerd.
E r is geen verkoping aan de kerk, maar er zal een tombola worden gehouden, na de Hutsepot in het parochiehuis, waar dan delen van het varken zullen worden verloot.

De zegening van tractoren, die dus overduidelijk de zegening van paarden vervangen heeft, is geen folkloristische (laat staan een toeristische) aangelegenheid. En dat maakt het nou juist zo aardig. De ongeveer 95 tractoren zijn alle zeer functionele, imposante landbouwmachines en de landbouwers nemen de zegening heel serieus.
Naast de priester met zijn wijwaterkwast en de misdienaren staat de belleman die tijdens de overige rituelen ook duidelijk functioneel aanwezig is.
Aan de overkant speelt de harmonie.

Na de zegening van de tractoren lopen we naar het parochiehuis, waar het behoorlijk druk is. De Hutsepot heeft ons, als vegetariërs, weinig te bieden, dus na een pintje gaan we weg, en wachten we niet op de tombola.
Er was in 2001 ter gelegenheid van het 1750ste geboortejaar van Antonius in Rollegem een boekje uitgegeven, "Onze Antonius", geschreven door Gerard Isebaert. Bij thuiskomst lees ik daarin dat er na de "zwijntjeskermis" (waarmee de maaltijd bedoeld wordt) en de tombola, "'s avonds dan de vreugdevuren branden, de St.-Antoniusvuren, rond het Parochiecentrum."

Wel, die had ik natuurlijk graag willen zien, maar niemand had ze genoemd. Jammer, jammer, want Antoniusvuren zijn in onze contreien een zeldzaamheid (alleen in Salphen is er een, bij mijn weten). Misschien een reden om volgend jaar nog eens te gaan? Maar dan hoor ik een week later, tijdens de viering in Ingooigem, van een inwoner van Rollegem dat er tegenwoordig geen vuren meer zouden zijn. Tja, hoe zit het nu?

Als ik het goed begreep (van dezelfde inwoner), was er een duidelijke inspiratie vanuit Ingooigem voor (de hervatting van) deze Antoniusviering, en er zijn wat de aankleding van de "paterkes" betreft zeker overeenkomsten.
Dat we zelfs na twee bezoeken nog niet alle Antoniusbeelden in Rollegem gezien hebben, blijkt uit de twee afbeeldingen die ik op de Belgische inventarisatie site aantrof, te weten een reliekbuste uit 1700 (links) en een kazuifel uit 1895 (rechts), of zouden die er niet meer zijn?
Grappig, het varkenskopje met klokje op de reliekbuste.
Rotselaar Vlaams-Brabant (N 17) Antoniusviering in de Sint-Pieterskerk
Er is geen St Antonius-kerk in Rotselaar, wel een St Antonius straat en steeg.

De Antoniusviering vindt dan ook plaats, op de zondag na de 17e, in de Sint-Pieterskerk, om 9.30 uur. Na de eucharistieviering is er een publieke varkenskoppenverkoop.
Wie tijdens de Antoniusviering een varkenskop koopt, krijgt er het recept bij om geperste kop op grootmoeders wijze te maken. Een welgekomen cadeau van oproeper Johan Lambrechts, want niet elke koper weet wat hij moet aanvangen met die varkenskop.
Jarenlang verzorgde het Beatrijsgezelschap van Rotselaar de Sint-Antoniusviering in het dorp. Sinds drie jaar neemt de Landelijke Gilde en het Davidsfonds de organisatie op zich. Met de daarbijhorende verkoop van de offergaven na de mis.
Ook dit jaar schonk de plaatselijke beenhouwer vier halve en een hele varkenskop. Maar ook de kerkgangers staan hun offerande af voor de verkoop. Daarbij waren er dit jaar groenten, bloemen, confituur en zelfs flessen wijn.
De traditie van de varkenskoppenverkoop stamt uit de periode van hertog Jan van Brabant die in 1447 de inwoners van Rotselaar de toelating gaf tot de verkoop van Sint Antoniusoffergaven.
Beeld H. Antonius Abt 1491-1610.
Een prachtig beeld, met mooie muts. Antonius heeft een halflange knoestige scheve haak-staf met daaraan een grote klok in de linkerhand. Een klein open boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, leuk opkijkend.
Preekstoel, 1801 -1900.
Antonius draagt een puntmuts capuchon. Hij leest in een boek in beide handen. Vóór een crucifix. Een varkentje op de achtergrond.
Rumbeke West Vlaanderen (D 17) Teuntjeskapel 1614
De kapel wordt de 'Teuntjeskapel' genoemd.
De eerste kapel werd reeds vermeld op een koopakte van 1614. Vroeger stond er een grotere kapel, en kenden de landbouwers de weg naar deze kapel.
In de jaren 1845-1848, tijdens de jaren van de aardappelplaag, was er een toeloop van duizenden bedevaarders en ook tijdens de Eerste Wereldoorlog werd ze druk bezocht.
De oude kapel werd in 1954 stuk gereden door een vrachtwagen met aardappelen (!). In 1955 werd dan deze kapel gebouwd. Nu is er totaal geen verering meer, maar de kapel wordt netjes onderhouden door de familie van het erf waarbij deze kapel staat.
Met dank aan Antoon Vanquaethem.
De aardappelplaag in 1845
Dagboekaantekeningen van Felicitas Rommel
Felicitas heeft ook die tijden beleefd en dag voor dag het hele verloop dier patatteplaag opgetekend, doormengd met het verhaal van de geweldige toeloop van pelgrims die dan kwamen dienen naar het St-Antoniuskapelleke, bij den Hukker te Rumbeke. Dat ‘Sint-Teuntjeskapelleke’ werd verleden jaar bij ongelukke ommegereden en is nu in verminderd model herbouwd al de overkant der straat; het stond te voren op de hoek van een partij land die de naam draagt: ‘het kapellestuk’; en op dat land stonden in 1845 ook aardappels geplant, die lijk alle andere aangetast waren van de ‘plage’. Twee pelgrims van Menen, als ze dat zagen, keerden hunne hielen en waren weer weg, zeggende: ‘Als St Antonius maar alzoo voor “zijn” patatten kan zorgen, hij moet hem “de onze” niet aantrekken’.
23 July 1845. Het loof van de aerdappelen verdroogt op vele plaetsen, komt zwartagtig en geeft eenen vuylen reuk; veel volk komt dienen naer het Capelleken van de H. Antonius om door zyn voorspraeke, daer voor hulpe te bekoomen, naer aldaer gebeden te hebben, komt men naer de Kerke van Rumbeke alwaer de reliquien van de H. Antonius berusten en ider laet zig van derzelve zegenen.
24 July 1845. Het getal van degenen die komen dienen, vermeerdert; men zegt dat de aerdappelen in eenen slechten staet zyn op Ledeghem, Menen, Dadizeele, enz.; het is te dunken dat dit gelyk vele zaeken wat vergroot is.
25 July 1845. Het getal van degene die voor hunne aerdappels den H. Antonius tot voorspreker komen verzoeken is heden meerder als de voorgaende dagen; men zegt dat de aerdappels dagelyks verslegten.
26 July 1845. Het groot getal pilgrims heeft de aendagt van vele persoonen opgewekt om hun daer door eenen middel van winst te verschaffen; verscheyde hebben hunne huyzen geopend om voor de vremdelingen caffé te maeken en verdere noodigheden te bedienen; ook zyn er die by het Capelleken keersen, drugels enz. verkoopen.
28 July 1845. Gisteren zondag heeft er byna den geheelen dag eenen priester bezig geweest om de pilgrims te zegenen, die in overgroot getal van alle kanten de reliquien van de H. Antonius kwamen eeren. En heden is het getal ook zeer groot gedeurig ziet men veel volk van het Capelleken naer de kerke komen om gezegent te worden.
29 July 1845. Heden zelven toeloop.
31 July 1845. Dagelyks groeit het getal pilgrims; eerst was het van den zuyden dat er meest volk kwam; nu komt er zeer veel van West en Noordwaert.
1 août 1845. Heden hebben er wel dry duyzend pilgrims van vremde gemeenten de reliquien van de H. Antonius koomen eeren.
2 août 1845. Den toeloop vergroot van dag tot dag.
4 août 1845. Gisteren zondag hebben er 11 à twalf duyzend vremdelingen in pilgrimage gekomen. - Heden is den toeloop ook zeer groot; men komt van 6 à 8 euren verre.
5 août 1845. Heden is er buytengewoon veel volk; van den vroegen morgen tot in den naermiddag is er zoo veel volk op den weg die van St Antonius Capelle naer de Kerke leyd als op eenen zondag, ten tyd dat het klipt om de hoogmisse; byna in alle huyzen die langst de straeten staen die na de Capelle leyden maekt men caffé voor de pilgrims en men verkoopt brood, kouken, keirssen etc.
6 août 1845. Heden is er wat min volk komen dienen.
13 août 1845. Alhoewel den toeloop naer het Capelleken van de H. Antonius sedert eenige dagen merkelyk vermindert is, komt er nog dagelyks veel volk van verscheyde euren verre. De aerdappelen schynen ontrent in den zelven staet te blyven, het loof is ten grooten deele verdroogd en van den stam gevallen t'is te zeggen de broe en (?) van de takken zijn afgevallen.
Meer St. Antonius plaatsen O-R
  • Riel (NL)
    Parochiekerk Antonius Abt.
  • Roermond (NL
    Er waren processies in midden juni onder het octaaf van de feestdag van St. Antonius naar O.L. Vrouw in 't Zand. En Sint Antonius Abt was patroon van het Roermondse kooldragerambacht.
  • Roosdaal (BE)
    Heidestraat OLV v.Halle-St.Antonius Abt-kapel (zie rechts).
  • Rotterdam / Delfshaven (NL)
    1417 Bouw van de "St.-Anthonys Capel", later Nederlands Hervormd, en nu bekend als Oude- of Pelgrimvaderskerk.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker