Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Antonius beelden in Belgische niet-Antonius plaatsen A-B
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-B C-G H-L M-O P-S T-Z Kalender Kaart
Antwerpen - Brugge - Brussel.
Veel foto's zijn afkomstig van het Belgische Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium.

Aalst, Stedelijk Museum Oud Hospitaal; beeld afkomstig van de Sint-Martinuskerk, 1632.
Zie meer beelden in Aalst op de pagina "Antonius in de Lage Landen" Aalst, Stedelijk Museum Oud Hospitaal; bord met wapen van de Sint-Antoniusgilde, 1536.

Aalst, Klooster van de Zwartzusters, 1601-1700 Aarschot, Kerk O.L.Vrouw, 1551-1600 Aartrijke, Kerk Sint-Andries, 1891-1900
Vreemd, die zittende Antonius in Aalst; en wat zou hij in zijn handen houden?

Adinkerke,
Sint Audomariskerk
Aische-en-Refail, Église Saint-Joseph, 1701-1800

Amel,
Église Saint-Hubert, 1901-1910; een processievaandel, waar Antonius vergezeld wordt door nogal vreemde dieren: een kalf en een lam, lijkt het.
Amel, Église Saint-Hubert, 1691-1710  

Angre,
Église Saint-Martin, 1601-1700
Ans, Église Saint-Martin,1801-1900
Antwerpen
Sint-Antoniusstraat 70
Deze straat werd in de 15de eeuw getrokken door een erf ‘Sint-Anthonis’, waarvan de straatnaam, maar ook het hier aanwezige gevelbeeld nu nog getuigen. Nabij de Kammenstraat, ongeveer ter hoogte van de locatie van het huidige beeld, leunde tot 1886 een wijkpomp tegen een gevel aan. De pijler droeg het jaartal 1725 en was bekroond met een levensgroot beeld van de heilige Antonius abt. De sculptuur werd in de Franse periode (ca. 1797) van de pomp genomen en in 1814 herplaatst.
Als in 1886 de wijkpomp werd weggenomen kwam het beeld op de eerste verdieping aan de huisgevel en verhuisde sindsdien niet meer.
Een klein, hedendaags afdakje beschut het van regenwater. Onderaan resteert enkel de decoratieve smeedijzeren lichtarm, de devotielantaarn werd afgenomen omstreeks 1985.
De huidige polychromie (uit 1995) is het werk van een gevelschilder, ze oogt niet fraai.
Met dank aan Wim Strecker;
'Madonna- en heiligenbeelden in de Antwerpse binnenstad’;
Voor Kruis en Beeld: Antwerpen, 2010.
Kathedraal O.L.Vrouw ten Hemel opgenomen
Sluitsteen, 1466.
Antonius op het retabel van het H. Hart van Maria;
Jan Baptist de Boeck,1887-1888.
Antonius op het retabel van de Heilige Michaël, Luis Borrassa, 1380-1424.
Reliekbeeld,1741-1760
Reliekbeeld,1741-1760
(Details) Antonius in het glas-in-loodraam: Bekering van Paulus op weg naar Damascus, van Robrecht van Ollim, 1537.
 Antonius met varkentje 1801-1900
Kerk Sint-Andries
Antoniusbeeld van Andries de Nole (toegeschr.), 1601-1638.
Een nogal woest kijkend varkentje, of zou het zelfs een zwijntje zijn?
Collecteschaal voor het altaar van H. Anna, 1673.
 Antonius, leunend op een korte kruk, met open boek in de linkerhand, staat links; zijn varkentje piept vanonder zijn kleed tevoorschijn.
Medaillon in afsluitingsmuur, van Michiel van der Voort de Oude, 1727. Een fraaie T op de schoudermantel.
Reliekbuste 1691-1710
Een nogal schaapachtig varkentje,
maar wel met een belletje om de hals.
Kerk Sint-Jacob
Relieksarcofaag, 1701-1750
Beeld uit 1701-1750.
Een nogal hondachtig varkentje (zie ook hieronder rechts).
Relieksarcofaag door Jacob van Uytrecht, 1681.
Een zeldzaam type, zo'n reliëf aan de muur.
  Antonius heeft een soort wandelstok in de linkerhand; een kalot op het hoofd, met daarop een zonnestraalvormige halo; een T op de schoudermantel.
Foto van Jan van Hoek.
Kerk Sint-Paulus
Altaar lessenaar, 1891
Museum Mayer van den Bergh
Wapenaccessoire; inscriptie, gebeeldhouwd, langszij: Myn leven lanck; 1476-1500. Plaket : Madonna tussen HH. Antonius (links) en Hiëronymus; Moderno (bronsgieter),1491-1510. Beeld uit 1470-1480; Antonius vertrapt een draakachtig duiveltje.
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Museum Vleeshuis
Een 16e eeuwse Antonius van gesmeed ijzer, 43 cm hoog, bijgenaamd "den ijzeren man", afkomstig uit een gang in de Blauwebroekstraat 14, te Antwerpen.
Madonna met heiligen; Francesco Fiorentino Pier, 1477.
Volkskundemuseum
Bedevaartvaantje uit Sint-Antonius-Brecht; 1933, gedrukt door Karel Dufour, met als opschrift:

S.Antonius bid voor ons

Komt tot Sint Antonius den heiligen Man

Die mensch en dier genezen kan !

Rechts is een afbeelding van het prachtige Antoniusbeeld in Sint-Antonius-Brecht, met opkijkend varkentje, oprijzend uit de vlammen: hier draagt het varkentje een grote klok om de hals.

Arbrefontaine,
Église Saint-Maurice, 1851-1900;
muurschildering.
  Arbrefontaine, Église Saint-Maurice, 1801-1900

Ath, Église Saint-Martin; 1601-1700.
Antonius heeft een kromme staf met klokje in de rechterhand; een open boek in de linker. Een gestileerde vlam aan de voeten. Zijn varkentje staat half onder zijn kleed.
Antonius ziet er wat sinister uit met die grote haakneus. Hij leunt op een korte T-staf met klokje in de linkerhand;hij leest in een open boek in de linker.

Attenhoven, Kerk Sint-Pietersbanden; 1700-1710. Aulnois, Église Saint-Brice ; 1501-1600. Omhoog kijkend/reikend varkentje. Baisy-Thy, Église Saint-Hubert, 1600-1610. Omhoog kijkend/reikend varkentje.

Aubin, Dalhem, Neufchâteau, Église Saint-Laurent; 1741-1760.
Een bijzonder grote T-staf. Liggend, omhoog kijkend (maar de andere kant op) varkentje.
Bastogne, Chapelle Saint-Laurent; 1801-1900.
Een correcte T-staf. Klein staand varkentje.

Bas-Oha, Église Saint-Lambert; 1501-1510. Omhoog kijkend varkentje. Baudour, Église Saint-Géry ; 1534-1600. Omhoog kijkend/reikend varkentje, met opgetrokken pootje, vanuit de vlammen. Behême, Anlier, Chapelle Notre-Dame de Luxembourg ; 1701-1800.

Berchem (Kluisbergen), Een beeld en glasraam in de O.L.V. van Carmelkerk.
Het kleurrijk glasraam is werk van Jan Leenknegt, glaskunstenaar geboren in 1950 in Oudenaarde en wonende in Ronse.
Leuk hoe het klokje en de T-staf in het bovenraam weer getoond worden.
Het opspringende aap-achtige wezen zal wel een demon zijn.

Berchem (Kluisbergen)
Antonius steunt met de rechterhand op een wat "excentrieke" korte T-staf.
Zijn varkentje zit naast hem.

Met dank aan Antoon Vanquaethem


Bauffe Église Saint-Brice. Ostensoir-soleil / de la Vigne, Hugo / 1600. Vierge [debout] Vierge à l'Enfant, Antoine abbé, Jean l'Evangéliste, Christ en croix.
Beveren aan den IJzer, Kerk Sint-Audomarus. 1850.
Een lange kruis-staf met klokje. Een nogal dik staand varkentje.

Bever, Kerk Sint-Martinus, koorstoel;1700-1799.
Berlaar, Kerk Sint-Pieter; 1841-1860.
Beverlo, Kerk Sint-Lambertus; 1601-1700.

Binche, Église Saint-Ursmer;1591-1610. Zeer vreemde staf; wild kijkend varkentje.
Binche, Église Saint-Ursmer; zijaltaar gewijd aan Antonius; 1701-1800.
   

Bierbeek, Kerk Sint-Hilarius; 1491-1510. Extreem omhoog kijkend varkentje. Open boek in, en klok aan de rechterhand. Staande in de vlammen. Bois, Frasnes-lez-Anvaing, Moustier, Église Saint-Martin; 1591-1610. Staf met knop. Open boek in, en klok aan de linkerhand. Omhoog kijkend varkentje. Staande in de vlammen. Bomal, Gérompont,
Église Notre-Dame du Rosaire;
1591-1600.
Varkentje met klokje om de hals.

Booitshoeke,
St. Audomariskerk


Met dank aan Antoon Vanquathem

Borgloon, Kapel O.L.Vrouw van Smarten; 1601-1700. Grote T op de mantel; liggend varkentje.

Bornem, Kerk O.L.Vrouw van Sint-Leodegarius; 1860. Varkentje met klokje om de hals.
Bornem, Kerk O.L.Vrouw van Sint-Leodegarius; 1601-1700. Echte stoffen kleding!

Bougnies, Église Saint-Martin; 1633. Het varkentje lijkt wel op een poes. Bovigny, Église Saint-Martin; 1701-1750.
Een opkijkend harig varkentje met slagtanden.
Bouvignes, Dinant, Église Saint-Lambert; 1501-1600. Een borstelig varkentje — of zwijntje.

Braine-l'Alleud, Église Saint-Etienne; 1841-1860. Open boek in, en klok aan de linkerhand. Correcte staf. Braine-le-Château, Église Saint-Remy; 1501-1600. Braine-le-Comte, Église Saint-Géry; 1950.

Bras, Église Sainte-Catherine; detail antependium, 1701-1710.
Grote klok en een korte staf in de rechterhand.
Bras, Église Sainte-Catherine ; 1651-1700.
Een zeer aanhankelijk omhoogkijkend varkentje
Grote klok aan een korte simpele staf.

Bra-sur-Lienne, Église Assomption de la Sainte-Vierge ; 1691-1700. Een wel zeer ‘primitief’ beeldje. Brecht, Kerk Sint-Michiel; 1500. Omhoogkijkend varkentje, met slagtanden. Bree, Kerk Sint-Michiel; 1801-1850.
Zeer lange ornamentale T-staf. Omhoogkijkend varkentje, uit de vlammen.

Broechem, Kerk O.L.Vrouw Geboorte; Frans de Vriendt,
1876-1900.
Brugelette, Église Sainte-Vierge; Saint Antoine abbé et Conversion de Saint Hubert, 1601-1610.
Brugge
Augustinessen
Klooster Zwartzusters; zijluik retabel 1501-1600. Opkijkend varkentje, met klokje om de hals. Antonius met grote klok en open boek in de linkerhand en T op de schouder.
Klooster Augustinessen van O.-L.-Vrouw ter Potterie; Keerzijde van het schilderij “Inscheping in de ark van Noach”; 1501-1600. Een goedgemutste Antonius in een Vlaams landschap.
Groeningemuseum
Helft van een tweeluik, Pieter Claeissens II, 1557-1558.
Bekoring van Sint-Antonius, Hieronymus Bosch, 1518 (toegeschr.).
Zie het duiveltje dat over de schouder van Antonius grijnst.
 Elders wordt het toegeschreven aan een onbekende "Meester van 1518" en wordt het vager gedateerd als van "1500 - 1524".
Daar wordt ook de afmeting aangegeven, nl. 9 x 9.9 cm, en wordt geopperd, mede doordat het vierkant op één punt staat, dat het een soort halssieraad zou zijn.
Gruuthusemuseum
Een prachtig beeld uit 1430-1440. Zeer klein varkentje in de vlammen. Fraai correct hoofddeksel.
Beeld uit 1501-1510. Grote klok. Het varkentje is gereduceerd tot abstract omhoog gerichte kop. Zeer bijzonder! Gestyleerde vlammen.
Memlingmuseum. Oude Apotheek. Sint-Janshospitaal
Beeld uit 1501-1600.
Fraaie baard, geinig varkentje. Vlammen aan de rechtervoet. Knoestige korte staf. Gesloten boek.
Gevelstenen

Gevelsteen aan de bekende zaak Tuyttens in de Noordzandstraat; een 18de eeuws basreliëf.
Een mooi reliëf. Antonius steunt met de rechterhand op een korte T-staf, met daaraan een klokje. Hij tilt zijn kleed op met de linkerhand. Zijn varken staat achter hem, neerwaarts kijkend, rennend. Voor Antonius staat een demon, die zich half opricht en met een klauw aan de mantel van Antonius trekt.

Op het tegeltableau in de Poitevinstraat staat, tussen de andere pestheiligen in, Sint Antonius abt.
In 1900 werd hier dit tegeltableau geplaatst op kosten van een confrerie van Sint-Jacob.  De kunstenaar Hendrik De Graer ontwierp dit tableau en het werd gemaakt in de wandtegelfabriek Helman uit Sint-Agatha-Berchem.  Op deze plaats zou de laatste pestlijder in 1666 gestorven zijn.  Het was het allerlaatste pestgeval voor Brugge.  
Helemaal rechts op het tableau zien we de Heilige Rochus, de man met de bruine pij, die we ondertussen al herkennen aan zijn hoed en staf.  Hij is in het gezelschap van d895e heiligen Barbara, Antonius abt en Jozef.  Aan de andere kant van het kruis zien we Maria samen met de heiligen Carolus Borromeus, Bruno de Karthuizer en Adolphus van Osnabruck. In 1900 ontstond er tijdelijk protest omdat de kunstschilder heiligen plaatste die hier in Brugge niet als pestheiligen vereerd werden.
De latijnse tekst onderaan (die trouwens wil zeggen: hier is de pest gestopt) bevat letters die groter gedrukt zijn: LLLVMIDVV  als we dit bekijken als Romeinse cijfers en ze optellen komen we aan het cijfer 1666.
1666, daar bedoelt men het jaartal 1666 mee, maar dat is eigenlijk verkeerd.  Pas in januari van het daaropvolgende jaar moet de pest in Brugge gestopt zijn.
Voor meer interessante beelden, en vroegere rituelen in de Onze Lieve Vrouwe kerk, zie pagina.
Brussel
Kerk O.L.Vrouw van de Zavel
Muurschildering; 1435. Links naast O.L.Vrouw met Kind staat Antonius, met boek, klok en stok, maar zonder varkentje; aan de andere kant van O.L.Vrouw staat Adrianus van Nikomedië
Voor meer over een vijftal heiligen die Adolphus heten, en een grotere afbeelding van Antonius op dit glas-in-lood raam. (Rechts) Glas-in-loodraam uit 1875, met Adolfus van Duitsland [bisschop], Cajetanus van Tiene [theatijn], Francisca Romana [benedictines], Antonius — met boek, klok, stok, en varkentje — en Lodewijk, koning van Frankrijk.
 
Kerk O.L.Vrouw van de Zavel Kerk O.L.Vrouw ter Kapelle
1691-1700; een naar verhouding grote klok hangt om de hals van het varkentje.
1501-1600
Kerk O.L.Vrouw van de Finistère Kathedraal Sint-Michiel en Sinte-Goedele
Stucwerk muur 1701-1733
Schilderij “de Pestheiligen” uit 1641-1660.
Afgebeeld zijn Christophorus die het Christuskind draagt, Sebastianus met pijlen doorboord, Antonius omhoogkijkend naar Christus, met klok in de hand, Adrianus van Nikomedië de soldaat en Rochus van Montpellier met engel en hond.
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
Een afbeelding die lijkt op die rechts hierboven.
Schilderij van Caspar de Crayer, 1584-1669; De heilige Rochus (met engel en hond) omring door de patroonheiligen tegen besmettelijke ziekten. Antonius met boek en varken, nog net zichtbaar in de hoek (links). Daarachter Sebastianus met pijl. Daarnaast Adrianus van Nikomedië met helm. En geheel rechts, kardinaal Carolus Borromeus.
Schilderij van Lorenzo di Niccolo Gerini, 1392-1411. De heiligen Antonius abt en Julianus hospitator.
Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis
Beeld door Thomas Hazart, 1591-1610.
Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap. Zijn staf is verdwenen; Vlammen aan de voeten.
1401-1500
Fraai hoofddeksel; open boek en klok op / aan de rechterhand;korte staf; neerkijkend varkentje.
Medaillon van buksgilde, 1501-1550; met daarop Antonius (met vreemd hond-achtig varken) Barbara en koningin Catharina van Alexandrië.

Medaillon van Sint-Sebastiaansgilde uit Keerbergen; 1650.
Opvallend bidsnoer.

Medaillon; 1491-1500; met daarop Antonius (met opspringend zwijntje) en Barbara.
Bas-reliëf van Adolphe Baivier, 1951; Histoire de Mons: tableau 10. Antonius met dik varkentje.

Budingen, Kerk Sint-Cyriacus; 1501-1526; Correct hoofddeksel; leuk opkijkend varkentje, met ook opgetrokken pootje. Budingen, Kerk Sint-Cyriacus; 1691-1710.
Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Borstelig varkentje.
Bütgenbach, Église Saint-Etienne; 1701-1800.
Grote klok.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker