Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sankt Antonius in Deutschland C-G
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea Kaart
Coesfeld, 2012; Dattenberg; Dipperz; Drees; Dümpelfeld; Effelsberg; Eickelborn; Eisborn; Evinghoven; Fintel; Fleckenberg; Frasselt, 2010; Gemen, 2012; Geniel, 2010; Gerlingen; Ginsberger Heide; Gleismuthhausen; Greimersburg; Gronau, 2012; Großlangheim; Großschönach; Günne; Overige plaatsen C-G.
Coesfeld (M Cc35) (1 K3) Antonius-Kapellchen 15e eeuw
We bezoeken Coesfeld op zondag 15 januari 2012. Het Antonius-Kapellchen maakt een wat onooglijke indruk, en bevindt zich ook op een vreemde plaats, zo ingeplakt tussen moderne bebouwing. Het kapelletje, dat al 600 jaar oud zou zijn, zou zich vroeger op een andere locatie bevonden hebben, maar na verwoesting in de oorlog hier weer opgebouwd zijn.
De klok van Antonius in het wapen, en St Ludgerus,
de eerste bisschop van Münster (8ste eeuw) en stichter van de parochie, met gans.
Het beeldje lijkt niet op Antonius Abt, maar het is ook niet Antonius van Padua. En in de informatie over de stad ben ik duidelijk tegengekomen dat het Antonius der Einsiedler zou zijn, en dat het beeldje uit de 15e eeuw zou stammen, dus maak ik toch maar foto’s.
Door het plexiglas vóór het beeldje is het moeilijk te zien, en is ook niet op te maken wat hij in zijn rechterhand draagt. Wel te zien is dat het een baardeloze jongeman is, met een grote muts over weelderige haarlokken en met een staf in zijn linkerhand. Wellicht is het een afbeelding van de eerste fase van zijn leven, als hij zijn bezit wegschenkt aan de armen?
Het is in ieder geval voor een beeld een ongebruikelijke voorstelling.
Vreemd ook dat dit slechts de enige aanwezigheid van Antonius in Coesfeld zou zijn, aangezien er een St. Antonius Schützenbruderschaft is, die dateert uit 1349, en Antonius door zijn klok in het districtswapen vertegenwoordigd is.

De stadspatroon is St. Lambertus, bischop van Maastricht in de 7e eeuw, maar wel duidelijk is dat de St. Antonius Schützenbruderschaft een belangrijke rol gespeeld heeft in Coesfeld.
De grote pest epidemie van 1349 met zijn verwoestende gevolgen was nauwelijks begonnen, of overal in Europa werden instellingen en organisaties opgericht, die zich ten doel stelden de zieken, de stervenden en nabestaanden hulp te bieden. In deze tijd van nood was het met name de Antonieter orde, die een klooster in Keulen had, die zich in het gebied van het Rijnland-Westfalen hiermee ging bezighouden.
De Orde, die hier ontstond, was bekend onder de naam Ziekenhuis Broeders van de Heilige Antonius, en was vanzelfsprekend gerelateerd aan de Antonianen van Saint-Antoine-l’Abbaye in Frankrijk.
De Keulse tak van deze orde had in het bisdom Münster twee afdelingen die als inzamelpunten fungeerden voor de economische steun aan de Keulse huis, te weten de plaatsen Billerbeck en Coesfeld.
Rond Coesfeld ontstond in de periode rond 1350 een ring van kapellen onder patronage van Sint Antonius de Kluizenaar. Het is dus begrijpelijk dat in 1349 in Coesfeld de broederschap van St. Antonius is opgericht om op charitatieve wijze goede werken uit te voeren voor het heil van de stad. In welke vorm en op welke locatie in het oude centrum van Coesfeld de St. Antonius Broederschap heeft gewerkt, kan niet duidelijk worden vastgesteld omdat in de loop der tijd zo goed als alle documenten zijn verdwenen.
Anderzijds blijkt uit de latere documenten van de Broederschap, dat de Antonieter broederschap in het stedelijke leven van Coesfeld een leidende rol heeft gespeeld. Eeuwenlang waren de leiders van de stad, van burgemeesters en rechters tot gildenmeesters en gerespecteerde ambachtslieden, hierin leidende figuren.
De Broederschap richtte zich met de verering van de heilige Antonius in de eerste plaats op de uitoefening van de christelijke charitas.
Het vaandel van de St. Antonius Schützenbruderschaft toont Antonius met een getyleerde T-staf in zijn rechterhand. Aan de linkerkant van Antonius wordt het oudste zegel van de stad Coesfeld getoond, met de beschermheer van de oudste kerk, St. Lambertus, tussen de twee torens van de kerk. Omdat Lamberti de oorspronkelijke parochie van de stad is, zijn de Antonieters er altijd sterk mee verbonden geweest. De pastoor van de Lambertuskerk is traditioneel ook de præsis van de Broederschap. Onder het stadszegel is het oprichtingsjaar van de Broederschap geborduurd.
Rechts van Antonius is het wapen van de stad Coesfeld te zien, een Ossenkopp, in Platduits.
Dattenberg Antoniusbrunnen  
Bij de ingang van het plaatsje Dattenberg ligt tussen Burg- en Bornberg de oudste waterplaats van het dorp, de Antoniusbron. Nog lang na de bouw van het lokale waterleidingbedrijf in 1870 werd de bron gebruikt. Tot in de jaren 1930 stroomde het overtollige water door houten troggen in stenen troggen, waar vrouwen hun wasgoed wasten.
Tegenwoordig is de bron gesloten. In een nis boven de bron staat een beeld van St. Antonius, de tweede patroonheilige van de gemeente, die in 1978 werd vervaardigd door Karl Siebertz, een Dattenberger missionaris in Uganda, dat in de plaats kwam van een eerder Antoniusbeeld uit 1850.
Antonius, bij de bron, heeft een volle haardos en volle baard. Hij heeft een lange, breed-dwarsstuk T-staf met twee klokjes eraan bevestigd in de rechterhand.
Een gesloten boek in de linkerhand, met daarop de cijfers 1978 (het jaarvan vervaardiging). Een vrij groot, naturel vormgegeven varken staat naast hem, dicht tegen hem aan. Misschien is er een toefje vuur bij een voet?
 
In de kerk van het stadje, Heilige Schutzengel, staat ook een beeld van Antonius.
Antonius heeft een rode muts op. Hij heeft een lange, breed-dwarsstuk T-staf met twee klokjes eraan bevestigd in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat naast hem, opkijkend.

In de buurt van de Antonius-fontein borrelde ooit een andere bron op, de "Augenbörnchen", waarvan het water, naar men zei, helende effecten op oogziekten had.
Dat wordt van de Antoniusbron niet vermeld, wat je eigenlijk wel zou verwachten.

Dipperz (M Fd47) (2 K22) St. Antonius und St. Placidus kirche 1674
In de 15e eeuw was er in Dipperz slechts een kleine kapel. Ze werd in 1674 aan Antonius de Kluizenaar ingewijd. De oude kapel werd in 1821 afgebroken, op de toren na, en er werd op dezelfde plaats een nieuwe kerk gebouwd. In 1892 verwoestte brand de kerk, de toren en de klokken. In 1894 werd de eerste steen voor de huidige kerk gelegd. De parochie is nu gewijd aan St. Antonius en St. Placidus.

Er vind een bescheiden patroonsfeest plaats op 17 januari.
Er is een Mis met muziek en een bijeenkomst in het Bürgerhaus met een maaltijd.

Deze monstrans (links) staat op het altaar tijdens die viering. Bevat deze een reliek van Antonius?

Het beeld van Antonius in de kerk, links op het retabel.
Antonius draagt een puntmuts capuchon.
Hij heeft een lange T-staf, met knop en dikke gestileerde T, met twee klokjes eraan hangend, in de rechterhand.
Een open boek op de linkerhand, met de tekst naar de toeschouwer.
Zijn kleine varkentje piept net achterhem tevoorschijn.
Drees (M Cb49) (3 H5) Sankt Antonius und Bernhard Kirche 17e eeuw

Links in de kerk zien we op een console aan de muur een beeld van Antonius met lang T-kruis en varkentje, waarvan helaas geen betere foto is.
De T met twee klokjes in het stadwapen refereert natuurlijk aan Antonius die de patroon van het plaatsje is.
Of er nog vieringen zijn, is mij niet bekend.

Dümpelfeld (M Ca48) (1 I23) St. Cyriakus & Antonius Kirche 13e eeuw
Antonius draagt een puntmuts capuchon en heeft een gevorkte baard. Hij heeft een lange kruis-staf met twee klokjes eraan in de linkerhand. Hij lijkt te lezen in een boek op de rechterhand. De snuit van zijn varken piept net onder de mantel vandaan. Cyriakus met draak en Antonius met varkentje, symmetrisch, op het hoofdaltaar dat van voor 1700 dateert. Cyriakus is één van de Veertien Heilige Helpers.
De kerk werd oorspronkelijk gebouwd in de 13e eeuw, en is is gewijd aan St. Cyriakus en St. Antonius. Tijdens renovatiewerkzaamheden werden middeleeuwse muurschilderingen ontdekt en gedeeltelijk blootgelegd.
Effelsberg (M Ca47) (1 H22) Waldkapelle "Decke Tönnes"  

De kapel

De weg, waaraan de kapel ligt, volgt een oude Romeinse route Bonn – Trier.
Voorheen stond de "Decke Tönn" in de open lucht. In 1900 kreeg hij "een dak boven zijn hoofd”.
Een koopman, een Jood of een boer, zo vertelt een legende, zou dit beeld na terugkomst uit de Oriënt ter vervulling van een gelofte hebben laten maken.
Volgens een restaurateur, de heer Brühl, die paar jaar geleden de sculptuur in opdracht van de parochie Effelsberg restaureerde  en ontbrekende onderdelen verving - de linkerhand met de Bijbel en de staf met de twee klokken [waar zijn die dan gebleven?] – werd het waarschijnlijk in het Steinfeld Klooster in de late middeleeuwen (15e / 16e eeuw) vervaardigd.

Naam

De populaire naam van Antonius is in de Eifel "Ferkes-Tönnes", maar vanwege de ietwat mollige weergave van het beeld van de heilige op deze locatie,wordt hij hier "Decke Tönnes" genoemd. [Het lijkt mij, gezien de toch vrij slanke gestalte van Antonius, niet de juiste etymologische uitleg. Ook de hierna volgende, en de hieronder staande legende lijken niet erg plausibel.]
Aan de kapel staat op een informatiebord:
"De staat in dit kapelletje staande houten figuur van Sint-Antonius van Egypte is daarom "Decke Tönnes” genaamd, omdat deze meer dan levensgroot is, en voor de kapel rond 1900 werd gebouwd, vrijstaand op een hoog voetstuk stond.
[Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat een dergelijk beeld in de open lucht behouden zou zijn gebleven, dus waarschijnlijk heeft het altijd al minstens onder een afdakje gestaan en vandaar de naam “Decke”.]
Patroon
Antonius is de patroonheilige van het Münstereifeler woud, en hij zou de bossen tegen brand en storm beschermen. Zieken of in mensen in nood zoeken hem op en tegenwoordig
is hij [hier] vooral de patroonheilige van de automobilisten geworden. Overigens komen en kwamen de jong verliefden hem altijd weer een ??kaars brengen, zodat alles blijft zoals het is: nooit doven de kaarsen bij de "Decke Tönn".
Ook kun je van tijd tot tijd in de kapel briefjes of een kleine plaquette vinden, die zeggen "Dank u, Antonius!"

Legendes

Een koehandel met de "Decke Tönnes"
Een verhaal, dat echt gebeurd is, 180 jaar geleden in de buurt van de Michelsberg in Münstereifel:
Een vrouw gaat te voet op weg naar de rechtbank in Münstereifel. Ze maakt zich zorgen of het proces in haar voordeel gaat uitpakken. Ze komt langs de Antonius kapel, de “Decke Tönnes”, en vraagt de heilige Antonius om voorspraak voor een goede afloop van de gerechtelijke procedure. In ruil belooft ze hem de opbrengst van een koe te doneren, welke ze later zou verkopen. 
Het proces pakt goed voor haar uit.
Ze komt op de terugweg langs de kapel. Ergens heeft ze er spijt van zo'n grote belofte gedaan te hebben. Ze gaat de kapel niet in, maar loopt door en zegt alleen: "Heilige Antonius, ik denk er later wel aan". En zo gaat het in alle gevallen wanneer ze langs de kapel komt. "Ik ben het niet vergeten. Ik denk er nog steeds aan."
Op een dag loopt de vrouw met een koe aan een touw en een zak met een haan erin langs de kapel. Ze is op haar weg naar een veehandelaar in Münstereifel, aan wie ze de koe en de haan wil verkopen.
Die vraagt haar: "Wat wil je voor de koe?"
De vrouw antwoort. "1 Taler".
"Dat kan toch niet waar zijn," antwoort de veehandelaar. "Die koe is toch ten minste 100 Taler waard."
"Nee, 1 Taler," zegt de vrouw.
"Wat heb je in de zak?" vraagt de veehandelaar.
"Deze zak u moet u erbij kopen. Die kost 100 Taler. Samen met de koe dus 101 Taler. Anders geef ik je de koe niet," zegt de vrouw.
De veehandelaar gaat erop in en geeft haar de 101 Taler.
Op de terugweg, gooit de vrouw de ene Taler voor de koe in het offerblok bij de heilige Antonius, en zegt: "He, nu haast ding Kooh". [Hé, nu heb je je koe.]
[Deze legende den ik ook wel op andere plaatsen tegengekomen.]

“Tönnes, houd je ook van spek?”
In de oudheid, toen het beeld van de heilige Antonius nog op een sokkel vrij in het bos stond. Een bankje aan de voet van de heilige nodigde de wandelaars om te rusten en tot gebed. Nu gebeurde het dat op een dag een man uit Münstereifel voor zaken naar Effelsberg wilde. Toen hij bij het heiligdom in het bos kwam, rustte hij uit op de bank, en at zijn brood en boter. Daarop lag een dikke plak spek. Na lang kauwen, had hij nog een grote spekzwoerd over. Hoe het nou kwam, of de duivel hem te pakken nam, we weten het niet, maar de man was overmoedig en wreef de heilige met de zwoerd over zijn mond, met de woorden: “Tönnes, magst du och Speck?”
Of nu de sokkel van het beeld verrot was geworden — wie zal het zeggen — het beeld viel eraf, en begroef de man onder zich. Daar hij lag op de grond; gebukt onder de zware last kon hij nauwelijks ademen. Het zweet brak hem uit, en hij dacht te stikken. In zijn benauwdheid en angst vroeg hij de heilige om vergiffenis. Hij maakte zelfs een gelofte. "Antonius," zei hij, "als je me loslaat en me het leven schenkt, zal ik in het bos hier een huisje voor je laten bouwen, zodat je niet onbeschermd ??in de open lucht hoeft te staan!"
Als bij toverslag, richtte het beeld zich op en verhuisde naar de oorspronkelijke locatie terug. De man zuchtte van opluchting, en toen hij zich van zijn schrik had hersteld, keerde hij haastig terug naar Münstereifel, waar hij zijn familie vertelde over het vreemde incident in het bos. Indachtig zijn belofte, stuurde hij de volgende ochtend bouwers, met wagens vol zand, kalk, steen en hout. Ze bouwden de kleine kapel en plaatsten, toen alles klaar was, het beeld van Sint Antonius erin. Zo heeft de man geboet voor zijn onbezonnen daad door een goede daad te verrichten.

"Antonius, ga de stemmen van de vogels achterna"
Het Steinfeld klooster was onder de heerschappij van de aartsbisschop van Trier gekomen in de tijd dat de strikte Bernardus net het ambt genomen had. Die klopte op een dag in een eenvoudige mantel en capuchon aan de Steinfelder poort en werd als een reizende broeder vriendelijk ontvangen. Zo leerde hij ongemerkt het reilen en zeilen in het klooster kennen. 
Hij vond al snel veel dingen die zijn ijverige woede opriepen. Vooral een mollige monnik genaamd Antonius wekte zijn argwaan, omdat hij vaak bij de devoties afwezig was. In plaats daarvan vond hij hem in de tuin, waar hij naar de nachtegalen luisterde. En toen hij daarop de cel van devoties-spijbelaar bezocht, vond hij deze rijkelijk versierd met bloemen, en kooien aan de muren met een grote verscheidenheid aan vogels.
Antonius had inderdaad een inniger relatie met dieren en bloemen dan met zijn Latijnse brevier. Maar voor de strenggelovige aartsbisschop leek dat eerder een terugval in heidense natuuraanbidding. Hij besloot om het klooster een waarschuwend voorbeeld te geven. 
De volgende ochtend verscheen hij in vol ornaat met de insignes van zijn waardigheid en macht in de mis. Toen riep hij meteen alle verwarde monniken bijeen in de kapittelzaal. Voor allen beschuldigde hij broeder Antonius van duivelse verdorvenheid en stuurde hem het klooster uit. 
Alle vogels waren stil, terwijl de monnik door de poort ging: en de bloemen lieten hun hoofdjes hangen. 
In de schemering kwam Antonius in zijn geboortestad Münstereifel. Hij sloop de kerk in. Voor het beeld van Onze-Lieve-Vrouw zonk hij in woordeloos gebed. Hij lag er zo urenlang. 
Toen leek een stem te zeggen: "Als de dag aanbreekt, ga dan de stemmen van de vogels achterna, en je zal een nieuw huis vinden."
In de ochtend kreeg de monnik van de koster wat proviand. Maar toen hij op het punt stond te vertrekken, herinnerde iemand van de kerkgangers hem en zijn naam en sprak met hem. Meteen daarop drong een menigte van kinderen op, danste om hem heen, en zongen bijna onophoudelijk: “Tönnes, dicker Tönnes”. Ze deden dat echter niet in spot, maar als om hem te laten zien dat ze hem leuk vonden. Ook begonnen vogels boven hem te cirkelen, leeuweriken lokten met heldere jubelroep.
Toen dacht Antonius aan het woord van Maria uit de nachtelijke uren in de kerk. Hij ging de lokkende, cirkelende vogels achterna, ver de berg op, totdat ze gingen zitten en niet meer vlogen. 
Op dit punt bouwde de monnik een tabernakel. Hij leefde voortaan als een kluizenaar, en de dieren van het bos liepen bij hem in en uit. Zo vonden Münstereifeler kinderen hem bij het bessen zoeken. Zij verzorgden hem regelmatig met etenswaren. 
In het najaar bouwde Antonius een stenen huisje met een open haard, en omdat hij bij nacht en nevel vaak een klokje luidde, werd hij al snel een toevluchtsoord voor reizigers en wagenvoerders.
Bijna een halve eeuw leefde de “dicke Tönnes" nog daar boven op Knippberg, totdat hij op een ochtend werd gevonden, voor zijn hut in de sneeuw liggend, zijn gebroken ogen naar de hemel gericht.
Eickelborn (M Ba36) (1 C5) Antoniuskapel  & Schützenbruderschaft 1649
De kapel staat in de oude dorpskern van Eickelborn. Men vermoed dat deze kapel gebouwd is op een Germaanse offerplaats en / of “ding” plaats. Gedocumenteerd wordt de kapel voor het eerst in genoemd 1649. Het altaar, dat links de heilige Antonius toont en rechts de heilige Georgius, werd in 1774 vervaardigd.
Er is een Schützenbruderschaft St. Antonius, die elke januari de dag van hun patroon viert. Aan de rode kant van de vlag zou een afbeelding van Antonius staan, maar die kan ik er niet op ontwaren.
Antonius draagt een capuchon. Hij heeft een lange T-staf, met twee klokjes eraan hangend, in de rechterhand. Hij lijkt te lezen in een boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat achter hem.
Eisborn (M Db40) (1 Q10) Pfarrkirche St. Antonius Einsiedler & Sankt-Antonius-Schützenbruderschaft  

De parochiekerk van St. Antonius Einsiedler werd gebouwd in 1827-1828 volgens de plannen van de landsarchitect E. Plahsmann. De toren werd in 1928 naar een ontwerp van architect Josef Ferber gegemoderniseerd en wordt aan beide zijden geflankeerd door afgeronde componenten.
De kerk was te klein en werd daarom in 1960-1961 uitgebreid volgens de plannen van de architecten Franz en Karlheinz Vedder.
Het strakke, kale  interieur van de kerk doet nogal “protestants” aan.

Antonius op een console aan de muur. Hij draagt een capuchon. Hij heeft een lange kruis-staf met klokje eraan in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Antonius lijkt een draak onder de voeten te vertrappen (door de slechte foto helaas niet goed zichtbaar).
Er is een Sankt-Antonius-Schützenbruderschaft die eigenaardigerwijze hun Schützenfest in juni viert. Antonius, met boek en varken, is afgebeeld op de vlag van de Broederschap en op het logo.
Evinghoven (M Bd42) (1 G14) Kirche St. Antonius der Einsiedler & Antoniterhof  
Kerk
 
  St. Antonius Abbas, Raam in de sacristie.
Een knielende, biddende Antonius, met open boek, voor een lang Lotharings kruis.
Antoniusbeeld op het altaar.
Hij heeft een lange gestileerde T-staf, met metalen T, in de rechterhand. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem.
De kerk is eind 19e eeuw gebouwd, maar de verering van Antonius in Evinghoven dateert ongetwijfeld van veel eerder, getuige de Antoniterhof.
Antoniterhof
De Antoniterhof ligt tegenover de kerk in de dorpskern van Evinghoven. Sinds 1322 werd deze in het Keulse stadsarchief onder Bestand Antoniter no. 5 genoemd. De wapensteen van 1750 van het oude herenhuis aan de hofmuur toont het wapen van de voormalige abt van het Keulse Antoniterklooster, waartoe de Antoniterhof behoorde, met de T van Antonius. Ook boven de poort is de T van Antonius.
Na de secularisatie in 1803 ging de hof over in privé-eigendom.
Fintel Ev.luth. Antoniuskirche  
Opmerkelijk voor een evangelisch-lutherse kerk is het retabel. Antonius met zeer lange T-staf staat in de linker onderhoek.
Zeer bijzonder is Magdalena met één ontblote borst bij Christus aan het kruis.
De legende vertelt over een Antonius-kluis. Deze basis van charitatieve Antonius monniken zou in Fintel al tijdens de Ierse of de daarop volgende Angelsaksische missionering ontstaan zijn, omstreeks het jaar 600 of in de 8e - 9e eeuw. De Antonius-kluis werd al snel gevolgd door een kleine kapel, die in de wijde omgeving bekend en beroemd was door een nabij gelegen bruisende geneeskrachtige bron. Veel zieken en zij die in wonderen geloven gingen op bedevaart naar Fintel en gingen genezen terug naar huis.
In 1426 kwam het tot de eerste gedocumenteerde bouw van een nieuwe Antoniuskapel. Het nieuwe gebouw was voornamelijk het werk van de Antonius-Bruderschaft, die zich in Fintel had gevormd. De plannen om een een Antoniterhuis te stichten werden niet in de praktijk gebracht. De Antonius broeders wijdden zich vooral aan de armen en zieken. Tot in de vorige eeuw, gaven de rijke mensen voor de Tönjes-markt (Antonius-markt) een kip aan de armere burgers.
De veronderstelling dat de Antoniuskapel in 1548 moest worden afgebroken, is niet bevestigd. Recent onderzoeken gaan ervan uit dat de kapel tijdens de Dertigjarige Oorlog is vernield. In 1649 later bouwden de burgers van Fintel een kleine kerk met strodak.
In 1884 werd de de nieuwe Finteler Antoniuskerk, inmiddels evangelisch-luthers, gewijd en overgedragen aan de gemeente.
Fleckenberg (M Dd 42) (1 S14) Kirche St. Antonius der Einsiedler  
Glas-in-lood raam, in het dwarsschip, van Hans Müller-Hickler, ± 1906.
Antonius met capuchon. Hij heeft een lange herdersstaf, met daaraan een klok gebonden, in de linkerhand, en een crucifix in de rechterhand.
De oude kapel in Niederfleckenberg, welke sinds 1886 in gebruikt werd, was te klein geworden. Om deze reden werd in 1905 de huidige kerk gebouwd.
De wijding van de klokken vond plaats op 17 januari.
Glas-in-lood raam in de kapel, van Jupp Gesing, 1974.
Het bovenste medaillon toont Antonius met een lange herdersstaf, met daaraan een klok gebonden, in de linkerhand. Zijn varkentje staat voor hem. De voorstelling zal geïnspireerd zijn door het andere raam.
Het onderste medaillon toont wat demonische figuren.
Het wapen van Fleckenberg met het T-kruis van Antonius.

Frasselt (M Ba36) (1 C5) Antonius-Kirche 1566
We bezochten Frasselt in september 2010. Verrassend genoeg was de kerk open.
Op het rechter zij-altaar staat het houten beeld van Antonius. Het bloemstuk hebben we even opzij gezet om Antonius met zijn varkentje te fotograferen.

Klik op de afbeelding hiernaast voor de foto van alleen het beeld.

Antonius heeft een lange gestileerde T-staf met klok eraan in de linkerhand. Een gesloten boek in de rechterhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Zijn varkentje staat half achter hem, dicht tegen hem aan.
Na 1566 werd met de bouw van een kleine kapel begonnen. In 1806 was die vervallen geraakt en werd afgebroken. De kapel werd toen vervangen door een kleine kerk.
In 1834 is van de Sankt Antonius Kirche van Kranenburg gescheiden, en werd zo een zelfstandige parochie voor Frasselt, Schottheide en Grafwegen.
En recentelijk, sinds 2001, zijn de parochies Nütterden (waar ook een Antoniuskerk staat), Frasselt en Mehr weer samengevoegd als Antonius Abbas parochie.
Het is me niet bekend of er festiviteiten zijn op of rond de dag van Antonius.
Gemen (M Cc34) (1 K1) Pestkapelle, Antoniuskirche, Bildstock 1636
Pestkapelle
We bezoeken Gemen op maandag 16 januari 2012. De “Pestkapelle”, gewijd aan Antonius en gebouwd in 1636, is verlaten.
Het Antoniusbeeldje dat hier normaliter staat, is naar de kerk gebracht waar het, volgens de traditie rond de Antonius-viering, twee weken gaat ‘logeren’.
Verleden jaar werd het beeldje in een feestelijke processie van de kapel naar de kerk gebracht, omdat het toen een jubileum was — 375 jaar Antonius verering in Gemen — en tot de vorige eeuw ging het altijd zo. Maar dit jaar is het weer gewoon, zonder poespas, in de Antoniuskerk geplaatst, vóór het prachtige 15e eeuwse Antoniusbeeld dat hier gewoonlijk staat.
Het beeldje uit de kapel, van lindehout en mooi beschilderd, is duidelijk van recenter datum. Opvallend hieraan is de zeer wijde rode baard — wat aan vuur doet denken — en het rode haar in een tonsuur; in zijn rechterhand heeft hij een open boek, en in zijn linker een fraai gestileerde T-staf. Eeen groot en rood varken ligt achter hem, tegen zijn linkerbeen.
Antoniuskirche
Het 15e eeuwse Antoniusbeeld, dat normaliter in de kerk te zien is, heb ik dus niet kunnen fotograferen, maar gelukkig is er een ansichtkaart te koop met daarop de afbeelding.
Het beeldje in de kerk is prachtig onderhouden.
Antonius draagt een rode kap; in zijn linkerhand heeft hij een rood gesloten boek; aan zijn rechterhand bungelt een klok en met zijn korte knoestige kromstaf duwt hij een demon naar beneden die zich met zijn twee klauwen daaraan vastgrijpt.
Aan zijn rechtervoet staat het kleine varkentje op te kijken.
Een vaandel in de kerk: pastoor, boer en boerinnen vereren Antonius.
Een grote -staf in het centrum, geflankeerd door korenaren. Een groot levensecht varken staat voor Antonius.
Het jaartal 1636, het jaar van de pest, staat linksboven.
 
De verering van Antonius bestaat in Gemen dus al zeer lang. Tijdens de grote pest van 1636 beloofden de bewoners van Gemen en omgeving: "Als ze nu door de voorspraak van Antonius God’s genade konden krijgen, zullen ze elk jaar op de 16e januari een vastendag houden, zoals Goede Vrijdag. En de 17e Januari, de feestdag van St. Antonius zullen ze als het heilige feest van Pasen vieren." Na deze gelofte hield de pest op. Zelfs vandaag de dag wensen de mensen elkaar op deze dag dan ook "Vrolijk Pasen".
De viering van Antonius vindt dus plaats op de 17e, en op meerdere tijdstippen op die dag zijn er hoogmissen. Er is na de laatste mis wel een bijeenkomst van de dorpelingen, maar bijzondere festiviteiten zijn er verder niet.
Bildstock
Een paar kilometer buiten Gemen, op het kruispunt van de wegen Averbeck-Gemen en Ahaus-Gemen-Metelen, staat een Bildstock van Antonius.
Vroeger stond het vrij, zoals de foto uit augustus 2008 laat zien.
Met dank aan Peter Tellegen.
Nu, januari 2012, staat het in een soort “wachthuisje voor de bus” van plexiglas. Dit zou natuurlijk ook een nieuwe vormgeving van een Heiligenhaüschen kunnen zijn, en het beschermt de Bildstock natuurlijk wel tegen de elementen, maar er gaat wel wat van de sfeer verloren. Bovendien is hierdoor de Piëta op de achterkant vrijwel onzichtbaar geworden.
Antonius is blootshoofds, heeft een T op elke schouder, draagt een boek in de rechterhand, en een korte staf in de linkerhand. Hij staat op een duiveltje met pijlstaart uitgestrekt op de grond, en achter hem staat zijn varkentje met een klok om de hals.

Op het onderstuk staat de volgende tekst:

Seij uns bei gottes thron.H.anton
gewiszer patron vor pest hunger
krieg und brandt beschutze uns mit
starcker hand.H.antoni gib zu ver
achten die eitele welt mit ihren pomp
pracht und gut das Fleisch und des
teüffels list von welchen du nicht uber
wunden bist.H.antoni in der wüsten
mit dir zu gehen in der tugend al da
zu stehen halten mit der bestaendig
keit zu leben hie und in
ewigkeit vatter unser

Geniel (M Bb38) (1 D8) Antoniuskapel 1510
We bezochten de Antoniuskapel van Geniel op 3 september 2010. Hij was dicht, maar we belden aan bij het uitgestrekte boerderij-complex een honderd meter daarachter, en een jonge dame, Michaela Honnen, was meteen bereid ons de kapel te laten zien.
Zeer enthousiast vertelde ze over de zeer grondige restauratie; en de viering van het 500-jarig bestaan had net een paar dagen eerder plaatsgevonden.
Haar familie heeft daar ook veel mee te maken gehad. Het is dan wel niet hun privé bezit, maar haar moeder zorgt sowieso altijd al voor het schoonhouden van de kapel.

Maar ook anderen uit de gemeenschap van Geniel dragen bij aan het onderhoud van hun "Dom", die één keer per maand voor de eredienst gebruikt wordt, en waar men een rozenkrans kan bidden voor sterfgevallen.

De kapel wordt voor het eerst genoemd in een belastinglijst van het jaar 1510 als de “Capella in Nyll” en behorende tot Walbeck. Sinds 2007 behoort de kapel tot de parochie van St.-Maria-Magdalena in Geldern.

Het schilderij van Antonius, vervaardigd door M. Boers in 1920 hangt zeer prominent achter het altaar.
Een knielende Antonius, met gestileerde T-staf in de linkerhand, zich richtend tot een crucifix, is hier afgebeeld in het landschap vóór de kapel zelf; achter hem een zeer realistisch boerenvarken.
Een interessant detail op het schilderij zijn de sneeuwklokjes achter de rug van Antonius. Zoals ik op de plantenpagina op mijn site vermeld is het sneeuwklokje één van de Antonius-planten. Het kan dus niet toevallig zijn dat deze hier, als enig duidelijk te herkennen planten, zijn afgebeeld. Het lijkt mij dan ook waarschijnlijk dat dit schilderij uit 1920 op een oudere afbeelding gebaseerd is. Maar het beetkent ook dat deze kennis toen en daar nog bestond.
Ook de wel traditionele maar toch vrij ongebruikelijke manier waarop het klokje van Antonius is vormgegeven — los van Antonius en met een touw, a.h.w.om te luiden — doet een ouder voorbeeld vermoeden.
Elk jaar op de laatste zondag in augustus wordt in en bij de kapel de Genieler kermis met een grote mis gevierd. De meeste mensen uit de omgeving doen daaraan mee, zij het vooral in de openlucht, want de "Dom" heeft in feite slechts ongeveer 20 zitplaatsen.
Vanwege het 500-jarig bestaan was het feest dit jaar wat groter dan normaal. Na de mis werden alle gasten van harte welkom geheten in restaurant Elspaß, waar men met champagne ontvangen werd. Naast voldoende drankjes werd dit jaar ook een lunch aangeboden. Jong en oud brachten de zondag door in Geniel en bleven tot de traditionele namiddag borrel.
In aanvulling op de hoofdfeestdag was er op maandag nog een tweede H. Mis, gevolgd door een morgen- en avondglaasje.
Op dinsdagavond werd de kermis afgesloten met de traditionele verbranding van de kermispop.
Op de achtermuur van de kapel, in een nis, is van aluminium een soort vlak reliëf te zien van Antonius, in feite een schetsmatige weergaven van het schilderij in de kapel.
Gerlingen (M Cb33) (--) Pfarrkirche St. Antonius Einsiedler & Antoniuskapelle 1628
Kirche St. Antonius Einsiedler

Een kapel gewijd aan Antonius Einsiedler en Moeder Anna wordt voor het eerst gemeld in een bericht van de Algemene Vicaris van Keulen van 1628.
Het altaar werd vernietigd in de Dertigjarige Oorlog en weer ingewijd op in 1647 ter ere van de twee kerk kerkpatronen. Relieken van Barbara en Antonius werden in het altaar opgenomen.
Op dezelfde plaats werd in 1734 een eerste steen voor een nieuwe kapel gelegd, welke werd ingehuldigd in 1736.
De oude kapel werd afgebroken, en de huidige nieuw gebouwde kerk werd ingewijd in 1897, onder het patronage van de Antonius Einsiedler en Barbara.
De grote klok werd gewijd aan Anthony en had een gewicht van 1671 kg. Ze droeg de volgende inscriptie: St. Antonius, rufe und eine des Herren Jesu Christi Gemeinde.

Hoofdaltaar en Antonius altaar, ontworpen door architect Klocke, 1953.
Op de muurschildering in de nis staat Antonius rechts van Christus, met een lange, breed-dwarsstuk T-staf met twee klokjes eraan.
Rechts van de nis is een Antoniusbeeld, met daaronder een grote gestileerde T. Antonius heeft een lange staf met klokje eraan in de linkerhand. Zijn varkentje zit voor hem.

Glas-in-lood raam van Walter Klocke, 1953.
St. Antonius Abbas, omgeven door St. Vincent de Paul, Sint-Benedictus, St. Dominicus, St. Ignatius van Loyola, St. Gertrudis van Nijvel, St. Franciscus van Assisi, St. Clara van Assisi, St. Gertrudis de Grote.
Antonius heeft een T-staf van correcte lengte in de rechterarm. Zijn varkentje staat voor hem.
Hieronder glas-in-lood ramen van Walter Klocke, 1953. Scènes uit het leven van St. Antonius Abbas.
Helaas heb ik hiervan geen grote afbeeldingen kunnen vinden, dus het blijft een beetje gissen naar de scènes die zijn weergegeven. Op het meest linkse raam de gebruikelijke episodes van het uitdelen van zijn bezit. Op het meest rechtse raam, de ontmoeting met Paulus (boven) en zijn sterven (onder). De middelste ramen tonen Bezoekingen, genezing(en), zijn leerlingen.
Sankt Antonius Schützenverein & St. Antonius Kindergarten

In september is er een kapelfeest van de St. Antonius Einsiedler parochie in Gerlingen. De dag begint om 9 uur met de plechtige verheffing van de Antoniusschrijn in de kerk. [Een ongebruikelijk tijdstip, september, voor een Antoniusviering.]
Daarna is er feest in de St. Antonius Kindergarten, met drankjes, lekkernijen van de grill, evenals koffie en gebak. Bovendien is er muziek van de lokale Musikverein. Bijdragen in natura van de lokale bevolking worden verkocht en de opbrengst komt ten goede aan de Kindergarten.
De Sankt Antonius Schützenverein viert hun patronaatsfeest op de zondag het dichtst bij de 17e januari.

Antoniuskapelle
Er is ook nog een Antoniuskapel aan de St.-Antonius-Weg in Gerlingen, waarover ik verder geen informatie ben tegengekomen.
Er is ook geen informatie over het beeld van Antonius in de kapel. Antonius draagt een capuchon. Hij houdt de capuchon met zijn rechterwijsvinger open, een ongewoon gebaar. In zijn linkerhand heeft hij een tekst-rol met zichtbare tekst (hoewel door de slechte kwaliteit van de foto praktisch onleesbaar). Met de linkerarm klemt hij een T-staf van correcte lengte, maar met rond dwarsstuk, met daaraan een klokje, tegen de borst. Burgers — een gezin, lijkt het — zitten devoot aan zijn voeten.
Ginsberger Heide (M Dd43) (1 R16) Antoniuskapelle aus Stroh 1250

De Antoniuskapelle op de Ginsberger heide, bij Hilchenbach, werd gebouwd rond 1250 en was aan de heilige Antonius gewijd die als de patroonheilige van de dieren gold, maar bovenal die van het varken. Men hoopte daarbij op bescherming tegen ziekten. Vroeger werden de varkens uit de omgeving door de prinselijk bossen aldaar gedreven om ze vet te mesten.
In 1530, tijdens de reformatie, werd de pelgrimage naar de kapel verboden.
In 1570 werden delen van de kapel overgebracht naar andere kerk gemeenschappen. De twee klokken werden later gevonden in Keppel en Krombach.
In 1571 liet Johannes VI, graaf van Nassau-Dillenbrug, een calvinist, de kapel slopen, tot aan de fundamenten aan toe, omdat hij van mening was dat deze een tempel van afgoderij was.
Ondanks alles werden er tot de 18e eeuw pelgrimstochten naartoe gemaakt.
In het bijzonder hadden velen de onjuiste overtuiging dat St. Antonius er begraven zou zijn. Daarom maakten de mensen vaak pelgrimstochten naar deze plaats en deponeerden er offerandes van vlas, brood en boter.
Tegenwoordig worden er jaarlijks ter gelegenheid van de boerenmarkt op de 1e zondag in september replica’s in stro van de kapel gemaakt.
In de berichtgeving wordt beweerd dat dit sinds 1999 plaatsvindt, maar zou het een al niet veel ouder gebruik zijn? Over de tussenliggende eeuwen echter geen informatie.
Die markt is wel een aardig gebeuren, met traditionele muziek, boerenprodukten, oude ambachten etc. Vooral, lijkt het, op de kinderen gericht.

Gleismuthhausen Kirche St. Antonius Eremita 1603
St. Antonius Eremita kerk stamt uit het jaar1603.
De laatmiddeleeuwse toren werd in 1766 herbouwd en in 1806 gerestaureerd. Het hoogaltaar heeft vier gedraaide kolommen en toont voorstellingen van de heilige Antonius, Paulus en Martinus, en een bisschop.
Op 17 januari wordt het patronaatsfeest gevierd, met een mis om 8:45.
Het Antonius beeld is nogal afwijkend. Hij heeft een opvallende gouden stralen-nimbus. In zijn rechterhand heeft hij een lange ijzeren kruis-staf met gouden kruis. In of aan de linkerhand is een zeer grote ijzeren klok.
Er schieten gouden stralen vanaf zijn voeten omhoog. Wellicht zijn de gebruikelijke vlammen getransformeerd tot lichtstralen.
En het meest vreemde: vóór hem ligt een schaap!
Het varken getransformeerd tot schaap? Of zou er een legende aan verbonden zijn?
Greimersburg Kapelle St. Antonius Abbas 1620

Sinds 1620 is St. Antonius Abbas patroonheilige van de kerk in Greimersburg. Het huidige kerkgebouw dateert van 1777.
Er is verder weinig informatie over te vinden, evenals afbeeldingen van het interieur.
Opmerkelijk is het fraaie beeld van Antonius in een nis aan de buitenmuur van de kerk.

De T van Antonius met twee klokjes eraan is prominent in het stadswapen aanwezig.

  De legende van de vet-steen van Sint Antonius

Toen tijdens de 1e Wereldoorlog in ons land de honger terugkeerde, bezocht ik na lange tijd mijn eerbiedwaardige collega in Landkern. Op weg naar huis, rustte ik voor een tijdje bij de kerk van Greimersburg, waar op de buitenmuur van het koor de beschermheilige van het dorp is opgesteld — de kluizenaar Antonius met het varken. Als boeren-heilige was St. Antonius mij vertrouwd vanaf de kindertijd en hij leek me sindsdien altijd bijzonder dierbaar en aanbiddelijk.
Ik sprak voor het beeld een kort gebed en toen mijn oog van de heilige man op [in feite: naast] het grote borsteldier naar zijn voeten gleed, kwam snel een zeer wereldse gedachte in mij op, die leidde tot de wens om met zo'n vet varken de honger van veel eigen volk en ook vreemden te verlichten.
Daarbij stootte mijn rechtervoet als per ongeluk tegen een steen aan de kerkmuur net onder het beeld. De zandsteen leek bij nader inzien zo vreemd en spekkig glanzend dat ik hem opraapte en mee naar huis nam. Daar stopte ik hem, een vreemde ingeving volgend, in de pan soep — en geloof het of niet —met de soep mee gekookt, veroorzaakte de steen een waar wonder, zoals ieder zichzelf kan overtuigen aan de lekkere smaak en de vetogen.

Het beeld van Antonius in een nis aan de buitenmuur van de kerk, rechts en hieronder.
Ik kon mijn mirakel niet anders interpreteren dan dat de Greimersburger zandsteen de legendarische steen is die de heilge kluizenaar een pastoraal leven lang bij het hoeden van de varkens met zich meevoerde. Namelijk, wanneer een aan zijn zorg toevertrouwd borsteldier uit de kudde weg rende, dan gooide de herder gewoon vanuit zijn stoel met die steen naar het spekkige varken, zodat de steen mettertijd zich natuurlijk vol vet moest zuigen. 
Hoe de vet-steen van de heilige Antonius uitgerekend naar Greimersburg kwam en zo onverdiend in mijn handen geraakte, dat weet God alleen. Uiteindelijk heeft hij ons voor de ergste honger behoed in bittere tijden van schaarste.
Antonius heeft een capuchon op, een gevorkte baard, en een T op de schoudermantel. Hij heeft en grote, brede T-staf met twee ijzeren klokjes eraan hangend in de linkerhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Een vrij groot, zwart, borstelig varken zit naast hem.
Antonius heeft een lange kruis-staf met klokje eraan in de rechterhand. Een open blauw boek op de linkerhand. *
Gronau (M Cb33) (--) Antoniuskirche 1538
We bezoeken Gronau op maandag 16 januari 2012.
De kerk is open. Er wordt gewerkt: de kerstversiering wordt verwijderd. Daardoor kan ik een ladder gebruiken om het Antoniusbeeld, hoog aan de muur, boven een doorgang, te fotograferen. Anderzijds, met al die profane drukte, is de sfeer niet geweldig.

Het is een mooi beeld, met opvallende karakteristieken. Een vrij jonge, maar toch bebaarde Antonius lijkt een beetje te glimlachen. Achter Antonius, en onder (!) zijn linkervoet ligt zijn varken, waarvan we alleen een zeer grote kop zien. Nog niet eerder heb ik het varken in deze positie — ónder de voet — gezien; het is eigenlijk de gebruikelijke positie van de duivel. Misschien dat de kunstenaar hier de opvatting (misvatting, naar mijn idee) heeft willen weergeven van het varken als vertegenwoordiging van te overwinnen duivelse Lust?

Het zou ook het gevolg van een latere “restauratie” kunnen zijn: de voet zit nogal vreemd, onnatuurlijk.

Zijn linkerhand rust op een korte T-staf met daaraan een klein klokje. Een open boek op de rechterhand.

Er is ook een zeer mooi glas-in-lood raam. Antonius leest in zijn boek dat hij met beide handen vasthoudt; in zijn rechterarm klemt hij een nogal lange T-staf, wel correct van stijl, waaraan met een realistisch touw een grote klok is bevestigd; achter Antonius staat zijn varken met een vrij grimmige snuit, naar beneden gericht.
Links in het glas-in-lood raam zien we Antonius in de bekende scène, als rijke jongeling die zijn bezittingen uitdeelt aan de armen en kreupelen.

Rechts in het glas-in-lood raam aanschouwt een oudere knielende Antonius een zegenende Christus.
Op het plein voor de kerk staat een modern (1988) bronzen beeld van Antonius. Antonius heeft een korte staf in de linkerhand. Open boek op de rechterhand. Hij kijkt over zijn schouder naar het verderop staande varken. Gewoonlijk is het geslacht van het varken van Antonius niet te bepalen, maar in Gronau is het duidelijk een zeug. Zijn dit associaties met het welvaart brengende varken van de Chinezen, hier midden in het winkelgebied? Of is het „gewoon“ een moderne misvatting?
De bronzen plaquette vóór het beeld
Een korte geschiedenis van de parochie:
De kasteelkapel Gronau kreeg met de Vikarie St. Antonius Einsiedler in 1538 parochie rechten en werd afgescheiden van de parochie van Epe, omdat de mensen het op den duur onverantwoordelijk en gevaarlijk vonden om voor begrafenissen en andere religieuze diensten naar Epe te gaan. In 1544 werd de Augsburger belijdenis ingevoerd en in 1588 de gereformeerde.
Prins-bisschop Christoph Bernhard von Galen benoemde in 1650 opnieuw een katholieke priester. In 1691 vierde men de Eucharistie in een privé huis. In 1699 werd de kasteelkerk door beide denominaties tegelijkertijd gebruikt. Nadat in 1719 een plaatselijk kerklokaal en in 1737 een pastorie gebouwd waren, vond in 1772 de bouw van een kerk plaats.
De middeleeuwse parochie omvatte slechts het kasteel en Gronau. In de loop van de industriële ontwikkeling, vooral vanwege de katoenspinnerijen en de bouw van het spoorwegknooppunt Münster-Enschede en Enschede-Dortmund, werden in 1896 de dorpen Eilermark en Buterland van de parochie Epe bij de parochie Gronau ingedeeld. In 1943 werd de onafhankelijke St. Josef pastorie gevestigd.

De Antonius-viering vindt plaats op de zondag na de 17e januari. Er is om 11:00 uur een Eucharistieviering in de parochiekerk, en om 18:00 uur is er een feestelijke afsluitingsmis, waarna een treffen in het Jugendheim plaatsvindt.
ANTONIUS DER GROSSE
252 - 356 n. CHR.
EINSIEDLER IN ÄGYPTEN ABT
ATTRIBUTE: SCHWEIN T-KREUZ GLOCKE BUCH
DEN ARMEN EIN
GROSSMÜTIGER
HELFER IN DEN NOT
DEN MÄCHTIGEN
SEINER ZEIT EIN
KLUGER RATGEBER
KÄMPFER GEGEN
MENSCHL. SCHÄCHEN
UND SÜCHTE
PATRON DIESER
PFARRGEMEINDE
SEIT 1538
1988
AUCH HEUTE NOCH
WEGWEISER FÜR VIELE
Großlangheim (Z Gc54) (6 --) Antoniuskapelle 1399

De Antoniuskapelle (14e eeuw) dankt zijn ontstaan waarschijnlijk aan graaf Hermann IV. zu Castell († 1363), Landrechter te Neurenberg, en zijn vrouw Luckardis van Teck.
In 1399 werd de Kapelle zu St. Antoni opgenomen in het leengoedboek van graaf Linhart Castell, vermeld onder de spirituele lenen.

Boven het spitsboog portaal is in een nis het kwadraat blazoen van de oprichters aangebracht, namelijk linksboven het wapenschild van de hertogen van Teck, rechtsboven Castell, linksonder en rechtsonder Hohenlohe Montfort.
Aan de rechterkant staat Antonius de kluizenaar, links Sint Joris als medepatroon, daarboven Maria met het Kind.
Onder Antonius is zijn varkentje; onder Sint Joris, zijn draak.
Verschillende beelden van Tilman Riemen-schneider en zijn werkplaats bevinden zich in de kapel. Ze kwamen in de jaren 1510-1515 in het Godshuis. De heilige Antonius is te vinden aan de rechterkant van de apsisboog. Het beeld is het grootste met 153 cm en werd gesneden uit lindehout.
Het neo-gotische hoogaltaar kwam met de renovatie van de 19e eeuw in de kapel. Hij verving een barok altaar en werd gemaakt door Ludwig Link, schrijnwerker uit Würzburg.
De oudste elementen van het retabel zijn de twee laatgotische reliëfs van de 16e eeuw, die beschilderd in het altaar werden geplaatst.
De artistieke opstelling nam de Karl Behrens uit Würzburg voor zijn rekening, die zorgde voor het Moeder van God beeld nam in het midden van het altaar.
Het altaar wordt geflankeerd door twee heiligen, de heilige Antonius een varken, en de St. Benedictus met een raaf.
Verder naar binnen, zijn twee reliëfs, met de linker, die “Aanbidding der Wijzen”, van neogotische oorsprong, terwijl de "Begrafenis van Christus" werd vervaardigd rond het jaar 1520 en overeenkomsten vertoont met de werken van Riemenschneider. Het toont het lichaam van Christus, die in het graf gelegd wordt door Maria, Johannes de Evangelist, Maria Magdalena en Jozef van Arimathea.
Onder, op de antependium, is de tweede van de laatgotische reliëfs. De "begrafenis van de kluizenaar Paulus", met de dode Paulus als hij wordt begraven door Antonius de Kluizenaar. Twee leeuwen flankeren de scène [na het graf gegraven te hebben].

Bij een restauratie in 1977 kwamen fresco's met scènes uit het leven van St. Antonius aan het licht.
[Helaas is de foto zo slecht dat het relaas niet te controleren valt, maar ik heb het toch maar opgenomen.]

Het eerste beeld werd bijna volledig verwoest door vocht. Misschien is hier de "ontmoeting met een kluizenaar" uitgebeeld, welke in de Vita van Antonius wordt genoemd.
Het tweede beeld op de bovenste rij is een beetje beter behouden. Duidelijk herkenbaar op de achtergrond zijn Romeinse bogen en een brede rivier. Weer verwijst het fresco naar de Vita van Antonius: Antonius die zich teruggetrokken heeft in een Romeins fort om te vasten.
Op de derde afbeelding zie je aan de rechterkant Antonius, zijn handen gevouwen in gebed. De achtergrond bestaat uit rotswanden. Een kleine duivel met een menselijk gezicht en dierlijke hoeven spreekt tot de heilige. Hier wordt de "Verzoeking van een demon" getoond, of "de ontmoeting met de zwarte jongen", die wordt beschreven in zowel de Vita als in de Legenda Aurea.
Het vierde beeld lijkt te wijzen op de meditatieve terugtrekking van Antonius in "bossen en grafkelders". Aan de rechterkant zou de vriend te zien kunnen zijn, die de grot van Antonius met een steen sluit.
Op de vijfde fresco, de eerste van de tweede rij, is de "Verzoeking door rijkdom" afgebeeld. De duivel, aan de rechterzijde, wijst op een gouden bal en andere rijkdommen, de Heilige weert de verzoeking met zijn handen af.
In een van de legendes van de Vita wordt "de verschijning van de duivel in de vorm van een vrouw" genoemd; in het zesde beeld wordt dit getoond. Rechts zie je de vrouwelijke figuur met een spiegel in de hand, Antonius bidt terwijl een andere kluizenaar de situatie waarneemt.
Het zevende beeld toont "Antonius in Alexandrië". Antonius bezocht de christenen in Alexandrië om hun geloof te versterken. In het midden is de heilige te zien, omringd door mensen. Op de achtergrond is een kerk.
Op het achtste fresco, de vierde van de tweede rij, is "het afscheid van Antonius van zijn zuster" afgebeeld. Aan de linkerkant is een vrouwelijke figuur, daartegenover staat de heilige. De presentatie past niet in de chronologie van de gebeurtenissen, en de omlijsting van de scène ontbreekt. Waarschijnlijk was dit fresco een van de laatste en werd ze aan een nog lege ruimte toegevoegd.
Chronologisch past de negende afbeelding, "het visioen van de plundering van de Kerk", na afbeelding zeven. Antonius staat zegenend voor een altaar waarop een kelk is neergezet. Een tweede man op de achtergrond, misschien een priester, observeert de scène.
Op de tiende afbeelding zie je " Antonius slaapt als een dode". Opnieuw hadden demonen de heilige gekweld, totdat hij als dood op de grond viel. Rechts naast de slapende persoon wordt een rouwende metgezel van Antonius afgebeeld.
Het elfde fresco toont "de zegening van de mensen door de Heilige". Antonius, te midden van een menigte, heft zijn hand in zegening. Wellicht ook, wordt de genezing van een zieke afgebeeld.
Op de twaalfde afbeelding zie je "de duivel in de vorm van een reus". De afbeelding is echter verstoord door een in de 18e eeuw gebouwde galerij. Aan de linkerkant zie je de duivel, die met zijn kop tegen de bovenkant van het beeld stoot, alsof hij de hemel wil aanraken.
Twee legendes lijken zich in de dertiende afbeelding te verenigen. De eerste zou "de toespraak tot de monniken" kunnen zijn; de andere "de discussie met de heidense filosofen". Zittende figuren zijn in een verbaal duel met Antonius verwikkeld.
Het veertiende fresco, "het vertrek van de monniken," toont wederom Antonius in een menigte van mensen. Met deze legende eindigen de voorstellingen aan de noordelijke muur van de kapel.
De andere twee fresco’s, beide aan de noordelijke apsis boog, tonen het aardse einde van St. Antonius.
De onderste van de twee, gedeeltelijk door een heiligenbeeld bedekt, toont "de begrafenis van Antonius" door twee van zijn broeders.
De zestiende afbeelding is boven rond afgesloten. Deze toont "De verheerlijking van Antonius." De heilige wordt door twee engelen naar de hemel opgetild.
Over Antoniusvieringen is me niets bekend.  
Großschönach (Herdwangen) (Z Fa70) (4 O15) Pfarrkirche St. Antonius 1360
 
De kerk met beschermheilige St. Antonius de Kluizenaar dateert van 1360. In 1821 werd de kerk uitgebreid, in 1956 gesloopt en volledig herbouwd. Van de oorspronkelijke kerk bleef alleen de gotische toren over.
Het beeld van Antonius staat in een zij-altaar.
Antonius heeft een grote hand-klok in de rechterhand, en lange T-staf, met gestileerde T op een knop, in de linkerhand. Zijn kleine varkentje staat achter hem neerwaarts kijkend.
Over Antoniusvieringen is me niets bekend.
Günne (M Dc39) (1 R9) Kirche St. Antonius Einsiedler 16e eeuw
Waarschijnlijk dateerde de Antonius Einsiedler kapel, de voorloper van de huidige parochiekerk, uit de 16e eeuw. In 1897 werd deze uitgebreid, met behoud van de toren en het schip. In 1962 was er een restauratie, of “modernisering”, waardoor o.a. een oud raam met Antonius verdween.
Er is nu wel een modern beeld van zandsteen.
Antonius in het wapen van Günne.
Er is een Antonius-klok, waarop de inscriptie: ST. ANTONIUS PROTEGE GREGEM ET PASTOREM.
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een dikke, lange T-staf, met klok eraan, in de rechterhand. Hij maakt een zegenend gebaar met de linkerhand. Een 'schattig' speelgoedvarkentje en de kindertjes die tegen hem aan staan, duiden m.i. op een zekere infantilisering van de heilige.

De patroonsdag wordt op de zondag op of na 17 januari georganiseerd door de Schützenbruderschaft en een gemeentlijke commissie. 
De feestdag begint om 09:30 uur in de St.-Antonius-Kirche met de plechtige Hoogmis, waarbij volgens de traditie de Gesangverein St. Antonius voor de liederen zorgt. 
Aansluitend komen alle gasten bijeen in de zaal van de Schützenhalle waar ze worden onthaald op een muzikaal en humoristisch programma.
Daarna is er het traditionele gemeenschappelijk eten van boerenkool. 

Het altaarstuk van de voormalige kapel (rechts) hangt nu in de foyer van het Antoniushuis.
Het diende duidelijk als voorbeeld voor het logo van de Schützenbund St. Antonius (links).
Een knielende, biddende Antonius, voor een rotsblok altaar (of is het toch zijn varken zoals op het logo?) met ruwe, omrankte crucifix. Een lange kruis-staf met klokje eraan ligt over het altaar.
Op de voorgrond ligt een spade, een wel heel eigenaardig, niet eerder gezien, attribuut!
Overige plaatsen C-G    
 
  • Cochem (Sehl)
    1493. Die Sankt Antonius-Kapelle wird auch Sehler Dom genannt. Die Kapelle wurde dem heiligen Abt und Einsiedler Antonius, dem heiligen Bischof Wolfgang, der Muttergottes, dem heiligen Bischof Ruprecht und der heiligen Jungfrau Cunen geweiht.
  • Denklingen
    Katholische Kirche St. Antonius Abbas & Evangelische St. Antonius-Kapelle.
  • Dersum (N Cd26) (--)
    Pfarrkirche St. Antonius Einsiedler; 1864. Antoniusbrunnen, voor de kerk.
  • Dingolfing (Z Kc63) (5 T7)
    Kirche St. Anton. Vor 1432 als Kirche des zugehörigen Siechen- oder Leprosenhauses erbaut.
  • Dormecke
    Kapelle St. Antonius Eremit; 17e eeuw.
  • Dorsten (M Cb37) (1 J7)
    Er was sinds 1443 een Antoniuskapel, die later Pfarrheim werd. Er is nu een St. Antonius kerk aan de Antoniusstraße.
  • Dottel (M Bd47) (1 F21)
    Pfarrkirche zum hl. Einsiedler Antonius & Antoniuskapelle. Sinds de 14e eeuw.
  • Dransdorf
    Sankt Antonius Kirche
  • Dreikirchen (M Dc48) (3 O3) De Kirche St. Antonius Abbas und Barbara stamt uit de 12e en 13e eeuw, maar werd ontwijd toen de nieuwe kerk St. Antonius Eremit in 1957 in gebruik werd genomen.
  • Ebenung (Z Dd62) (4 G3)
    Oude kapel uit de 14e eeuw werd afgebroken voor een weg, en in 1975 werd een nieuwe kapel gebouwd.
  • Ebersteinburg (Z Dd62) (4 H3)
    De huidige parochiekerk St. Antonius werd in 1967 gebouwd. In het moderne betonnen gebouw is de toren van de oude kerk uit 1487 geïntegreerd. Rond de 17e januari vindet er een bescheiden viering plaats.
  • Ehrsberg (Z Db71) (4 D16)
    Kapel voor het eerst in 1780 genoemd, De huidige kapel is in 1834 gebouwd en gewijd aan de Heilige Antonius ("dem Einsiedler").
  • Eicha (M Gd49) (6 --)
    In 1185 werd Eicha voor het eerst genoemd onder de naam “Eichs” of "an der Eych", wat waarschijnlijk op een als heiligdom beschouwde eik betrekking heeft.
    Begin 13e eeuw werd daar de Antoniuskapel — als afdeling van het Würzburger Antoniusklooster — opgericht. In 1411 gaf graaf Von Henneberg de kapel met al zijn inkomsten en privileges aan het Antoniusklooster van Isenheim en in 1453 werd de Antoniuskapel tot parochie klooster bevorderd, welke in 1497 de pauselijke goedkeuring kreeg. De huidige kerk staat op de plaats van de voormalige parochie, en is nu evangelisch-luthers.
  • Ellscheid (M Ca50)
    Kirche Antonius der Einsiedler. Het Antoniusbeeld in de kerk zou uit de 13e eeuw stammen (helaas geen afbeelding).
    Het weekend het dichtst bij de 17e januari wordt de patronaatsdag gevierd met een Antoniuskermis. Op zaterdag is er een bijeenkomst in het Bürgerhaus, waar men Schweinshaxe en Siedewürstchen kan eten.
    Tijdens de mis op zondag wordt het Antoniuswater gezegend.
  • Engden (N Cc31) (--)
    De kerk van St. Antonius Abbas werd in 1899 gebouwd en nam de plaats in van een kapel die al in de 16e eeuw bestond.
  • Ennetach (Z Fb68) (4 P13)
    Eine Capelle, dem h. Antonius Eremita geweiht, 1541 erstmals erwähnt, steht am Ende des Dorfs.
    Op 17 januari is het Antoniustag.
  • Enzkofen (Z Fb69) (4 P13)
    Kapelle Antonius des Einsiedlers, 1774.
  • Eschhofen
    Pfarrkirche St. Antonius Eremita. Vroeger was er een middeleeuwse kapel midden in het dorp.
  • Estringen
    St.-Antonius-Kapelle, daterend van 1520, maar vernieuwd en gerestaureerd.
  • Eyll
    St. Antonius Kapelle. De kapel werd waarschijnlijk in de 15e eeuw opgericht. Het bestaande gebouw is echter gebouwd in 1753, zoals het gevelopschrift "ANNO 1753 DEN 21 MEI SINT ANTONI" toont. Er is ook een St. Antonius- Bruderschaft.
  • Geeste (N Cd29) (--)
    Kirchengemeinde St. Antonius, Antoniusstraße 3. Eerste kapel werd in 1651 genoemd, maar was waarschijnlijk ouder. Nu een zeer moderne kerk, 1966. Er is een Schützenverein "St. Antonius" sinds 1653.
  • Gey
    In 1476 werd een eerste St. Antonius kapel gebouwd, die in 1682 sterk werd uitgebreid. Deze werd gesloopt in 1920. Een nieuwe, grotere kerk in romaanse stijlwerd gebouwd aan het begin van de jaren 20. Na de totale vernietiging door de terugtrekking van Duitse soldaten in de Tweede Wereldoorlog, werd op zijn grondvesten in 1950-1957 de huidige kerk gebouwd.
Cochem; boven de ingang een Antoniusbeeld
Dersum. Antonius heeft een lange T-staf, met daaraan een klok, in de linkerhand.
Dransdorf Antonius heeft een T op de schoudermantel, en een lange knop en T-staf in de linkerhand. Hij lijkt te lezen in een boek op de rechterhand.
Ebersteinburg Alleen het moderne varkentje gevonden.
Ehrsberg
Een beeldje van Antonius staat rechts.

Ellscheid

Eicha Ennetach

Antoniuskapelletje
in het Friedwald,
bij Bad Münstereifel,
een natuurbegraafplaats.

  • Gießen (M Ec47) (1 V21)
    Sinds 1242 was er in de regio van Gießen het Antoniterklooster van Grünberg, welke zijn inkomsten aan de Universiteit van Giessen doteerde. Daarom heeft de Universiteit van Giessen het Antonius-kruis in haar wapen. In 1952 werd dit opgenomen in het stadswapen van Gießen.
  • Ginderich (M Bd37) (1 F7)
    De St. Antonius Junggesellen Schützenbruderschaft Ginderich 1643 e.V. en de Sportschützen St. Antonius in Ginderich zijn gewijd aan Antonius Abbas; de St. Antonius Schützenbruderschaft Ginderich 1922 is gewijd aan Antonius van Padua. Maar tijdens patronaatsfeesten trekken ze gezamenlijk op.
  • Ginnick
    De St. Antonius kerk werd gebouwd in het midden van de 17e eeuw. In 1897 werd deze uitgebreid. Na schade opgelopen te hebben in de Tweede Wereldoorlog werd de kerk in 1951 gerestaureerd. Sinds 2010 is de St. Antonius geen zelfstandige parochie meer.
  • Gondershausen
    In 1443 was er voor het eerst melding van een St. Antonius Kirche. De huidige kerk stamt uit 1844; na oorlogsbeschadiging in 1950 weer hersteld. Er is een Antoniuskirmes rond de 17e januari, een soort disco-gebeuren.
  • Gonzerath (M Cb53) (3 H11)
    Pfarrkirche St. Antonius und St. Valerius, kerk uit 1881. Antonius is er patroon sinds 1669. Er is een Antonius-Kirmes rond de 17e januari. Een T in het stadswapen.
  • Green (M Cc47) (1 K21)
    St.-Antonius-Kapelle; 1667.
  • Grefrath (M Bc40) (1 E11)
    St. Antonius Schützenbruderschaft 1628 Grefrath e.V.
  • Grevenstein (M Dd40) (1 R12)
    Pfarrkirche St. Antonius Einsiedler, sinds 1327. Huidige kerk van 1987. Er is een bescheiden Antonius-viering, een mis op de zaterdagavond na de 17e januari.
  • Großenbach (Hünfeld) (M Fd46) (2 J20)
    Kirche St. Antonius der Einsiedler. De kerktoren zou uit de 11e eeuw stammen. Een verbouwing in 1486; de huidge kerk 1838-40.
  • Gutenthal (Z Cb53) (3 H11)
    Omstreeks 1569 werd voor het eerst een kapel in Gutenthal genoemd die was gewijd aan St. Antonius. Ook tegenwoordig wordt de patronaatsdag nog gevierd met een St. Antonius-Kirmes in een weekend rond de 17e januari. De T van Antonius met twee klokken eraan figureert in het stadswapen.
Gießen Stad Gießen Universität
Ginnick  
 
Gonzerath  
Großenbach

Gutenthal
   
Green Grefrath  

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker