Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sint Antonius Abt in de Lage Landen S
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-B C-G H-L M-O P-S T-Z Kalender Kaart
Salphen, 2005, 2006 Antoniusviering, 2007 Antoniusviering. Schaijk, 2005. Scheveningen, 2008. Schiedam; Schijf. Schuiferskapelle, 2007. Serskamp, 2005 Paardenommegang. Sint-Anthonis, 2007. Sint-Antonius-Zoersel, 2005. Sint-Jan-ter-Biezen. Sint-Juliaan. Sint-Maria-Horebeke, 2008. Sint-Maria-Oudenhove. Slek. Smeermaas. Solt, 2006, 2007 Antoniusviering. Stavoren. Stein, 2007. Sterbos. Stiphout; Stramproy. Straten, 2005.
Salphen Oostmalle, Antwerpen Sint-Antoniuskapel 1626
Het afgelegen gehucht Salphen, ook wel gespeld als Zalfen, bestaat uit een paar boerderijen, waarvan sommige in typisch Frankische langgevelstijl.
De meest dichtbije boerderij heet Kapelhoeve; een andere, iets verderop, St-Antoniushoeve.
In feite doet deze hele situatie, een kapel tussen wat bomen langs een smal weggetje, geïsoleerd en moeilijk te vinden, nog het meest denken aan de oorspronkelijke Middeleeuwse omgeving, waarin zich dergelijke bedevaarten moeten hebben afgespeeld.
Deze kapel (1626) zou ontstaan zijn omdat enkele parochianen ten tijde van de pest naar de heide vluchtten opdat ze daar veilig zouden zijn. Nadien bleef de kapel in gebruik.
De Sint-Antoniuskapel in 2005, net na de Zalfenkermis,
rustig en verlaten.
De Salphenkermis in 2006
De rijp lag nog op de velden, toen we in alle vroegte, na enige moeite het gehucht Salphen weer wisten te vinden. Er zijn geen bordjes naar toe; met opzet, vermoeden mijn vriendin en ik.
De vorige keer, in 2005, hadden we de viering net gemist, maar nu, op zaterdag 14 januari 2006, waren we mooi op tijd voor de 35ste Zalfenkermis, ter gelegenheid van de eeuwenoude Sint-Antoniusbegankenis.
Er was voor mijn vriendin nog een zitplaats in de kleine en al volle kapel. Buiten, voor een klein open raam stond een koor, die begeleid door een elektrische piano, van tijd tot tijd tijdens de mis zou zingen.
De viering vindt hier altijd plaats op de zaterdag die het dichtst ligt bij de 17e januari.
Een prachtig Antonius beeldje, 16e eeuws, met correct hoofddeksel, twee T's op de schoudermantel; met zijn rechterhand steunt hij op een korte krom-staf; in zijn linkerhand heeft hij een klein open, rood boek.
Tegen hem aan staat zijn lief opkijkend varkentje met klokje om de hals, oprijzend uit de vlammen.
De pastoor van Oostmalle, Frans Wouters, hield een zeer geïnspireerde en bezielende mis, en zegende daarbij het brood — in de manden onder de tafel — met groene palmtakjes en wijwater. De offergaven, achter hem, voor het altaar, werden niet expliciet gezegend.
De kapel zat helemaal vol, zelfs om te staan was er nog nauwelijks plek, en er heerste een aandachtige, goede sfeer. In het optreden van pastoor Frans Wouters, zowel in woorden als handelingen, vertoonde zich een mooi evenwicht tussen magie en spiritualiteit.
Na de mis en eucharistie,
kon men het relikwie kussen.
In de deur van de kapel werd de varkenskop bij opbod verkocht. Hij bracht niet zo heel veel op; mensen weten toch vaak niet meer, denk ik, wat ze ermee moeten, maar het hoort nu eenmaal onlosmakelijk bij het ritueel — het is in zekere zin zelfs het hoogtepunt van het ritueel.
Maar er was meer belangstelling voor het bieden op andere producten, zoals witte en zwarte beulingen, varkenspootjes, broden, en zeker ook de jenever, die nu al — 11 uur 's morgens — de innerlijke mens begon te sterken. Heel wat aanwezigen hadden ook eigen flessen meegenomen.
Dit was ook het moment suprème voor de paar aanwezige fotojournalisten, die zich op de voorgrond drongen, maar gelukkig daarna niet meer te bespeuren waren. Deze vormden eigenlijk de enige 'toeschouwers'; alle anderen waren deelnemers.
Het Antoniusvuur
Iets verderop, met de Kapelhoeve op de achtergrond, werd het Antoniusvuur al flink opgestookt.

Omdat ik bij Nissen de onwaarschijnlijke visie was tegengekomen, dat het vuur in Salphen er alleen voor de warmte zou zijn, vroeg ik er expliciet naar. De mannen die met het vuur bezig waren verzekerden mij dat het een oeroude traditie was die te maken had met het verbranden van de kleding van de lijders aan de ziekte het Antoniusvuur, die immers werden gezien als pest-patiënten die de besmettelijke ziekte op anderen zouden kunnen overbrengen.
Met de groene palmtakjes en het wijwater zegent de pastoor het Antoniusvuur, na een toespraak gehouden te hebben, waarin hij het vuur historisch perspectief gaf door te zeggen dat het oorspronkelijk diende om het moederkoren (de oorzaak van de ziekte het Antoniusvuur) te verbranden
Maar het vuur moest toch ook meer symbolisch gezien worden als het vuur waarin alle kwaad wordt verbrand, zoals ook Antonius het Kwaad bestreed. Daarna gooide hij zijn bundeltje palmtakjes in het vuur.
Dit is tot dusverre de enige keer dat ik zo'n Antoniusvuur in de Lage Landen heb gezien. En ik heb er verder ook nog niet van gehoord, terwijl het vuur in Mediterrane landen juist de kern van de festiviteiten vormt (zie hieronder).
De man links staat al klaar met de jenever, en de pastoor zal samen met de burgemeester (op de linker foto, geheel links) een heilsdronk uitbrengen. De jenever, dat staat buiten kijf, is hier onderdeel van de festiviteiten rond Antonius.
Zoals op de meeste [!] Valenciaanse plaatsen viert Benicarló op 16 en 17 januari het feest van de H. Antonius, een oeroud feest van heidense oorsprong voortkomend uit de rurale wereld, waarbij het vuur een centrale rol speelt. In Benicarló is er de traditionele immense brandstapel waarop de duivel verbrand wordt.
Hier links zien we de 'fachie' van Abruzzo.
[Zie verder op mijn site voor meer Antoniusvuren.]
De paardenwijding
Met de groene palmtakjes en wijwater zegent de pastoor de paarden (die er soms wat schchtig op reageren), terwijl ze tegelijkerijd een homp gezegend brood te eten krijgen.
Hoewel het voor de ruiters en menners een leuk dagje uit rijden is met hun paarden, en er plezier in hebben hun dieren zo mooi mogelijk te tonen, wordt de zegening toch ook heel serieus genomen. Daar is men toch voor gekomen.
Na het plechtige gedeelte van de Antoniusviering kon men terecht bij meerdere eetgelegenheden op diverse plaatsen, waarvoor grote tenten waren opgericht, per stuk zeker voldoende om een paar honderd mensen te herbergen. Elke tent brengt een of meer verschillende schotels.
Deze variatie brengt mee dat je kan kiezen tussen haring boven het vuur, spek met eieren, pannenkoeken, wafels, varkenspoten, stoofvlees, mosselen, beuling, kip, worstenbrood, Zalfense koek, erwtensoep, enz.
En natuurlijk vloeiden de plaatselijke biersoorten (Westmalle) rijkelijk.
Na de maaltijd zou er de hele dag Breugeliaanse kermis en 's avonds het boerenbal zijn; maar toen waren wij al vertrokken.

 

Kinderen waren aanwezig, maar het blijft een feest voor volwassenen. Een varken van het spit werd in stukken gesneden.
De Salphenkermis in 2007
Een gebed tot Antonius, door allen uitgesproken tijdens de mis in de kapel:

Heer God,
het leven van elke heilige
verhaalt ons zijn geloof en
inspireert ons eigen leven.
Zo bidden wij bij uw heilige Antonius, kluizenaar:
maak ons toegewijde mensen,
vol naastenliefde in de geest van Christus.
Doe ons beseffen dat niet alleen
rijkdom, macht en roem,
techniek en research,
de wereld tot stand brengen,
maar dat Gij het leven richt.
Maak ons matig en sober in wat we ons toe-eigenen
en leer ons uw erfgoed te delen met velen.
Leer ons bidden en vriendelijk zijn
zoals uw woestijnmonnik.
Maak ons aandachtig voor uw schepping,
ontvankelijk voor uw aanwezigheid
in mens en natuur.
Bescherm ons tegen de "pest" van deze tijd:
armoede, werkloosheid, ongeneeslijke ziekten.
Doe ons het kwade overwinnen, door goed te zijn.
Haal ons weg uit onze koele individualiteit.
Dat wij onrecht met name noemen
en volharden in de opbouw van een gemeenschap.
Dat Gij niet alleen in uw heilige
maar in ieder mens moge herkend worden.

Heilige Antonius, bescherm mens en dier,
breng ons Christus op het spoor:
dat zijn liefde ons opbouwt
tot een hechte gemeenschap.

De kapel is tot de laatste plaats bezet.
De pastoor zegent het brood dat later aan de dieren zal worden gegeven.
De burgemeester van Malle staat rechts.
De pastoor houdt het relikwie van Antonius op zodat het door de gelovigen aangeraakt of gekust kan worden. Daar was veel animo voor (wat niet altijd, zoals ik later in Oosthoven zag, het geval is).

En de "veilingmeester" houdt de varkenskop op, om geveild te worden. Hier bracht een varkenskop slechts zo'n € 15 op, wat zeer weinig is vergeleken met bijvoorbeeld de prijzen die in Solt werden betaald.
De deelnemers voor de kapel. Gratis jenever en citroenjenever worden uitgedeeld.
De burgemeester met een glaasje jenever en de zojuist gekochte halve varkenskop.
Het feestvarken aan het spit.
Het Antoniusvuur
 
De pastoor zegent het vuur en daarna wordt er een heilsdronk uitgebracht met de kleien glaasjes jenever.
De paardenwijding

Als laatste onderdeel van de plechtigheden, vindt de paardenwijding plaats. De pastoor zegent de dieren (honden, mensen en voertuigen) met zijn bosje palmtakjes, en de dieren krijgen gezegend brood te eten.

Het was een wat regenachtige dag, te warm voor de tijd van het jaar; een beetje somber weer, maar de stemming was opperbest.

Dat we zelfs na drie bezoeken nog niet alle Antoniusbeelden in Salphen gezien hebben, blijkt uit een foto van een schilderij die ik op de Belgische inventarisatie site aantrof.
Toch vreemd dat we dat in die kleine kapel over het hoofd gezien zouden hebben. Of zou het er niet meer zijn?
Schaijk Noord-Brabant Parochiekerk van St. Antonius Abt 1421
Schaijk krijgt rond 1421 haar eigen Antonius-kapel, terwijl Reek in 1455 een eigen kapel heeft, eveneens toegewijd aan de H. Antonius.
De 16e-eeuwse kapel van St. Antonius Abt in Schaijk werd in de 17e eeuw de kerk van een zelfstandige parochie die eveneens aan Antonius was toegewijd.
De kerk is in 1827 vervangen door een ruimere Waterstaatskerk; de toren liet men staan. Later is het classicistische gebouw vervangen door een neogotisch. In de jaren zeventig onderging het interieur van de kerk een ingrijpende versobering; de toren werd van diverse ornamenten ontdaan.
Zie ook Reek, hier vlak in de buurt.
De feestdag van de H. Antonius, beschermheilige, wordt in Schaijk gevierd omtreeks 17 januari.
Zoals te zien is in een YouTube filmpje van de viering op zondag 22 januari 2012, is er een man verkleed als Antonius met staf en klokje (en één als Paulus van Thebe), die een soort toneelstukje opvoeren.

Tijdens de mis worden de broodjes gewijd met een reliekhouder / monstrans (met reliek van Antonius?).
Scheveningen Zuid-Holland Parochiekerk van St. Antonius Abt 1357
Wat mij het meest opvalt aan deze Antoniuskerk, tijdens ons bezoek in december 2008, is de afwezigheid van Antonius beelden in de kerk!
Buiten rechts van de kerk, vrij onopvallend, staat een somber, grimmig stenen beeld (links), in de typische — haast Teutoonse — stijl van de tijd waarin deze kerk gebouwd werd.
In de kerk staan wel een aantal grote beelden, zoals aan weerszijde van de prachtige ovalen mozaïek nis (zie helemaal beneden) achter het altaar, maar waar je een beeld van Antonius zou verwachten, rechts van de nis bijvoorbeeld, staat Jozef. Daarvóór staat een immens Christusbeeld. En verder terug de kerk in, links aan de muur staat een klein beeldje van Antonius van Padua, maar van Antonius Abt geen spoor.
Helemaal terug, links aan de muur is wel een klein geborduurd wandtapijt, verlicht in een lijst, waarop Antonius met zijn varken staan afgebeeld (rechts).
Een gift van het lokale slagersgilde, verneem ik, gedaan nadat deze was opgeheven.
Omdat de voorstellingen aan de buitenkant van de ovalen boog van de nis achter en rond het altaar niet uitgelicht worden, valt pas na enige tijd op dat daar voorstellingen uit de Vita van Antonius zijn weergegeven.
Voor de beschildering van de triomfboog met beelden uit het leven van Antonius Abt werd in 1950 aan Molkenboer opdracht gegeven. Molkenboer werd geassisteerd door zijn jonge leerling-assistent Leo van Haalen. De tekeningen zijn in verdaccio techniek aangebracht.
Zo zien we aan de linkerkant van de boog (linksboven) de bekende scène, waarin Antonius als jonge prins zijn geld weggeeft aan de armen en aan een kreupele op krukken.
Daarboven is een Verzoeking afgebeeld, met een gevleugelde duivel die uit de vlammen oprijst, en daarachter een schaars geklede verleidelijke dame.
Aan de rechterkant van de boog (rechts boven) is een weergave van ijverig werkende monniken. Daaronder zien we een oude Antonius, vereerd door twee zedige vrouwen, die tegen het arianisme, het heidendom en de afgoderij predikt en opwekt tot bekering. Verder zien we nog een ariaan, een bekeerling en op de voorgrond een Griekse = heidense vrouw die bloemen offert aan het afgodsbeeld van Astarte, de vruchtbaarheidsgodin.
De scène met de vruchtbaarheidsgodin (rechts boven) wordt wel eens als een Verzoeking geïnterpreteerd, en de Griekse heidense dame wordt dan als "wellustig" omschreven. Maar dat is niet correct. Een "Verzoeking door wellustige vrouwen" is al aan de andere kant van de boog afgebeeld (links boven).
Het beeldje, de godin met haar blote borsten, zou wel — zeker vanuit eng christelijke optiek — "wellustig" genoemd kunnen worden. Maar de kern van de zaak hier is het heidendom, dat in de verering door de vrouw van de godin, tot uitdrukking komt. Antonius heeft in zijn Vita heel wat negatieve opmerkingen — in zijn toespraken tot de Griekse filosofen — wat betreft de Griekse afgoden.
Molkenboer heeft hier dus het thema "prediking van Antonius tegen het heidendom" gestalte geven, wat in de Vita een veel belangrijker plaats inneemt dan "Verzoeking door wellustige vrouwen", wat eigenlijk in de oorspronkelijke Vita nauwelijks voorkomt. Maar als kunstenaar wilde hij zo te zien ook een mooi "plaatje", en dat is een godin als Astarte, door een mooie vrouw met bloemen versierd, zeer zeker. Zijn signatuur — een verstrengelde A en M — staat ook hier bij de bloemen.
Met dank aan Theo van Woerkom.
De verering van Antonius in Scheveningen gaat zeer ver terug, tenminste tot begin veertiende eeuw, maar uit de huidige kerk krijg je toch sterk de indruk, dat men niet goed raad weet met die vreemde heilige met zijn rare varkentje.
Afgaande op de prentbriefkaarten die in de kerk te koop zijn, bevinden zich nog twee beeltenissen van Antonius ergens in de kerk. Een klein zilveren beeldje (links) en (rechts) een geborduurd stuk stof (wellicht van een liturgisch gewaad?).
De eerdere Antoniuskapel en kerk
Wat historische informatie:
Korte tijd na de fundatie van een eigen kapellanie in 1357 werd door graaf Willem V van Beieren in Scheveningen een kapel gesticht, die was toegewijd aan Antonius Abt. Na 1419 werd deze kapel verheven tot parochiekerk.
Waarschijnlijk is het oude kerkgebouw in 1470 beschadigd door overstromingen. Mystificaties in de plaatselijke geschiedenis van het dorp Scheveningen spreken zelfs over het wegspoelen van de kerk in zee.
De R.K. kerk van de H. Antonius Abt in de Keizerstraat te Scheveningen.
Naam vervaardiger Straaten Bzn., wrsch. Bruno van 1840.
In de 15e eeuw heeft men bij allerlei verbouwingen en restauraties de kerk de vorm van een kruiskerk willen geven.
In de late middeleeuwen werd op 17 januari in en rond de oude parochiekerk een processie gehouden.
Voor het houden van de processie ontving de pastoor van de Scheveningse parochiekerk een bedrag van zeven stuivers: `Item moet die pastoer hebben op die cormis-dach van die processen en van die eerste mis, seven stuivers, en des gelijcks op St. Antonisdach'.
Voor het houden van een preek op de feestdag van Antonius en het feest van kerkwijding ontving hij jaarlijks een bedrag van vijftien stuivers: `Item noch moet die pastoer hebben vijftien stuivers van die twee sermoenen te preken op den cormis-dach en op den Sint Anthonis-dach'.
Aan de plechtigheden in de oude parochiekerk op de feestdag van Antonius Abt zal het Antoniusgilde, dat aan de Scheveningse Antoniuskerk verbonden was, vanaf het derde kwart van de 15e eeuw tot het midden van de 16e eeuw ongetwijfeld een bijdrage hebben geleverd.
In het midden van de 16e eeuw kwam het Antoniusgilde tot verval. Op 16 december 1552 werd het gilde opgeheven.
De parochiekerk van Scheveningen (1834), die de oude verving, werd eveneens toegewijd aan Antonius Abt.
Een tweede, nieuwe katholieke kerk (ontwerp Theo Molkenboer) werd vervolgens gebouwd aan de Scheveningseweg en in 1857 ingewijd. In 1882 en 1905 werd deze kerk verbouwd en verder vergroot.
De huidige Antoniuskerk is in 1925 ontworpen door de architect Jos Cuypers.
De prachtige mozaïeken in de absis en van het Maria-en Jozefaltaar, evenals de voorstellingen van Antonius Abt aan de voorzijde van de triomfboog, zijn ontworpen door Antoon Molkenboer (1872-1960).
Het mozaïek in de absis is gebaseerd op de wonderbare gebedsverhoring, die plaats vond tijdens de cholera-epidemie in 1848 waarbij veel inwoners van Scheveningen het leven verloren. Daarna zouden zich geen sterfgevallen meer hebben voorgedaan.
Voor de figuren poseerden o.a. Molkenboer's echtgenote en kinderen en inwoners van Scheveningen. Juist die typische Scheveningers in hun klederdracht maakt deze voorstelling zo uniek.
Het Gedenkmozaïek is 12x17,40 meter, is het enige van zijn soort in Nederland en waarschijnlijk het grootste in Europa benoorden de Alpen. Het bevat 2 miljoen steentjes.
Er vinden diensten plaats op zaterdag, zondag, dinsdag en donderdag. Als wij er zijn op dinsdag, tijdens een best wel geïnspireerde middagdienst, zijn er zeven mensen.
Er zijn in Scheveningen overigens geen Antoniusvieringen meer op of rond de 17e januari. Alleen in de mis wordt er dan enige aandacht aan gegeven.
Ik vermoed dat de Antoniuskerk in Scheveningen oorspronkelijk een vissers- en schipperskerk was, vooral van vissers, hoewel het me nog een raadsel is hoe deze verbintenis tot stand is gekomen. Misschien via de gevlochten netten. Zie ook Heist, Blankenberge, Hoorn, Overlangel, Paesens.
Schiedam Zuid-Holland St. Anthonisgilde of zakkendragersgilde 15e eeuw
Wanneer het St. Anthonis- of dragersgilde is ontstaan is niet bekend. Een archief van het dragersgilde bestaat niet. Uit aantekeningen van een stadsklerk uit de vijftiende eeuw blijkt dat in 1465 het dragersgilde in de processie met kaarsen voorop liep.
Het St. Anthonisgilde had in de vijftiende eeuw eigen varkens, dit valt althans op te maken uit een vermelding die zegt dat de overal vrij rond lopende varkens niet op straat gevoederd mogen worden, behalve die aan het St. Anthonisgilde toebehoorden.# # Interessant om te zien dat zo'n beroepsgilde dezelfde voorrechten zou hebben als de religieuze broederschappen.
Uit krantenartikelen van omstreeks 1939 blijkt dat de toen werkende leden - vijftien in getal - de tradities van het vroegere St. Anthoniusgilde nog steeds in ere hielden.
Het klokje van het Zakkendragershuis (op de foto links op de achtergrond) werd zo nu en dan nog geluid ten teken dat er werk aan de winkel was.
Aan de Oude Sluis, midden in het oude Schiedam, staat het St Anthonis- of Zakkendragershuisje uit 1725, voormalig bolwerk van het eens zo bekende gilde der zakkendragers.
Als gevolg van veel klachten dat de gildebroeders van het St. Anthonisgilde zich niet aan de ordonnantie (= reglement) van 1577 wilden houden, wordt het gilde in 1581 opgeheven door de baljuw, burgemeester en schepenen overeenkomstig een resolutie van de vroedschap (gemeenteraad) van de stad.
In 1594 is er een nieuwe ordonnantie die in de loop der eeuwen, zij het hier en daar gewijzigd, tot 1797 dienst doet. Het gilde werd weer opnieuw opgericht op 1 augustus 1594.
Omstreeks 1790 zijn er in Schiedam - dat dan ruim 9000 inwoners telt - 19 gilden en wel: Koorn Brandewijn-Brandersgilde, Kuipersgilde, St. Nicolaasgilde, Ververs/Wevers/en Glazenmakersgilde, Schippersgilde, Metselaarsgilde, Opreedersgilde (lakenbewerkers), Bakkersgilde, Smitsgilde, Scheepmakersgilde, Kleermakersgilde, Groengilde, Branders- of Brouwers-Knechts Busche, Chirurgijnsgilde, Timmersgilde, Wagenaarsgilde (koetsiers), Vissersgilde, Schoenmakersgilde, Arbeidersgilde.
In de Franse tijd, in 1798, worden de gilden opgeheven. Voor de dragersgilden wordt een uitzondering gemaakt, zij konden op een andere manier blijven voortbestaan.
De vereniging Anthonisgilde is de ceremoniële opvolger van het aloude dragers- of Sint Anthonisgilde, dat vanaf 1465 tot 1943 in Schiedam heeft bestaan.
Hoe zou de relatie tussen zakkendragers en Antonius ooit zijn ontstaan?
Zou het ook iets te maken hebben met het Brandewijnbrandersgilde te Rotterdam dat ook Antonius als beschermheilige had, en voor de zakkendragers vaak zakken graan e.d. moesten sjouwen?
De gildebroeders hebben zich toch niet voor niets laten fotograferen voor 'De Gekroonde Brandersketel' ofwel de Brandersmolen aan de Westvest tegenover de Varkenssteeg, de latere Branderssteeg (nu het Jenevermuseum).
In 1725 als het St Anthonishuisje wordt gebouwd zijn er in Schiedam 124 branders. En ook de branders hielden varkens, zelfs in hun branderijen, omdat ze aan die dieren hun afval konden voeren.
Het zou ook andersom kunnen zijn, want het St. Antonis- of brandersgilde schijnt in de eerste helft der 17de eeuw bestaan te hebben, ofschoon het jaar van oprichting onbekend is. Anderzijds zie ik bij de branders — via het Vuur — eerder een connectie met Antonius dan met dragers. Tenzij we de geweven zakken als uitgangspunt nemen.
Schijf Rucphen, Noord-Brabant Parochiekerk St. Martinus in de St. Antoniusstraat Middeleeuwen
Aan het einde van de middeleeuwen zou er in het Schijfse veld een kapel hebben gestaan die toegewijd was aan Antonius Abt. Maar er zijn geen aanwijzingen dat de verering van de H. Antonius Abt, voor zover deze in vroeger tijden inderdaad bestaan heeft, doorging tot in de 19e eeuw.
Sinds 1882 organiseerde de pastoor van Schijf de verering van de heilige en de bijbehorende bedevaart. Antonius werd in Schijf vooral vereerd als beschermer tegen de varkenspest.
De opbrengst en de toeloop van pelgrims konden van jaar tot jaar sterk verschillen. Het weer was nogal eens spelbreker. Tot in de jaren vijftig was de weg naar Roosendaal onverhard. Dat bijvoorbeeld 1938 een goed jaar was, schreef de pastoor toe aan het goede weer, maar ook aan een epidemie van mond- en klauwzeer en aan het verspreiden van aanplakbiljetten in de omgeving, die de bedevaart meer bekendheid hadden gegeven.
De bedevaartgangers kwamen uit de omliggende dorpen. Men kwam te voet, met het rijtuig en met de fiets. Voor velen was het een goede gelegenheid familie en bekenden uit andere dorpen te ontmoeten. Het werk op de boerderij en vooral de slechte verbindingen maakten het moeilijk elkaar geregeld op te zoeken.
Na het lof zat het café vol; het was ook de enige dag in het jaar dat vrouwen het café bezochten.
Tijdens de kermis werden varkenskoppen verkocht.
Nog altijd wordt de reliek van St. Antonius Abt op 17 januari vereerd, samen met het kleine Antoniusbeeld en de icoon.
Antonius heeft een correcte haardracht en gevorkte baard.
Hij heeft een korte haak- of T-staf met klok in de rechterhand. Een gesloten boek in de linkerhand.Een bidsnoer met grote kralen en kruis hangt aan zijn ceintuur. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Bloemmotieven op mantel.
Zijn lang-orig varkentje staat dicht tegen hem aan.
schijf102 Er is een Schuttersgilde Sint Antonius (vaak met toevoeging de Schijf of het Schijf), al vanaf het midden van de achttiende eeuw actie; in 1757 ontving het schuttersgilde haar "Kaarte".
In de huidige vorm bestaat het Gilde sinds 1953.
Adres: Het Wapen van Schijf, St. Antoniusstraat 40.
Schuiferskapelle West-Vlaanderen O.L.V.-Geboortekerk 13e eeuw
De huidige O.L.V.-Geboortekerk (1785) werd de waardige opvolger van de oorspronkelijke Hulswalle-kapel (1243), waaraan de familienaam de Scuvere verbonden was. Dit is meteen ook de verklaring van de plaatsnaam Schuiferskapelle.
Landelijk leven met innige volksdevotie blijkt uit de verering van de H. Nicolaas van Tolentijn, hoop der landbouwers. Op de buitenmuur zijn negen keramiekreliëfs ingebouwd voor de ommegang van Sint Antonius Abt en H. Nicolaas van Tolentijn; de gelovigen gaan er op bedetocht (‘dienen’) voor een goede oogst en gezonde veestapel. Ook tegen menselijke kwalen gaan gelovigen in Schuiferskapelle ‘dienen’.

Volgens mijn interpretatie van Internet-informatie zou de kapel zich in Tielt moeten bevinden, maar als we daar op zondag 12 augustus 2007 zijn, blijkt die niet op de door mij verwachte plaats te zijn. We gaan naar een andere kerk en spreken daar een zojuist vertrekkende pastoor aan, die de pastoor van Schuiferskapelle blijkt te zijn en daar ook blijkt te wonen!
Uitermate vriendelijk biedt Priester Jozef van Holder ons aan ons daarheen te leiden.
Dan wordt ook duidelijk dat Schuiferskapelle een gehucht is op enkele kilometers van Tielt, en genoemd naar de kapel van die naam. De benaming “kapel” is toch niet helemaal juist, gezien het formaat, en het zou beter een kerk genoemd kunnen worden.
Helaas staat ‘ie wel in de steigers wegens verregaande renovatie, en zijn de keramiekreliëfs van Sint Antonius Abt in de buitenmuur niet zichtbaar, en dus is het exterieur niet interessant voor een foto, maar in de kerk kunnen we wel foto’s maken van het beeld voor het zijaltaar.
De haardracht van deze Antonius is ongewoon: het is namelijk een tonsuur die eerder aan Antonius van Padua doet denken. Maar het is toch ook geen beeldje van Padua dat met wat toevoegingen tot een Abt is 'omgebouwd', zoals wel eens is gebeurd, want daarvoor zijn de andere kenmerken toch weer te typererend.
Achter het beeld hangt een schilderij van Antonius, zeer verwaarloosd, waarop hij lijkt te zijn afgebeeld tijdens een van zijn Verzoekingen, zich vastklampend aan het kruis. Dit schilderij zal ook gerestaureerd worden, aldus de pastoor.
Vóór het beeld is een kleine reliek van Antonius in een ronde theca aan het altaar bevestigd.
Dan nodigt de pastoor ons uit mee te gaan naar zijn huis, waar hij ons het beeldje toont (links) dat normaliter boven de deur van de kerk staat (rechts) maar nu vanwege de restauratie tijdelijk verwijderd is. Door weer en wind is het beeld ernstig beschadigd, maar de uitdrukking van het gezicht is zeer mooi. Enigszins ‘wild’. Het doet me denken aan het beeld in Dikkele.
De pastoor geeft me ook foto’s van de keramiekreliëfs (zie hieronder) die door een nogal ‘primitieve’ stijl gekenmerkt worden. Zoals ik bij Dikkele en Nukerke opmerk, hadden we reliëfs in de buitenmuren om een kerk heen nog niet eerder aangetroffen, maar nu zien we daar op deze tocht wel drie voorbeelden van. Dus, zouden dit soort reliëfs een specialiteit van deze streek zijn?
Op latere tochten zien we meer dergelijke reliëfs aan de muren van de kerken van Kleit en Donk. Vergelijk dit ook met de op koper geschilderde ommegang van Sint-Antonius in Sint-Maria-Horebeke.
   
Op het reliëf links is een processie afgebeeld, met (links) een priester die een hostie omhoog houdt en (rechts) een meisje dat een draagbaar draagt met een beeldje van Antonius erop.
Kermis met toneel en processie.
Pieter Breughel Jr. 1564 - 1638.
Dat doet denken aan het schilderij van Breughel rechtsboven, en de processie zoals die nog steeds in Edegem plaatsvindt.
Maar dat was dus vroeger; tegenwoordig zijn er geen processies of andere festiviteiten voor Antonius (meer) in Schuiferskapelle.
Serskamp Boeygem, Oost-Vlaanderen Antonius Abt Kapel ±1870
De Antonius Abt Kapel te Boeygem bij Serskamp is in privé bezit. De kapel is in ±1870 gebouwd door de eigenaars van de boerderij die aan de overkant van de straat ligt, ten behoeve van een paar ingetreden zonen in ruste.
Deze boerderij werd in 1930 verkocht aan de familie Faket, die hem een paar jaar geleden weer verkocht, maar de kapel in eigen bezit hield.
I.v.m. de feestelijkheden van de paardenommegang is het zeer fraaie beeld van Antonius buiten neergezet. Antonius is blootshoofds; zijn rechterjand steunt op een medium-lange T-staf; er is een T op de borst; en in de linkerhand heeft hij een gesloten boek. Zijn varkentje met klokje om de hals staat dicht tegen hem aan, en merkwaardigerwijze staat alleen het varkentje in de vlammen.
Paardenommegang in Serskamp
De 23ste Paardenommegang in Serskamp vond plaats op zondag 21 augustus 2005.
Van de schuur van Roger van Huffel, Langehaagstraat 1 te Serskamp, die al deze paardenommegangen georganiseerd heeft, begaven de deelnemers zich omstreeks 15:00 uur naar een weide gelegen bij de kapel van Sint Antonius Abt.
Voor de kapel hield pastoor Juul Ghyselen de relikwie van de Heilige Antonius, gevat in een T-vormige houten theca, op voor alle individuele deelnemers om deze te kussen.
Indien nodig, hield Roger van Huffel de paarden vast.
 
Op de weide ging de pastoor, vergezeld door Roger van Huffel de deelnemers en paarden, nu meer groepsgewijs, zegenen met de wijwaterkwast.
Helaas was er niemand die de paarden geteld heeft, maar ik schat dat er zeker zo'n tweehonderd meededen.
Na deze religieuze activiteiten vertrokken de deelnemers voor een rijtocht die zo'n 10 kilometer lang was en zo'n twee uur zou duren, met als verste punt het dorp Serskamp, en die eindigde bij de schuur van Van Huffel, waar een pintje werd gedronken op de goede afloop.
Van Roger van Huffel kreeg ik een vaandeltje, zoals dat vroeger aan alle deelnemers werd uitgereikt, maar wat nu niet gebeurde.
De tekst op het vaandeltje luidt: "St. Antonius Abt Vereerd te Boeygem Serskamp." De tekening op dit stoffen vaandeltje lijkt duidelijk geïnspireerd op de houtsnede die de litanie van Antonius van de kerk van Borsbeke versiert, en de driehoekige vaandeltjes die daar nog wel bij de paardenommegang worden uitgedeeld. Dat is niet zo vreemd, want Borsbeke ligt hier hemelsbreed zo'n vijftien kilometer vandaan.

Anderzijds lijkt de paardenommegang van Serskamp (23) ouder dan die van Borsbeke (8), dus zou je eerder een invloed de andere kant op verwachten.
In de beschrijving van een vorige Paardenommegang in Serskamp (2003) is sprake van een tombola, en een offerande die bij de weide gedaan zou zijn, maar deze heb ik recentelijk niet kunnen constateren.
Sint Anthonis Noord-Brabant Kerk van H. Antonius Abt 1477
Het dorp Sint Anthonis, in de volksmond Sint Tunnis, is ontstaan uit een aantal gehuchtjes rond de hoge akkers en de kerk. De kerk op de Brink, toegewijd aan de Heilige Antonius Abt, is verreweg het oudste gebouw, namelijk van 1477. In dat jaar werd Sint Anthonis tot parochie verheven. Van het kerkgebouw zijn sommige delen, met name het voorstuk, nog middeleeuws.
De naam Oelbroeck was de oorspronkelijke aanduiding van deze plaats, maar wordt na 1500 nauwelijks meer aangetroffen. Eerst spreekt men nog van Sint Anthonis in Oelbroeck, maar rond 1590 verdwijnt de naam Oelbroeck helemaal uit de administratie van de overheid.
De kerk blijft echter nog tot het midden van de negentiende eeuw spreken van de pastoor of de parochie van Sint-Antonius in Oelbroeck.

De kerk is nogal sober, zo geworden na een aantal moderniseringen waarbij heiligen-beelden, het altaar en schilderingen verdwenen.
Vroeger werd de dag van Antonius uitgebreid gevierd en was er sprake van een Groot en Klein Sint-Tunnis, waarbij een köpkesmarkt plaatsvond. Maar dat wordt sinds ± 1920 niet meer gedaan.
We bezochten het dorp op 16 september 2007, toen ik daar op uitnodiging van Jac van Kempen en Jan de Kleijnen van de Heemkundevereniging “Sint Tunnis in Oelbroeck” een lezing hield — over Antonius natuurlijk. Wat mij hierbij extra motiveerde was het feit dat Noordeloos hier in 1958 ook een lezing had gehouden. Gezien het grote aantal belangstellenden tijdens mijn lezing leeft Antonius nog wel in Sint Anthonis en omstreken.
Er zijn merkwaardig weinig beelden van Antonius, in het dorp zowel als in de kerk.
Op het moderne stadhuis is aan de gevel het stadswapen aangebracht (links).
In de kerk is één beeld, maar wel een zeer mooi beeld, van Antonius uit 1850.
Hij steunt met zijn rechterhand op een korte T-staf; in zijn linkerhand heeft hij een open boek, waarin hij lijkt te lezen.
Zijn lang-orig varkentje is bijna geheel verborgen in de slip van zijn mantel.
Op de Brink staat een modern stenen beeld waarin Antonius en zijn varkentje met moeite te herkennen zijn, en dat eerst als fontein bedoeld was.
Een aantal straatnamen in een vrij nieuwe wijk herinneren aan de Vita van Antonius. Zo is daar het Antoniuspark (zonder beeld), de Eremietenstraat, de Visioenenstraat, de Ascetenstraat, de Athanasiusstraat, de Comestraat (referend aan het geboortedorp van Antonius), de Amathasstraat en het Makariuspad (de laatste twee straatnamen referend aan de laatste twee leerlingen van Antonius). En er is de raadselachtige Duizendmonnikenstraat.
Sinds kort is het schuttersgilde St. Antonius (her)opgericht, dus misschien kunnen we daarvan nieuwe initiatieven verwachten, zoals een varkenskoppenverkoop op 17 januari?
De officiële naam van het gilde luidt: Gilde van het Heilig Sacrament des Altaars en Sint Antonius Abt.
Vermoedelijk is het gilde in 1576 opgericht als een kerkelijke broederschap ter bescherming van huis en haard tegen "allerlei gespuis".
Toch ging het gilde door veel krijgsrumoer en onrust in de jaren 1580 – 1600 weer ten gronde.
In 1606 werd besloten tot heroprichting en kreeg het gilde een stuk land op de Peelkant ter oprichting van een boom voor het afschieten van de papegaai.
Naast de kerkelijke verbondenheid werd steeds meer aan gezelligheid gedaan. Hoogtepunten waren de viering van de patroonsdag en het koningschieten.
In de 18de eeuw ging het voorspoedig met het gilde. Men schoot geregeld op de vogel en zat goed bij kas. In de 19de eeuw raakte het gilde in de verval.
In juni 1926 werd voor het laatst een grootse gildedag georganiseerd. Nadien viel het gilde in slaap.
Op initiatief van burgemeester Jos Verbeeten is het gilde in 2006 nieuw leven ingeblazen.
Antonius op de burgemeestersketting van Sint Anthonis.
Antonius in een gevel aan de Breestraat. In de linkerhand heeft hij een T-staf van correcte lengte. Hij heeft een hand-klok in de rechterhand. Zijn varkentje zit voor hem, half onder de mantel.
Een YouTube filmpje met het St. Antonius Gildelied,
gezongen op 15 januari 2012.
Sint Antonius-Zoersel Brecht, Antwerpen Kerk van H. Antonius Abt 1492
Sint-Antonius-Zoersel is een klein gehucht van de gemeente Brecht en was vroeger beter bekend onder de oude naam Juxschot.
De twee delen van deze naam zijn als volgt te verklaren: schot betekent een verzamelplaats voor dieren. Het was een omheinde plaats waar de dieren die vrij rond liepen op de gemeenschappelijke heiden 's avonds verzameld werden. Juk zou de verkorting kunnen zijn van jukdieren zoals ossen, koeien en ezels.
De oudste vermelding van de Sint-Antoniuskapel van Juxschot dateert van 1492. Toen werd er namelijk een jaargetijde gesticht. Dit betekent dat iemand aan de kapel een som geld geschonken had en dat de rente eeuwigdurend zou gebruikt worden om een jaarlijkse mis op te dragen.
Juxschot bleef tot in de jaren 1700 een zeer klein gehucht. Het bestond slechts uit enkele boerderijen die zich gevestigd hadden op het kruispunt van de oude wegen Antwerpen-Turnhout en Lier-Breda.
Kerk van Sint-Antonius
Later noemde men het Sint-Antonius naar zijn patroonheilige.
De houtverwerking en de vroeger beruchte kermissen met de vinnige meisjes van het dorp, schonken het zijn twee spotnamen: houtmaaien en vinnig Sint-Teunis.
Geleidelijk groeide Sint-Antonius dan verder uit vooral langs de verkeersas Antwerpen-Turnhout. Er waren verschillende dagloners uit het Antwerpse gevestigd.
Na 1950 valt het ten prooi aan de verkavelaars en de zeer snelle bevolkingstoename.


We bezochten Sint-Antonius in 2005. De kerk was dicht, met een hek afgesloten van de entree-hal , waar het beeld van Antonius (rechts) zichtbaar was.
Achter de kerk staat een Christusbeeld dat opvalt door zijn afmetingen en het gebruik van het T-kruis, het kruis van Antonius. Het is gebeeldhouwd door de excentrieke  baron Vereycken, die een tijdje in Sint Antonius heeft gewoond.
Er is een Sint Antoniuskoor voor uitvaartliturgie en jubilea.

Portaal 1841-1860

Op de Belgische inventarisatie site zijn nog heel wat afbeeldingen van Antonius in Sint-Antonius te vinden. Doordat de kerk gesloten was, hebben we vanzelfsprekend geen beelden in het interieur kunnen waarnemen, maar ook de gebeeldhouwde eiken deur hebben we niet gezien. Of zou die zich ook binnen bevinden? Of zou die er niet meer zijn?

Antonius Abt-altaar 1841-1860.
Centraal op het retabel is een prachtig Antoniusbeeld (links en hieronder)
Dit beeld lijkt mij trouwens ouder dan het altaar, eerder 15e of 16e eeuws.
In het retabel, in de vier nissen, zijn reliëfs te onderscheiden, die scènes uit het leven van Antonius voorstellen.


Zou het beeld náást het altaar ook een Antonius zijn?
De kleurenfoto's van het Antonius retabel zijn mij toegezonden door Antoon Vanquaethem.
Antonius met gouden nimbus, en correct hoofddeksel, en met gouden, gevorkte baard, heeft een lange krom-staf in de rechterhand en een open boek op de linkerhand.Fraaie gouden bloemmotieven op de mantel. Een toefje gouden vlammen aan de voet, met strak opkijkend gouden borstelig varkentje, met één geheven pootje op de vlammen.
Antonius met crucifix en korte kromstaf voor zijn hermitage; een Bezoeking door een duivelse slang en een Verzoeking van goudstukken. Zijn opkijkend varkentje staat achter hem.
Antonius (rechts) met korte kromstaf en Paulus, in zelf-gevlochten mantel, en de raaf die een brood brengt.
Een Verzoeking door een duivelse dame en demon. Antonius, met crucifix, laat zich niet van de wijs brengen.
Het sterven van Antonius, met crucifix en lang bidsnoer, bijgestaan door zijn twee leerlingen.
Collecteschaal 1701-1800. Antonius met varkentje.

Bedevaartvaantje, uit 1933, nu in het Volkskundemuseum Antwerpen, gedrukt door Karel Dufour, met als opschrift:

S. Antonius bid voor ons

Komt tot Sint Antonius den heiligen Man

Die mensch en dier genezen kan !

Het beeld is hetzelfde als linksboven, maar hier draagt het varkentje een grote klok om de hals.

Sint-Jan-ter-Biezen West-Vlaanderen (B 17) Sint-Janskerk
Omstreeks 1720 werd de oorspronkelijke kapel uit de 16de eeuw vervangen door een kapel met stenen muren en een vast dak.
In 1843 en 1855 werd de kapel helemaal omgebouwd in classicistische stijl en in 1893 (als kerk) uitgebreid.
Ook het klokje werd hergoten.
Karel-Lodewij Grimminck (geboren in 1676 te Ieper) werd na zijn priesterwijding kapelaan en daarna pastoor, het laatst in Caëstre. In 1724 werd voor Grimminck een kluis gebouwd naast de kapel van Sint-Jan ter Biezen, de huidige pastorie.

Grimminck leefde hier sinds 1724 als heremiet en mysticus.
Hij bediende ook de kapel en deed aan zielezorg. Hij stierf in 1728 en ligt begraven in de Sint-Bavokerk in Watou.
Het altaar met het nieuwe beeld van Albert Dhavé (boven en rechts). In 1985 werd bij schilderwerken het oude beeld vernieldk. In 1986 liet Pastoor Lucien Arryn het nieuwe beeld maken uit oude Franse eik.
(Links) Het voormalige Antonius-altaar uit 1909, met een muurschildering van Antonius er boven en een inmiddels verdwenen beeld op het altaar (links).
 
Op de foto hierboven rechts staat weer een ander beeld. Het is me niet duidelijk welke nu het "nieuwe" beeld is: dat van ongeverfd hout hier ver boven rechts, of dat polychrome hier direct boven?
Interessant is wel dat zowel bij het beeld links, als dat hierboven, een schedel aan de voet van Antonius te zien is, hierboven op een boek; links op de grond.
Maar de beelden zijn wel spiegelbeeldig. Een raadsel.
Tijdens de novene vanaf 17 januari wordt hier Sint-Antonius met het varkentje "gediend" tegen ziektes onder het vee en andere dieren.
De maandag na 17 januari is een bijzondere dag tijdens de novene; het is dan toontjesmaandag waarbij om 10 uur een H. mis plaatsvindt met zegen met de relikwie.
In 1907 werd de geitenverzekering Sint-Antonius — de geitenbond — opgericht te Sint-Jan-ter-Biezen. Onder het motto: "De geit is de koe van de werkman" bracht de geitenverzekering veel voordeel aan de werkende klasse, door het vergoeden van de afgestorven dieren. In 1956 werd er 200 frank uitbetaald bij sterfte en waren er nog 13 leden met 23 verzekerde dieren.
Of deze bond nog bestaat is me niet duidelijk.
Sint-Juliaan West-Vlaanderen Sint-Juliaankerk 13de eeuw
De Sint-Juliaankerk is opgetrokken in geelrode baksteen. De drieledige voorgevel heeft met zijn langgerekte steunberen en puntboogvensters een gotisch uitzicht.
Het geheel is bekroond met een smal, zeskantig spits torentje dat geheel uit baksteen is opgebouwd. Vroeger had het een houten uitloop. Langs de voor- en achterkant is er een galmgat. Bovenop een kruis met windhaan.

Vermoedelijk stamt de verering van Antonius uit de tijd van de splitsing van Oost- en Westvleteren midden 13de eeuw.
Vanaf 1744 was er een opflakkering van zijn verering vanwege jaren met dodelijke veeziekten die tot 1/3 van de veestapel lieten sterven.
Ook de (oude) jonge dochters laten wel eens een kaarsje voor onze heilige branden (vanwege die verleidingen in de woestijn?) Alle baten helpen om aan een "lief" te geraken.
Hij wordt zelfs aanzien als een weermaker!
Glas-in-lood raam; Antonius heeft een T-staf van correcte lengte in de rechterhand. Zijn varkentje staat naast hem. Hij zegent een boer met de dieren van de boerderij. Daarachter staat een palmboom.
Antonius met lange staf met klokje in de rechterhand; een gesloten boek in de linkerhand. Zijn varkentje staat los naast hem.
Sint-Juliaan (Sint-Jelyns) organiseert sinds mensenheugenis een noveen voor Sint-Antonius. Op de heiligenkalender staat Sint-Antonius - in de volksmond Toontje - op 17 januari, de start van de noveen.
De leerlingen van de Vrije Basisschool luisteren elk jaar een speciale viering op. Zij beelden het leven van de patroonheilige Sint-Antonius uit.
Vroeger was voor Sint-Juliaan de maandag na de intrede altijd een hoogdag, met bedevaarders die tot in de late namiddag in het dorp bleven rondhangen. De dorpscafés deden daarbij gouden zaken.
Er is in juli een Kermis met een Sint-Antonius-vrienden wielerwedstrijd en "Toontjes zwijntjeswerpen" [Wat zou dat toch zijn? Iets als de pensenworp in Edegem?] voor kinderen.
Met dank aan Guido Vermeulen, koster te Zonnebeke, en Antoon Vanquaethem.
St. Antonius beeweg Toontjespad
Er is een St. Antonius beeweg en een Toontjespad. De routes zijn enigszins verschillend, overlappen elkaar hier en daar, maar als ommegang vervullen ze dezelfde functie. Wandelaars kunnen de volledig bewegwijzerde route van het Toontjespad volgen aan de hand van de ronde groen-witte bordjes.
St. Antonius beeweg Toontjespad
Sint-Maria-Horebeke Vlaanderen O.L.Vrouwkerk
Als wij Sint-Maria-Horebeke op 14 juli 2008 bezoeken, staat de kerk in de steigers. We zijn vooral gekomen voor de "de op koper geschilderde ommegang die het leven van Sint-Antonius vertelt." Maar daar is niet veel van te zien, omdat de verf van de staties verbleekt en afgebrokkeld is; vooral aan de oostkant is praktisch niets meer te zien. Zelfs de onderschriften op de bordjes zijn haast of helemaal niet meer te lezen..En dan staan er ook nog eens half en half steigers voor. Aan de westkant zijn de staties iets beter bewaard gebleven, maar daar zijn ze vanwege de reflectie in het vuile glas zeer moeilijk te fotograferen. Al met al kon ik van de volgende staties de onderschriften lezen:
  • 1e statie — St-Antonius deelt zijn goederen uit en gaat naar de woestijn
  • 2e statie — St-Antonius bidt in de spelonk
  • 3e statie — St-Antonius in bekoring
  • 6e statie — de verheerlijking van St-Antonius

En hiervan heb ik er twee enigszins zichtbaar op de foto kunnen vastleggen.

 
1e statie — St-Antonius deelt zijn goederen uit en gaat naar de woestijn 3e statie — St-Antonius in bekoring
Van Antoon Vanquaethem verneem ik de titels van de andere staties:
  • 4e statie: St-Antonius verdrijft de duivel
  • 5e statie: St-Antonius op zijn sterfbed

De ommegang werd gemaakt door Henri Waelkens - Devos van Oudenaarde in 1937 en geplaatst in 1938.

Deze ommegang doet denken aan dergelijke staties hier in de regio, t.w. in Dikkele, Nukerke, Kleit, Schuiferskapelle en Sint-Maria-Oudenhove.
De kerk was gesloten, maar in een zijaltaar staat dit (links) beeld van H. Antonius abt uit 1790. Zijn varken staat achter hem; aan de andere kant, engeltjes.
Onder het altaar, op de "tombe", is een reliëf met een voorstelling van de dood van Antonius; omringd door drie discipelen, engeltjes boven hem, en een draak op de voorgrond.
In een nis boven de deur van een zeer vervallen — misschien zelfs onbewoond — huis in Horebeke op de hoek van de Matersestraat en de Dorpsstraat, staat een aardig Antoniusbeeldje.
Dorpsstraat 32.
Dit huis was vroeger een herberg
van Brouwerij Roman.
Domein Roggeman, Dorpsstraat 57,
Boerderij Sint Antoon - geen eigenlijke boerderij, het is een vroeger koetshuis met paardenstal dat zo geheten werd.
Met dank aan Antoon Vanquaethem.
Sint-Maria-Oudenhove  Oost-Vlaanderen (H 18) Antoniuskapel
In St-Maria-Oudenhove staat de Sint-Antoniuskapel: Reeds in de 16e eeuw is er sprake van deze kapel. Vooral in de 17e en 18e eeuw trok deze kapel bedevaarders aan. De huidige neogotische kapel uit 1901 is toegewijd aan St-Antonius.
In de kapel van de Heilige Antonius abt, gelegen in de Brakelstraat te St-Maria-Oudenhove, wordt er een juni-octaaf gehouden (door omstandigheden dit jaar slechts een octaaf in plaats van een noveen). De noveen kende zijn oorsprong in 1908 toen de relikwie op 12 juni op plechtige wijze naar de (toen nieuwe) kapel werd gebracht. Sindsdien is deze mooie St-Antoniuskapel een trekpleister gebleven voor vele mensen, zowel van St-Maria-Oudenhove als daarbuiten. Bovendien staat deze kapel elke dag open voor de toevallige voorbijgangers en tijdens het jaar is er op de meeste vrijdagen een eucharistieviering om 18.45 u. De octaaf gaat van start op 5 juni en eindigt op 12 juni. Voor de regeling: zie parochienieuws Sint-Maria-Oudenhove.

Op twee filmpjes is wat van het exterieur en interieur te zien: een en twee. Merkwaardigerwijs zijn er geen foto's op het internet te vinden, en dat terwijl er drie prachtige beelden, een glas-in-lood raam, en aan de gevel een ommegang van meerdere reliëfs achter glas van scènes uit zijn Vita zijn.
Een goede reden om er eens langs te gaan.
Slek Limburg (NL) Antoniuskapel, Schutterij St. Antonius Abt, St. Antoniusput

Meer foto's van de kapel, waar de T in de twee deur-raampjes te zien is.
Een prachtig Antoniusbeeld in de kapel; mooie gezichtsuitdrukking, correct haar en gevorkte baard. Een wat vreemde kronkelstaf, maar toch een soort T-staf, in de rechterhand. Een klokje om de hals; blauwe onderkleding met daarop een klokje aan een ketting om de hals; een open boek in de linkerhand, met de leesbare tekst naar de toeschouwer.
Het zittende varkentje heeft een wat vreemde kleur en snuit (uitdrukking).
In Slek, een gehucht bij Echt, is in 2007 binnen de Buurtvereniging Sint Antoniusput, een groep gevormd die zich heeft gericht op de bouw van een nieuwe kapel.
De stuurgroep wilde niet alléén beslissen naar welke heilige de kapel vernoemd zou worden.
Zij besloten de Slekker gemeenschap uit drie heiligen te laten kiezen. Naast de H. Antonius abt kon op H. Maria en op H .Jozef gestemd worden.
De stemming is als volgt uitgevallen: H. Antonius 99 stemmen, H. Jozef 58 stemmen en H. Maria 45 stemmen.
Om het beeld van St .Antonius Abt te kunnen aanschaffen, werden een paar bedrijven benaderd. In een week tijd was het geld voor het beeld bij elkaar gebracht. Dat dit zo snel ging kwam doordat een zakenman uit Pey een geweldig bedrag schonk.

In de omgeving van Echt zijn nog veel meer buurtverenigingen die gelieerd zijn aan putten, die vernoemd zijn naar heiligen. Zo is er nog een St. Antoniusput in Hingen, en zijn er o.a. een St. Hubertusput in Echt, een St. Isidorusput in Pey en een OLV Put in Schilberg.
De oorsprong hiervan is gelegen in het feit dat verschillende straten vaak zo’n put deelden. Niet alleen het gebruik maar ook het onderhoud van de put werd gezamenlijk geregeld. Voor iedere put werd een putmeester aangesteld die op de goede gang van zake moest toezien. De putten waren belangrijke ontmoetingsplaatsen en werden ook gebruikt om mededelingen van de magistraat van de stad af te kondigen.

Of er in Slek nog een echte put aanwezig is, weet ik niet.
Schutterij St. Antonius Abt
Er is in Slek sinds 1928 een Schutterij St. Antonius Abt.
Een vaandel van de schutterij.
De schutterij tijdens de inzegening van de kapel, november 2008.
Er is ook een Antoniusviering in Slek, hoewel dat voornamelijk of uitsluitend een schutterij aangelegenheid lijkt te zijn.
Zoals het vermeld staat op hun site:

De viering is na de 17de. Valt de 17de op een zondag dan is het op deze dag. Op de zondag starten we de dag met een heilige mis. We vertrekken dan bij goed weer gezamenlijk in marscolonne naar de kerk. Het muziekkorps levert dan een bijdrage aan de heilige mis. Het muziekkorps luistert dan om 10:30 uur de heilige mis op. Zij spelen dan een aantal kerkelijke liederen.
Na afloop van de heilige mis hebben wij een kleine brunch. Hierna maken wij een rondgang door het dorp. Wij dragen geen beeld mee enkel een vlag.
Als we klaar zijn met de rondgang starten wij onze jaarlijkse donateursactie.
Abdij Lilbosch
Net buiten Echt en Slek, midden in de bossen, is de Abdij Lilbosch van de Cisterciënsers-Trappisten.
Volgens een korte video reportage in de Volkskrant, getiteld:Vegetarische monniken hoeden varkens, worden de varkens daar door de monniken “opgevoed”, en niet vetgemest.
Maar ze worden wel verkocht voor de slacht.

In deze reportage en op hun website wordt overigens geen link gelegd met Antonius.
Smeermaas Belgisch-Limburg (S 17) Sint-Antonius kapel & Antoniusviering
De kapel werd in 1889 gebouwd i.o.v. P. Bergmans-Lousberg van Nederlands Smeermaas.
In de tympaanvulling boven de deur staat volgend chronogram:

Bij Sint Aantonius
Kluizenaar
Vindt Mensch en Vee
In het Gevaar
Hulp en Verlichting.

In Smeermaas was er sedert 1894 een processie met het Antoniusbeeld naar de kapel aan de Maasdijk. Aan de kerkdeur was er een zegening van huisdieren zoals katten, honden, marmotten en paarden met uitdeling van gewijde broodjes; en er werden kleine flesjes gewijde olie verkocht voor het heil van grond en vee.

Het is een eenvoudige kapel, goed onderhouden, met een gewoon gipsen beeld van Antonius met staf en klokje, en varkentje.
Door het wegvallen van de eucharistieviering op zondag is er sinds enkele jaren geen Sint-Antoniusprocessie meer.
Tegenwoordig is er een viering op de zondag na 17 januari.
Er is om 10:30 uur aan de kapel op de Maasdijk in Smeermaas een gebedsstonde, geleid door de diaken. Ook worden hier de Sint-Antoniusbroodjes gewijd en uitgedeeld. Een medeparochiaan met een groot hart zorgt steeds voor een ketel smakelijke erwtensoep. Bij slecht weer is de viering in de parochiekerk Sint-Jozef; aan de kapel hangt er dan een mededeling.
(Links) Het zegenen van de broodjes in de St. Jozefkerk in Smeermaas.
In de St. Jozefkerk in Smeermaas staat een modern beeld, door Gene Eggen, met een vreemde staf in de linkerhand, en een klok in de rechterhand, maar toch met een zeer correct opreikend varkentje.
Een recente Antoniusviering bij de kapel. Er staan interessante ceramieke ovens op de voorgrond links. Zijn die er alleen voor de verwarming, of overblijfsel van het Antoniusvuur? Met dank aan Toos Bastiaens
Solt Belgisch Limburg (T 16) Sint-Antonius kapel & Antoniusviering
In het Solt, een gehucht bij Opitter, op de kruising van de Maaseikerbaan en de St. Antoniusstraat, staat de kapel van Sint-Antonius, waar men nog jaarlijks de traditionele varkenskoppen-verkoop organiseert.
Het is een zeer goed onderhouden kapel, waar zo te zien nog zeer geregeld, zo niet dagelijks, diensten worden gehouden. Hoewel de kapel leeg was op het moment (15 januari 2006) dat mijn vriendin en ik deze de eerste keer bezochten, heerste er een goede, meditatieve sfeer. Het feit dat de kapel leeg was en niet op slot, zegt ook wel wat.

De bomen (linden?) en heg (meidoorn?) achter de kapel zouden een nadere studie (heilige bomen en struiken) waard zijn.
Een fraai beeld van Antonius in de kapel. Hij staat op een duivelskop die uit de vlammen oprijst en onderdrukt deze met zijn T-staf in de linkerhand. In de rechterhand heeft hij een gesloten boek. Hij heeft een correct hoofddeksel op. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan.
Antonius in de gevel
Het glas-in-lood raam boven de ingang (rechts boven), vervaardigd door Paul Wilmots (geb. 1938), is vrij modern, en is duidelijk gebaseerd op het beeld van Antonius in de kapel. Alleen heeft de artiest zich wat dichterlijke vrijheid veroorlooft door duivel en vlammen om te vormen tot een walvis-achtig zeemonster. Of zou hij de vlammen niet als zodanig begrepen hebben? Maar hoe dan ook, vanuit Bijbels perspectief is de walvis natuurlijk ook een monster of demon. Het varkentje is een stuk dynamischer dan dat bij het beeld, en lijkt aan de strijd tegen het monster deel te nemen. De T-staf in het raam dreigt in een schuiver of bezem (net als bij het beeld) te ontaarden. Maar goed, het blijft een mooi raam.
De Antoniusviering op woensdag 17 januari 2007
Ons tweede bezoek is in 2007. De kapel is vrijwel geheel vol. Op het balkon boven de deur bevindt zich het koor uit Opitter dat tijdens de eucharistie de liederen zingt onder begeleiding van een orgel.
De mis had als onderwerp: Antonius en zijn betekenis voor de moderne wereld.
(links) Een mand met giften staat tijdens de mis voor het altaar.
Achter de priester staat het beeld van Antonius.
  Na de mis konden de gelovigen een reliek van Antonius aanraken (boven).
Sinds drie jaar wordt de veiling niet meer aan de deur van de kapel gehouden, maar in een leegstaande groenten- en fruithal aan de overkant van de Maaseikerbaan. Dit heeft te maken met de klimaatsverandering, zoals men mij mededeelde: vroeger was het altijd winter met Antonius, tegenwoordig is het herfst en regenachtig.
Onder het genot van een glaasje Berenburger of jenever werden de giften geveild. Er waren producten van het varken (spek, kipkap, etc.) zelfgebakken taarten, wijn en sterke drank, en natuurlijk het klapstuk van de veiling, de varkenskop.
Er was zeer veel animo en er werden hoge bedragen geboden, duidelijk met het oogmerk de kapel, waarvoor de opbrengst bestemd was, te steunen.
Behalve de kerkgangers waren er ook nog anderen gekomen.
Hierboven zien we het organiserend comité, een schepen van Opitter/Solt, de veilingmeester en een delegatie van de carnavalsvereniging van Hasselt (met de hoedjes en varkenssnuitjes), die voor de tweede keer voor de Antoniusviering in Solt op bezoek was. Deze vereniging kocht de varkenskop voor € 125.
En dat was de eerste keer sinds mensenheugenis dat de varkenskop uit Solt verdween. Voorheen was het altijd de eer en het voorrecht geweest van de cafébazen uit de omgeving om tegen elkaar opbiedend de kop te kopen.
Stavoren Friesland Antoniusgilde, St. Antoniushoorn — St. Antoniushoarn
De hoorn van het Antoniusgilde in Stavoren.
De oudste drinkhoorn in Friesland.
Zowel Leeuwarden als Bolsward hebben hun Sint Anthonius-gasthuis.
Stavoren, Franeker en Oldeboorn hadden broederschappen ter ere van de Heilige.
De Kerk van Surhuizum was hem toegewijd.
Hoarn fan it St. Antoaniusgilde yn Starum
De âldste drinkhoarn yn Fryslân.
Frysk Museum, Ljouwert.
Yn Fryslân wiene bruorskippen fan Sint Antoanius yn:
Ljouwert, Boalsert, Frjentsjer, Starum, en Boarn.

Stein Limburg (NL) Parochiekerk van St. Martinus 19e eeuw
Over het ontstaan van de verering van Antonius Abt in Stein is niets bekend.
De Limburgsche Aankondiger van 19 januari 1901 meldt dat het Antoniusfeest met buitengewone luister gevierd werd.
In de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw was de bedevaart naar Stein nog in gebruik. Op 17 januari trokken de boeren uit de omliggende dorpen naar de Martinuskerk om Antonius te vereren. Tevens werd er brood gezegend, dat bij thuiskomst gegeten werd en gevoerd aan het vee. Op 17 januari was ook Antoniuskermis in Stein.
In de jaren vijftig gingen nog pelgrims uit Spaubeek en Urmond naar Stein om aldaar op 17 januari Antonius Abt te vereren.
In 1997 was van een bedevaart of een speciale verering voor Antonius Abt geen sprake meer.
Annonce in de Limburgsche Aankondiger van 12 januari 1901.
We zijn er even geweest in 2007 maar de kerk was gesloten en werd verbouwd.
Sterbos Antwerpen (M 14) Sint Antonius viering
De kerk in Sterbos, een buurtschap van Wuustwezel, is gewijd aan Antonius van Padua, maar toch vinden er in januari vieringen plaats die alleen maar kunnen referen aan Antonius Abt en wordt er ook in dit verband gesproken van de patroonheilige van Sterbos. Er zou dus een “verschuiving” plaatsgevonden kunnen hebben, in een periode dat de onderscheiding tussen deze identiteiten vervaagde, en men koos voor de toen bekendere Antonius van Padua.
Zoals tijdens de gebruikelijk Antonius vieringen in Vlaanderen, vindt er — vóór de Antonius van Padua kerk, als ik het wel heb, in de Sint-Godelievestraat — en na de gebedsviering, een dier- en tractorzegening plaats. De priester die dat normaliter zou doen, is hier wel vervangen door een als Antonius verklede burger, te weten Marcel Paelinckx, de Antonius van Sterbos.
In de feestzaal van Sterbos gaat de viering verder met een maaltijd, met als belangrijkste onderdeel vlees van een varken aan 't spit. Verder is er nog een verkoop per opbod van vleeswaren, hespen, wild en biggen. Er is ook sprake van een loterij met loten bestaande uit op plankjes gelijmde speelkaarten. Is het hele pak verkocht, dan wordt uit een spel kaarten een aantal trekkingen verricht, en wint de gelukkige een onderdeel van een varken, ergens tussen de staart en de kop.
De opbrengst van loterij en verkoping wordt traditioneel elk jaar geschonken aan een goed doel.
De viering wordt vaak opgeluisterd door de Jachthoornblaasgroep Horrido-Moergestel.
In Sterbos zorgen ze eerst voor de muzikale noot tijdens de gebedsviering. Daarna geven ze een serenade ten beste tijdens de wijding van de dieren en tractoren.


Opmerkelijk weer, die aanwezigheid van Jachthoornblazers, zoals ik ze al eerder tegenkwam in Galamus en Lille.
Hoe de datum van de viering bepaald wordt, is me nog niet duidelijk. Het is wel op een dag vóór de 17e in ieder geval.
Foto's en info: * *
Stiphout Noord-Brabant Sint Antonius Gilde 1510
De exacte oprichtingsdatum van het Sint Antoniusgilde Stiphout is niet bekend. Wel is bekend dat in 1510 in de kerk van Stiphout een Sint-Antoniusaltaar aan het Sacramentsaltaar werd toegevoegd. Het gilde heeft dus al bestaan voordat het officieel erkend werd. Het gilde beschikt wel over een Caert van St. Antonis Gild of Schutterij te Stiphout 16 october 1711.

Jaarlijkse Teerdag op 17 januari
De patroonheilige van het gilde Sint Antonius heeft 17 januari als feestdag. Het gilde "teert" dan op die dag of de zaterdag die daar het dichtst bij ligt.
Vroeger dronken de vele gilden en broederschappen van Sint-Antonius op zijn feestdag hun halve ton gildebier.
De Teerdag begint door met het voltallige gilde naar de kerk te gaan. Er wordt buiten een traditionele vendelgroet gehouden. Daarna is er een koffietafel gevolgd door de jaarvergadering van het gilde.
Na de vergadering zijn de gildenbroeders samen en wordt er een kaartje gelegd. Vooral bij het "jassen" wordt er fanatiek gekaart. Vervolgens is er een diner, verzorgd door het Gildehuis Café 't Aambeeld. De teerdag wordt afgesloten met de feestavond waar ook verschillende gasten van het gilde aanwezig zijn.
Koningschieten

De 'Koning' is de hoogste functie binnen het gilde. Er wordt gestreden om het Koningschap door het schieten op de vogel.
Daartoe wordt een grote houten blok, dat is versierd in de vorm van een vogel, boven op een hoge paal geplaatst. Vervolgens schieten de gildenbroeders om en om op de vogel. Overigens mogen de burgermeester en pastoor als vertegenwoordigers van resp. de Koningin en Kerk ook deelnemen.
Degene die het laatste stukje hout naar beneden haalt, mag zich voor de komende drie jaar Koning noemen.
Het Koningschieten vindt plaats op het schietterrein van het gilde, de 'Schuttershof'.

Het vaandel
Sint-Antonius is gekleed als monnik en zit in de bijbel te lezen, met zijn vaste attributen het varken en de T-Staf met de bel [in feite: staf met kruis van Henehouwen en klok]. Zijn 'verleidingen' zijn links gesymboliseerd in een felgekleurde duivel en rechts in een verleidelijke dame.
Rondom staan symbolen die met Stiphout en Brabant te maken hebben.
Boven het wapen van Stiphout, rechts de Brabantse leeuw, en links de Oude Toren.
Bij die Oude Toren vond in 1342 het Sacramentswonder van Stiphout plaats, toen de bliksem insloeg in de kerk. Terwijl de pastoor niets kon ondernemen tegen de brand verzocht een boer, Jan Baloys, om de kerk te mogen binnengaan teneinde het Heilig Sacrament te kunnen redden.
De vlammen deerden de boer niet, doch weken uiteen zodat hij het Sacrament in veiligheid kon brengen. Toen hij terug naar huis ging, waren zijn akkers reeds omgeploegd.
Na deze gebeurtenis werd de voormalige kerk een bedevaartsoord, waar vooral 'door de duivel bezetenen' hun toevlucht zochten. Gedurende de 18e en 19e eeuw raakte deze bedevaart in onbruik.
Hier is alleen de toren van de oude kerk afgebeeld, waar de vlammen uitslaan; tussen de vlammen de ongehavende monstrans met de hostie.
Tenslotte zijn er bloemen afgebeeld, die in Stiphout voorkomen, zoals boven links een klaproos en paardenbloem (5), boven rechts een korenbloem en hoogwinde (6); onder links een driekleurig viooltje (2), onder rechts een wilgenroosje, ook wel St.-Antoniuslelie (1); rechts boven de teunisbloem (7), rechts onder klaver en grasklokje (8); en links boven vergeet-me-niet en sneeuwklokje, ook wel St.-Antoniusbloem (4) en links onder akkerwinde (3).
Voor meer over Antoniusbloemen en planten zie mijn twee pagina's, kruiden op het retabel van het Isenheimer altaar en Overige.
Stramproy Limburg (NL) Schutterij Sint Antonius 1475
In de St. Willibrorduskerk staat een prachtig houten beeld van H. Antonius Abt, uit ca. 1500.
Onder zijn voeten vertrapt hij een groene draak. Zijn T-staf, baard en hoofddeksel zijn alle zeer juist weergegeven.
Er is ook een fraai gebrandschilderd raam in de zij-absis van Wilhelm Derix uit Kevelaer, vervaardigd in 1923 en geschonken door de Schutterij Sint Antonius, die in deze kerk hun Antoniusviering houdt.
In de rechterarm geklemd heeft Antonius een lange T-staf, met gouden klok eraan gebonden. Hij lijkt te lezen in een boek op de linkerarm.

Het vaandel van de schut met het Antonius-beeld uit de kerk.
Tijdens het patroonsfeest op 19 januari 2008 zegent de pastoor een brood, een mandje met broodjes (?), een kruikje met sterke drank, de medailles van de schutterij en hun patroonsbeeldje (rechtsboven).
Op de foto links zien we in de achtergrond het beeld van Antonius.
Het refrein van een carnavalslied uit Stramproy, "Noeëts mieër heivers".

Heilige Antonius, bèste mins
Heilige Antonius, 'ch'eb eine bezunjere wîns
Loat de tiêd vandaag stil stoan
Want ich wil noeëts, want ich wil noeëts
Loat de tied vandaag stil stoan
want ich wil noeëts mieër heivers goan

Straten Oirschot, Noord-Brabant Kapel van St. Antonius Abt, St. Petrusparochie ca. 1400
Volgens de plaatselijke overlevering is er vanaf circa 1400 in Straten een verering van St. Antonius Abt geweest.
Legende  
Omstreeks 1400 heerste in de streek een pestepidemie. Dankzij het vurig smeken van een kluizenaar die in Straten woonde en zich Antonius Abt als patroon had gekozen, verscheen er plots een wit paard, waarvan niemand wist van wie het was of waar het vandaan kwam. Een boer spande het paard in om de lijken der pestlijders naar het kerkhof te brengen. Waar zo een overledene was weggebracht, week de pest.
Na de pestepidemie was ook het witte paard spoorloos verdwenen.
De redding werd toegeschreven aan Antonius, ter ere van wie toen de kapel gebouwd werd.
De illustratie (rechts), te vinden op een informatiebord bij de kapel, is natuurlijk niet correct: in 1400 stond daar immers een soort plaggenhut, terwijl de hier getekende kapel uit 1853 dateert.
De Antoniusverering heeft gestalte gekregen in de opeenvolgende bouw van verschillende kapellen op dezelfde plaats.
Omdat St. Antonius Abt onder meer werd aangeroepen tegen epidemieën onder mensen en dieren, kan worden aangenomen dat het verloop van de bedevaart — evenals de epidemieën — hoogte- en dieptepunten zal hebben gekend. Zo wordt het einde van een grote pestepidemie die in 1557 Oirschot en omgeving teisterde, toegeschreven aan de voorspraak van Antonius. De bedevaart naar de kapel zal in dat jaar groot zijn geweest.
Tijdens de feestelijkheden is er sprake van het offeren van 'halfhoofden' (halve varkenskoppen) en 'vlasch'.
Ofschoon na de Vrede van Munster (1648) in Staats-Brabant de publieke uitoefening van het katholieke geloof verboden was en de kapel in 1649 was afgebroken, bleven groepen katholieken deze plek bezoeken om Antonius te vereren.
Antonius in de kapel en aan de gevel. Antonius draagt een correct hoofddeksel. Zijn rechterhand rust op een korte staf. Zijn opkijkend varkentje zit naast hem.
Vermeldingen uit 1686 en 1719 onderbouwen de plaatselijke overlevering dat er reeds voor de herbouw van de huidige kapel in 1853 een kapel van leem en zoden was.
De boerderij achter de kapel heet — hoe kan het ook anders — Antoniushoeve.
Thans wordt op de feestdag van St. Antonius, 17 januari, door de buurtschap een mis gevierd in de kapel; na de mis wordt het St. Antoniuslied gezongen, en 's middags om 13.00 uur wordt er een rozenhoedje gebeden.
Meer St. Antonius plaatsen S
  • Sambeek (NL)
    Sint-Anthonius Gilde
  • Schellebelle (BE)
    Drie TTT's op het wapenschild van de stad.
  • Scherpenzeel (NL)
    Rectoraat Sint Antonius Abt, in activiteitencentrum De Heijhorst.
  • Sevenum (NL)
    Antoniuskapel.
  • Sneek (NL)
    Hier was in 1462 het St. Antonius-Gasthuis gevestigd - genoemd naar Antonius Abt.
  • Surhuizum (NL)
    De Kerk van Surhuizum was Antonius toegewijd. Nu Hervormd.

Schellebelle

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker