Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sankt Antonius in Deutschland H-K
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea Kaart
Halingen; Hamb, 2010; Harkotten; Hartefeld, 2010; Hau; Havixbeck; Heggen; Herdringen; Herkenrath; Herten; Heyroth; Hohn; Horheim; Horstmar (Schöppinger Berg), 2012; Hüttingen an der Kyll; Isingheim; Kapellen, 2010; Kervenheim, 2010; Kevelaer, 2010; Korschenbroich; Kottenborn; Kreuzberg (Altenahr); Kriegsdorf; Kümmersbruck; Overige plaatsen H-K.
Halingen (M Db39) (1 O9) Kirche St. Antonius Einsiedler 16e eeuw
De huidige St. Antonius Einsiedler kerk is van 1909, maar van voor de 16e eeuw zijn er al meerdere kapellen geweest.

(Links) Antoniusbeeld boven de zuidelijke ingang.
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een T-staf van correcte lengte, maar met vreemd kromgebogen dwarsstuk, en een klok eraan bevestigd, in de linkerhand. Een zeer klein varkentje ligt aan zijn voeten.
Antoniusbeeld op een console links aan de muur van het koor. Het is een middeleeuws houten beeld.
Antonius draagt een soort baret. Hij heeft een zeer lange T-staf, met metalen gestileerde T, in de rechterhand. Een open boek, met de tekst naar de toeschouwer, op de linkerhand. Een zeer klein varkentje ligt aan zijn voeten.
Glas-in-lood raam in het zijschip.
St. Katharina van Alexandrië en St. Antonius Abbas.
Fa. Wilhelm Derix, 1909. 
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een T-staf van correcte lengte in de linkerhand. Een gesloten boek in de rechterhand.

Antoniusvaandel met afbeelding van het beeld hierboven.
Een processie met het Antoniusvaandel op goede Vrijdag.
Op de dag van Antonius, 17 januari, is er een Patronatsfest met heilige Mis.
Hamb (M Bc38) (1 E8) Antoniuskirche & Antoniusbrunnen 17e eeuw
Het stadswapen van Hamb is een samenvoeging van het familiewapen van Van Pallandt en de klok van Antonius.
Het eerste zegel van Hamb dateert uit 1634, en toont Antonius met staf, boek en varken.
Antoniusbrunnen
We bezochten Hamb in september 2010.
Het eerste wat ons opviel was het beeld van Antonius aan de Pallandweg in het centrum van het dorp, niet ver van de Antoniuskerk, die achter het beeld door de boemen heen zichtbaar is.
De vormgeving is nogal eigentijds. Op de mantel links aan de voorzijde van het beeld is, vanaf ongeveer kniehoogte, een vrouw ondersteboven afgebeeld. Ze heeft een geprononceerde driehoek tussen haar benen, grote borsten en wild hangend haar.
Op de achterzijde van het beeld, vanaf de rug tot driekwart naar beneden is een gehoornde “beestachtige” (demonische?) gestalte afgebeeld, met lange staart.
Onder de zoom van de mantel vandaan kijkt nog een rondborstige vrouw. Deze gestalten refereren ongetwijfeld aan de Verzoekingen van Antonius. Zo in een standbeeld verwerkt, heb ik dat nog niet eerder gezien.
Zijn staf, een gaffel / gevorkte boomstam, is eveneens nogal afwijkend. Hij heeft een open boe op de rechterhand.
Zijn varkentje staat los, iets verderop.

Interessant is dat voor en achter Antonius langs een watertje stroomt. Zou het een echte bron zijn? Of is het watertje gewoon aangesloten op de waterleiding, en heeft het, zoals in de uitgebreide internet documentatie van Hamb uitgelegd wordt, alleen maar een symbolische betekenis, en refereert het aan twee beken, die rondom het dorp Hamb stromen?
Deze Antoniusbrunnen werd in 1996 vervaardigd, op initiatief van de Verein der Gesamtvereine van Hamb, door de kunstenaar Wolfgang Frische uit Bedburg-Hau.
De kerk was dicht, maar na enig rondvragen vonden we de kosterin, die ons tezamen met een lid van de kerkeraad, de kerk liet zien.
Zoals beschreven is in de internet documentatie van Hamb, dateren de oudste delen van de kerk uit ongeveer 1607, wat afgeleid is van de datum op de weerhaan van de oude kerktoren van Hamb.
De grondlegger van de kerk was Baron Johann van Pallandt die een Antoniuskapel ten noorden van het huis Hamb liet bouwen. Op het Drievuldigheidsaltaar (zie hieronder) in de kerk zijn hierover nog verdere details verwerkt, zoals bijvoorbeeld de afbeelding van het huis Hamb, achter Antonius.
Antoniuskirche
Als eerste viel ons natuurlijk het beeld van Antonius, op een console tegen de wand, op. Hij heeft een wat vreemde staf, met een uitsteeksel, waaraan het klokje hangt. Ook de positie van het varkentje, zittend vóór zijn voeten, is afwijkend. In zijn rechterhand heeft hij een gelsoten boek.
De sculpturen in de kerk zijn niet zo oud; ze dateren uit begin 20ste eeuw.
Detail van het Drievuldigheidsaltaar (zie hieronder). Antonius, met achter hem zijn varken. Een kalotje op het hoofd. T op de schoudermantel. Een gesloten boek in de rechterhand.

In de internet documentatie van Hamb wordt gesteld dat hier een Antoniaan zou zijn afgebeeld, en niet Antonius zelf. Dat zou kunnen, maar mij lijkt het waarschijnlijker dat toch wel degelijk Antonius is bedoeld. Dat was toen ook heel gebruikelijk. Op talloze eigentijdse schilderijen, in allerlei lokale achtergronden, is hij afgebeeld.
Een zeer fraai kunstwerk is wel het zandstenen altaar uit de 17e eeuw, rechts aan de muur ingemetseld. In de uitgebreide internet documentatie van Hamb, is daar veel over vermeld.
Het wordt Drievuldigheidsaltaar genoemd, omdat het God, de Zoon en de heilige Geest toont. God de Vader troont in de wolken en de Heilige Geest is als een duif afgebeeld. En Jezus ligt in zijn kribbe in de kerststal.
De centrale scène is dus de aanbidding van de herders, die qua voorstelling in de Niederrhein lijkt te zijn gesitueerd. Op de voorgrond het kindje Jezus in een rieten mand, links in vurige aandacht vier herders, in het midden twee engelen en het rechts Jozef en Maria en een herdersjongen. Verder nog de gebruikelijke dieren, schapen, ossen en ezels.
Daarbovenuit torent Antonius, met achter hem zijn varkentje.
Men neemt wel aan dat Johann van Pallandt model heeft gestaan voor Antonius. Het was in die tijd niet ongewoon dat een donateur in een kunstwerk werd afgebeeld. Leden van zijn huishouden zouden dan model gestaan hebben voor andere figuren in het kunstwerk. Vrij zeker is dat het gebouw in de achtergrond het Huis Hamb was.

Onder het eigenlijke altaar zijn er nog de feitelijke inscriptie van de stichter, samen met het familiewapens van Van Pallandt en van Van Raesfeld. Het familiewapen van Van Pallandt is in het huidige stadswapen van Hamb opgenomen, onder de klok van Antonius.
De tekst van de inscriptie luidt:

JOHANNES A PALANT, DOMIN
IN VORST, KEPPEL, ET HAM, BARO
ET ELISABETHA A RASFELT VXOR
HOC ALTARE ÆDIFICARI CVRARVT.

(Johannes van Palant, Heer in Vorst, Keppel en Hamb, Baron
en Elisabeth van Raesfeld, zijn echtgenote, lieten dit Altaar oprichten).

Het altaar diende tot 1910 als het hoogaltaar van de kerk. Toen werd het altaar vervangen door een neogotisch altaar en kreeg het, als een grafsteen, een plaats in de zuidelijke muur van de kerk.
Om de zaken nog erger te maken, werd het altaar met grijze verf overgeschilderd. Pas na een restauratie in 1961 kwam de volle pracht weer aan het licht.
Tot het kerkelijk bezit behoort een monstrans uit 1506, met daarop een klein beeldje van Antonius, staande onder een baldakijn, als het ware.
In de kerk staat een neogotisch altaartafel met een reliëf afbeelding van Antonius (links), tussen andere heiligen.
Helaas hebben we dat bij ons bezoek gemist. Puntmuts capuchon. Lange gestileerde T-staf met klok in de linkerhand. Gesloten boek op de rechterhand.
Tenslotte nog de vermelding van de St. Antonius Schützenbruderschaft, die als adres Antoniusstraße 17 (!) heeft.
De Schützenbruderschaft viert het patronaatsfeest in januari, de zaterdag na de 17e, in het Hubertushaus, maar verdere details ontbreken.
Harkotten (M Dc34) (1 R2) Antonius Kapelle 1309


Het lijkt erop dat Antonius een paar attributen is kwijtgeraakt, zoals staf (rechterhand) en handklok (linkerhand). Zijn nogal grote varken zit achter hem met een grote gouden klok om de hals.

De slotkapel van Haus Harkotten is gewijd aan Antonius der Einsiedler.
In 1309 gaf de bisschop van Münster de toestemming om een kapel te bouwen. Ze zou op dezelfde plek als vandaag zijn gebouwd. De patroon, de heilige Antonius, der Einsiedler is op het altaarstuk afgebeeld. Links van het altaar vinden we de figuur van St. Liborius, rechts de figuur van St. Donatus. Andere personages zijn de heilige Joseph en de Madonna op de wereldbol en de Heilige Anna. Het altaarstuk en de twee flankerende beelden dateren van het einde van de 17e eeuw, de andere beelden uit de vroege 18e eeuw.
Verder is er nog een beeld van St. Antonius met een varken — "Schwienetüns" genaamd.
Antonius, op het schilderij, bidt voor een altaar met crucifix.
Hartefeld (M Bc39) (1 E8) Antonius Abbas Kirche & Heiligenhäuschen
We bezochten Hartefeld in september 2000. De kerk was dicht. Omdat we er verder eigenlijk ook weinig informatie over hadden — alleen dat er een glas-in-lood raam van Antonius zou zijn — besloten we verder te gaan.
Het wapen van Hartefeld: Antoniusklok en drie T's.
H. Antonius Abt, raam in het priesterkoor, vervaardigd door de Fa. W. Derix in 1921.
En toen kwamen we heel toevallig langs een veldkapel van Antonius!
Op de hoek van de Hartefelder Dorfstraße en de Neuhausweg.

Antonius heeft een lange geknakte T-staf met klokje eraan in de linkerhand. Een gesloten boek in de rechterhand. Zijn varkentje zit aan zijn voeten, dicht tegen hem aan.

Misschien moeten we nog eens teruggaan naar deze plaats, temeer daar er ook een St. Antonius Schützenbruderschaft is, die op of rond 17 januari een Winterkermis organiseert.
Hau (M Bb36) (1 D5) Twee Antoniuskerken & Antoniterhaus & Schützenbruderschaft 1378
We bezochten Hau in september 2010, maar kerk en Antoniterklause (in feite een uitspanning, een eenvoudig gebouwtje bij de kerk) waren dicht.
De oude Antoniuskerk,  Antoniterhuis en Antonianen
Boven de ingang van de kerk is een reliëf van Paulus van Thebe (links), die Antonius ontvangt. Antonius draagt een puntmuts capuchon enheeft een T-staf met een klokje eraan in de rechterhand. Zijn varkentje staat achter hem. Paulus is gekleed in zijn gevlochten mantel. De raaf met het broodje komt aangevlogen.
Gravin Margaretha von Kleve (van Kleef) bouwde een kapel of kerk in haar “Hofe op den Houwe”, d.i . op de Hau, die op 27 juni 1378 aan de heilige Antonius werd gewijd.
Op 5 februari 1404 stichtte de weduwe van de eind 1394 gestorven Graaf Adolf I een Antoniusvikarie.
Uit opgravingen bij de kerk is gebleken dat gravin Margarethe in 1435 aan de zuidwest kant van de Antoniuskapel een klooster heeft laten bouwen, dat haar zoon Hertog Adolf II voltooide. Het stenen gebouw was van een zeer aanzienlijke afmeting. Het was een door muren en grachten omgeven kasteelachtig gebouw. Kapel en kloostergebouw vormden een eenheid.

Hier stichtte haar zoon, Adolf II, die in 1417 door de keizer tot hertog verheven werd, een Commanderij van de Orde, "ons oirden van den sent Antoniushuys op den Houwe by onser stat van Cleve". Het insigne van deze orde was een medaillon, waarop een T-kruis en daaronder, hangende, een klokje.
Hertog Adolf II benoemde na de voltooiing twee reguliere kannunikken die tot de Commanderie van St. Antonius en de Hospitaalbroederschap behoorden tot de leiding van het huis. Het klooster werd toen "Antoniushaus" of in dialect "St. Tönes " genoemd.
De Orde van Antonianen, die de opvolger was van een oudere Henegouwse Orde, trok leden aan van de Elzas tot aan Denemarken. Dodenschilden bewaren de herinnering aan de gestorven leden in de kerk op de Hau.
Deze religieuze insignes werden alleen aan respectabele en gerespecteerde burgers van beide geslachten verleend. Ze moesten het insigne hun hele leven dragen en na hun dood weer terug geven aan de Broederschap op de Hau.
De leden van de Broederschap moesten altijd een kruis in T-vorm met aangehechte klok dragen om de hals dragen, de "Antoniterketting", het ordeteken, dat werd verleend door de hertog van Kleef.

Zie het T-kruis aan het collier van Hertog Adol IIf, waaraan ook het Gulden Vlies hangt.
Zie ook bij Orden.
Hoewel van de Orde van Barbefosse, geeft het collier van De man met de anjer door Jan van Eyck, ± 1423, een juistere weergave van de Antoniusketting.

De Antoniusketting
in het wapen van Hau.
Deze Antoniusketting of -insigne werd beschouwd als de op een na hoogste onderscheiding na de Bourgondische Orde van het Gulden Vlies.In 1499 werden de kapel en het Antoniushaus geplunderd door burgers uit Nijmegen, het dorp Qualburg werd in brand gestoken en het klooster van Bedburg verwoest en geplunderd. Veel waardevolle kunstwerken werden gestolen. Hertog Johann von Kleve achtervolgde de overvallers en kon ze bij Mook tegen houden en hun de gestolen spullen afnemen. Daarbij werden 1200 mannen gevangen genomen, die een groot losgeld opbrachten. De verblijfplaats van schatten, religieuze kruisen, gewijde voorwerpen en legaten van de leden van de Orde bleef onbekend.
De Commanderij in Hau werd in 1549 opgeheven en de Antonianen verlieten het huis op de Hau. Naar de reden hiervoor kan alleen worden geraden. Het kan zijn dat in deze tijd van algemene brutalisering en zedenverval het leven voor de monniken steeds moeilijker werd. De haat in de Reformatietijd tegen de kapel en het beeld van St. Antonius, waarnaartoe in die tijd nog veel pelgrimstochten werden ondernomen, was enorm groot. De kerk werd onder het kapittel van Kleef gesteld.
In 1540 sloeg het gepeupel het beeld van St. Antonius kapot.
In 1548 verbood de rechter de bedevaarten naar de kapel. Het Antoniushuis werd verlaten en in 1652 afgebroken.
Volgens een plaquette aan de muur van de huidige Antoniterklause  werd op die plaats (?) in 1748 een Kosterhuis en school gebouwd, die tot 1852 gebruikt werden.
Het vervallen kerkgebouw werd aan het eind van de 19e eeuw gerestaureerd en vergroot.
Het prachtige beeld in de kerk, waarvan maker en herkomst onbekend zijn.
Antonius heeft een gevorkte baard. Hij heeft een T-staf van correcte lengte, met klokje eraan, in de rechterhand.
Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel.
Zijn vrij groot varken zit naast hem.

Over het retabel achter het altaar heb ik geen verdere informatie. Je zou daar ook een Antoniusbeeld verwachten.
Gerechtslinde & bron

Linde
De gerechtslinde, de oudste in het land van Kleef, werd in 1378 bij de kerk van Hau geplant. Aan het begin van de 14e eeuw kreeg Hau, dat samen met Materborn en Reespute een rechtbank vormde, een eigen schepenrechtbank.
Onder de gerechtslinde vond in die tijd in de open lucht de rechtspraak plaats.
De Antoniuskapel was zo niet alleen de kerkelijke, maar ook al snel de seculiere verzamelplaats van de regio.
Deze meer dan 600 jaar oude lindeboom staat nog steeds voor de Antonius kerk in Hau.

Bron
Volgens een plaquette aan de muur van de huidige Antoniterklause is de bron / fontein achter de Antoniterklause volgens de overlevering de oudste bron van Hau en werd deze in 1989 weer gerestaureerd. Of het een geneeskrachtige bron was / is, wordt niet vermeld. Deze bron hebben we bij ons bezoek in 2010 gemist.

De nieuwe Antoniuskerk
Een eigentijds beeld van Antonius bij de kerk. De maker wordt niet vermeld. Het lijkt sprekend op het beeld in Kriegsdorf en Messingen. Een niet zo oude Antonius heeft een middellange T-staf met daaraan een klokje in de rechterhand. Een "blok-boek" op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem, ver van hem vandaan. Een grote Antoniaanse T op het dak van de kerk.
Het interieur: zou dat Antonius zijn aan de linker pilaar?
Dierenzegening & St. Antonius Schützenbruderschaft

Op de zondag na de 17e januari is er, na de hoogmis ter ere van Antonius, een dierenzegening voor de (nieuwe) Antoniuskerk aan het Reindershof.
Op die dag is ook het patronaatsfeest van de St. Antonius Schützenbruderschaft.
In juni is er zelfs een voertuig-zegening.

Links: * * * * *
Havixbeck Burgkapelle St. Antonius Abt.  
Burg Hülshoff. Of er in de kapel nog beeltenissen van Antonius zijn, is niet duidelijk.
De ramen uit 1870, in ieder geval, tonen geen Antonius.
Er is ook verder weinig info over te vinden.
Antonius heeft een capuchon op. In de linkerhand heeft hij een staf met klokje. Een gesloten boek op de rechterhand. Het is onduidelijk, maar er zou een varkentje naast hem kunnen liggen, half onder de mantel.
Heggen (M Dc42) (1 Q14) Kirche St. Antonius Einsiedler 1329

Een kapel in Heggen, gewijd aan St. Antonius Einsiedler, wordt in een aflaatbrief van paus Johannes XXII van 1329 voor het eerst genoemd.
De kapel was waarschijnlijk oorspronkelijk een privé-kerk van de ridderfamilie Heygen. Ze werd gebouwd als een kleine Romaanse drie-schips kerk met een koor in een hoefijzervorm, met een westelijke toren.
Door uitbreiding van het oude kerkje en verhoging van de oude toren kreeg de kerk zijn huidige vorm in 1900.

Antonius bij de ingang van de kerk; hand-klok in de rechterhand en een zeer klein varkentje dat naast hem staat.
Er waren vroeger (natuurlijk) Antoniusvieringen. Of die er nog zijn, is me niet bekend.
Antoniusbeeld in de kerk. Hij heeft een lange, dikke T-staf met twee klokjes eraan bevestigd in de linkerhand. De vrij grote kop van zijn varken komt vanachter hem tevoorschijn.
Eigentijdse rekiekhouders met de T van Antonius.
Herdringen (M Dc39) (1 Q10) Pfarrkirche St. Antonius Einsiedler und Vitus 1376
Antonius rechts op een console aan de pilaar.
Antonius draagt een soort stijve baret. Hij heeft een lange T-staf, met gestileerde T, met een grote klok eraan gebonden, in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand.
Het is moeilijk te zien op deze vage foto, maar hij staat op een draak. Vgl. het plaatje eronder.
Modern glas-in-lood raam. St. Antonius Abbas. Graaff / Bette, 1963. Antonius met T-staf en klokje.
In 1376 was er een eerste vermelding van een kapel ter ere van de Heilige Antonius der Einsiedler aan de Ostentor (oosterpoort). De dorpskapel werd in de 19e eeuw aan de gemeente verkocht, herbestemd tot woongebouw en gesloopt in de jaren 1960.
Van 1883 tot 1885 werd op de huidige plaats van de kerk een neo-gotische kapel gebouwd met het koor op het oosten.
In 1902 tot 1904 vonden allerlei verbouwingen plaats. Het altaar werd verplaatst van de oostzijde naar de westzijde en de kerktoren werd boven het oude koor gebouwd.
Stadswapen met de T en twee klokjes van Antonius.
(Boven) Penning van de Schützenbruderschaft Herdringen St. Antonius Eremit von 1751, en (links) een plaatje van hun website, enigszins geïnspireerd door het beeld in de kerk.
Antonius draagt een soort stijve baret. Hij heeft een lange T-staf, met gestileerde T, met een grote klok eraan gebonden, in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Antonius staat op een draak, die hij met zijn staf neerdrukt.
In 1962 tot 1963 zijn er weer verbouwingen en uitbreidingen en krijgt de kerk heeft zijn huidige uiterlijk.
Van buiten ziet de kerk er nog klassiek uit, maar het interieur heeft sinds 2006 een zeer “moderne” vormgeving, de banken in een halve cirkel rond het altaar, alles wit, glanzend en strak. Nog wat oude beelden hier en daar aan de pilaren.
Wanneer St. Vitus als tweede patroon werd toegevoegd is me niet bekend.

Rond de 17e januari is er een viering van Antonius die hier “Fickel Tünnes“ wordt genoemd, met een Hoogmis. Ook is dit een belangrijke dag voor de Schützenbund , die dan in de gemeenschapshal bijeenkomt.

Er is ook een afdeling van de padvinderij vernoemd naar Antonius: Stamm St. Antonius.
Herkenrath (M Cc43) (1 K16) Kirche St. Antonius Abbas ±1000

Omstreeks het jaar 1000 werd de eerste kerk op de Fronhof gebouwd. [Er wordt niet vermeld of dit al een Antonius-kerk was.] In 1170 volgde de bouw van een gewelfde basiliek op de fundamenten van de kerkzaal. De versterkte toren en een deel van het schip van de romaanse basiliek bestaan tot op heden.
In 1224 werd de kerk overgedragen aan de Johannieterorde, die tot eind 12e eeuw een huis van de Orde in Herkenrath en tot 1806 een Commanderij met ziekenhuis in Herrenstrunden behield.
In de 19e en 20e eeuw vinden er verbouwingen plaats, delen van de romaanse kerk worden afgebroken, een moderne structuur wordt er voor in de plaats gebouwd, en ten slotte wordt in 2005 het koor van de kerk opnieuw vorm gegeven.

Het moderne interieur met zicht op het koor. Rechts is een beeld van Antonius met T-staf en groot varken.
Detail van een glas-in-lood raam. Antonius met korte ‘zelfbouw’ kruis-staf met  mooie klok eraan gebonden in de rechterhand.
Waar dit beeld zich (in de kerk) bevindt, is niet duidelijk.
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een lange gestileerde T-staf, met gouden T, met daaraan twee gouden klokjes hangend, in de rechterhand. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem.
Tot op heden is er elk jaar in januari een Antonius-octaaf, met dagelijks missen en de zegening van Antonius-broodjes op 17 januari.
Op Hemelsvaartsdag is er een paardenzegening.
Herten (M Cc38) (1 K8) Sankt Antonius Kirche 15e eeuw
De parochie werd opgericht in de 15e eeuw, de eerste schriftelijke verwijzing naar een kapel dateert uit 1433. Wanneer de kapel precies werd gebouwd, is niet bekend, maar de patroonheilige was wel Sint Antonius. Aangezien hij in Westfalen sinds het begin van de 13e eeuw werd vereerd, getuigt dat wel van een vroeg bestaan van de kapel.
In het midden van de 15e eeuw genoot de kleine St.-Antonius Kerk van Herten al van een respectabele beroemdheid als bedevaartskerk, waar de pelgrims naartoe stroomden om de steun van de "vriendelijke helper bij veeziekten" af te smeken.
De huidige St. Antonius Kerk is in 1884 gebouwd, in neo-gotische stijl als een driebeukige basiliek.
Glas-in-lood raam in het koor.
Drievuldigheid. Johannes Ev., Maria, Petrus, Paulus, Johannes de Doper, Antonius, Engel.
Walther Benner, 1958.
Beeld: De Heilige Antonius, 16e-17e eeuw.
Waar het mooie beeld precies staat is niet duidelijk.
Antonius draagt een fraai hoofddeksel.
De rechterhand en staf zijn verdwenen.
Een gesloten boek in de linkerhand.
Zijn varkentje piept vanuit zijn mantel tevoorschijn.

Glas-in-lood raam in de pastorie.
St. Sebastian, Maria met Kind, St. Antonius Abbas.
P. Wolfram Plotzke.
Antonius met lange staf in de linkerhand.
Zijn varkentje staat voor hem.

De Schwinetiöns aan de Tiöns-Klause.
Een nogal jeugdige Antonius heeft een T-staf van correcte lengte, met daaraan een klokje, in de rechterhand.
Een vrij groot dynamisch varken staat achter hem.
Na de sloop van de oude Antonius Kapel met standbeeld van de heilige kluizenaar, werd in 1903 op een hoog voetstuk een meer dan levensgroot zandstenen beeld, vervaardigd door Wilhelm Bolte uit Münster, op de "Kranzplatte" gebouwd.
Het is nog steeds het karakteristieke centrum van de stad. De inwoners van Herten noemen het beeld liefkozend “Swinetiöns".
De patroon kijkt er van aanzienlijke hoogte op "zijn" stad naar beneden.
Het was een ontmoetingsplaats van vele generaties: " Um eins beim Anton".
Er zou op 17 januari rond het beeld een groot feest plaatsvinden, maar daar heb ik verder geen info over gezien. Misschien was dat vroeger.
Antonius heeft een capuchon op, en heeft een lange metalen T-staf, met daaraan een klok, in de rechterhand.
Hij lijkt te lezen in een boek op de linkerhand. Zijn kleine varkentje staat naast hem, dicht tegen hem aan
Glas-in-lood raam in het trappenhuis van het St. Antonius-Haus, een instelling voor kinder- en jeugdzorg.
St. Antonius Abbas.
Jupp Gesing, ca. 1968.
De varkentjes zijn duidelijk, maar wat wordt hier uitgebeeld?
De Antonius-viering vindt plaats op de zaterdag op of na 17 januari. Om 17.00 uur is er een eucharistieviering in de St.-Antonius kerk. Daarna verzamelt men zich in het gemeenschapshuis, “Tiöns-Koben“ (varkensstal) genaamd, voor een glas sekt en een kleine snack.
Er is (enigszins merkwaardig) geen Antonius gilde, maar het St. Sebastianus-Gilde begint wel haar Gildedag in de Antoniuskerk op de zondag na de 17e januari.
Heyroth (M Ca49) (3 F5) Antoniuskapelle 1303
Het is een zeer bijzondere kapel. Er zijn zeven afbeeldingen / beelden van Antonius. Bovendien is Antonius hier weergeven met twee zeer ongewone attributen, die ik elders nog niet ben tegengekomen: een wereldbol en een zwart kind.
De kapel is ook zeer fraai gerestaureerd.
Boven de ingang van de kapel staat in een nis het beeld van Sint Antonius.
Een jeugdige Antonius heeft een gouden T op de schoudermantel. Hij heeft een lange T-staf, met gestileerde T op knop, in de rechterhand. Een gesloten boek 'gepresenteerd' op de linkerhand.
Het meest opmerkelijke, unieke, is wel dat zijn rechtervoet op een globe rust.

Het oudste document over de kapel in Heyroth dateert van 1303.
In 1650 plunderden Lotharingse soldaten Heyroth en zetten de kapel in brand.
Door bijdragen van de bevolking werd een nieuwe kapel gebouwd, die in 1657 werd gewijd.
Na meer dan 80 jaar bleek dat de kapel te klein was en ook structurele defecten had. Darom werd in 1745 op de huidige locatie een nieuwe kerk in romaans-gotische stijl gebouwd ter ere van St. Antonius de Kluizenaar, die in 1747 werd gewijd.

In het centrum van de kapel staat een Renaissance altaar met een schilderij van Antonius uit de 18e eeuw.
Zie ook hieronder.

Links en rechts daarvan zijn de houten polychrome beelden van de heilige Maria Magdalena de’ Pazzide en de heilige Antonius.
Antonius draagt een soort baret. Hij steunt met de linkerhand op een korte haak-staf. Een open rood boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.

Bovenop het altaar is een beeld van de Madonna met Kind in een stralenkrans, met knielende engelen aan haar voeten.

Op het [faux?] marmeren onderstuk van het altaar staat nog een afbeelding van Antonius.
Zie ook hieronder.

In het altaar zijn relieken van de heilige Ursula en metgezellen opgenomen [in de theca's bovenop, neem ik aan].

Op de muren aan weerszijden van het altaar zijn beelden van de Maagd Maria met Kind, Sint Antonius [van dit beeld heb ik geen foto] en de heilige Hermann Josef.

 
Antonius heeft een ‘verkeerde’ tonsuur.
Gezien de zo correcte weergaven van de andere Antonius beeltenissen in de kapel, vraag ik me dan ook af of hier niet een Antoniaan afgebeeld wordt.
Wellicht dat Antonianen met zo'n T-staf met klokjes eraan bevestigd rondliepen.

Op het altaarschilderij wordt Antonius afgebeeld in een natuurlijke omgeving met zijn grot op de achtergrond.
Hij draagt een correct hoofddeksel. Hij heeft een lange T-staf, met zeer grote gestileerde T, in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varken (met klokje om de hals?) komt vanlinks aangelopen, enigszins dreigend.
Volgens een beschrijving, zou hij een "duivelse draak" vertrappen, maar dat is op deze wazige foto niet te zien.
Het meest opmerkelijke is wel het zwarte kind (of klein afgebeelde volwassene) gekleed in een rieten rokje, dat in een devote houding naar Antonius opkijkt. En Antonius lijkt met mededogen naar hem neer te kijken.
In § 6 van de Vita:
"Tenslotte, toen de draak zelfs op die manier niet in staat bleek Antonius eronder te krijgen ... zo verscheen hij aan Antonius als een zwart jongetje, een zichtbare vorm aannemend die overeenkwam met de kleur van zijn geest."
En ook bij andere woestijnvaders verschenen duivels zwarte, Ethiopische, jongetjes.
Het kind op het schilderij evenwel, lijkt aan Antonius onderworpen te zijn, dus misschien is het alleen toegevoegd om een Afrikaans-Egyptische sfeer te scheppen

Er zijn zes gebrandschilderde ramen in de kapel, die werden geschonken ter ere van de gevallenen van de Eerste Wereldoorlog. De volgende heiligen worden afgebeeld: St. Mauritius, St. Catherine en St. Elizabeth; St. Antonius, St. Aloysius en St. Isidorus.
Antonius draagt een groene muts, en heeft een gevorkte baard.
Hij heeft een lange T-staf, met gestileerde, gouden T, in de linkerhand, als ook een boek in een stoffen zak.
Zijn varken staat naast hem, een wat merkwaardig dier met grote ogen, lange hangende oren, twee kromme slagtanden en een krullende streep borstels over de rug.
In het weekend het dichtst bij 17 januari is er een Antonius-kirmes, georganiseerd door de Freiwillige Feuerwehr van Heyroth, met zaterdagavond dans en drankjes in de gemeenschapszaal, en op zondagochtend Frühschoppen en 's middags kofiie en koeken.
Hohn (M Bd47) (1 G21) Antoniuskapelle 1690
Antonius staat op een console rechts aan de muur.

De kapel werd in 1690 door de Jesuïten van Münstereifel gesticht en in 1711 in zijn huidige vorm gebouwd. Patroonheilige van de kapel is de heilige Antonius de Kluizenaar, wiens gedenkdag op 17 januari wordt gevierd.
In de kapel is een 60 cm hoge houten sculptuur van de heilige, die waarschijnlijk werd gemaakt in de late 17e eeuw.
Tot aan het begin van de 20e eeuw werd de Mis in de kapel alleen bij speciale gelegenheden (patronaatsfeest) en op bestelling gevierd. Vanaf 1994 werden er wel regelmatig missen gehouden, en daarna tot op heden elke dinsdag.
Of er nog een patronaatsfeest is op of rond 17 januari is me niet bekend.

Antonius heeft een rode T op de schoudermantel. Hij heeft een zeer lange en dikke T-staf met twee klokjes eraan bevestigd in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem, tegen hem aan.
Een muurschildering in Hohn, die in 1977 is gemaakt door Peter Sasowski, in opdracht van de vrouw die in dat huis woonde, ter ere van haar vader die Antonius heette.
Een leuke en heel complete schildering van Antonius in een arcadisch landschap, bij zijn grot, een crucifix tegen de rotswand. Achter hem in de verte de kapel van Hohn. Vóór hem allerlei aandachtige dieren.
Antonius heeft wel een ‘verkeerde’ tonsuur. Hij heeft een zeer lange T-staf met twee klokjes eraan bevestigd in de rechterhand. Zijn varkentje staat naast hem.
Horheim (Z Ea72) (4 H18) Antoniuskapelle 1695
In 1687 opteerden de inwoners voor Antonius de Kluizenaar, de beschermer van huisdieren, als hun belangrijkste beschermheilige. In hetzelfde jaar werd ook het contract voor de bouw van een altaar verleend en in 1695 werd de kapel ingewijd door de bisschop van Konstanz.
De kapel werd sinds haar oprichting meerdere malen verbouwd en gerenoveerd: het neo-gotische altaar in het schip werd gemaakt door de beeldhouwer Josef Eberle van Überlingen en in 1896 geleverd.
In 1957 kwamen er nieuwe ramen en in 1962 een nieuw dak. In 1991 werd kapel buiten en in 1994 binnen volledig gerenoveerd.

De bedevaart naar de Antoniuskapel is een integraal onderdeel van het liturgisch jaar in Horheim: Ze was altijd alleen van lokaal belang. Met de daling in de landbouw, is de bedevaart afgenomen, maar voor het feest ter ere van St. Antonius, op 17 januari, komen nog veel gelovigen van heinde en verre naar Horheim en plegen de "Großen Wallfahrtstag".
Het is me niet duidelijk hoe het tegenwoordig gesteld is met de bedevaart naar en viering in Horheim.
Een prachtig Antonius-beeld. Antonius, met volle haardos en fraaie, volle baard, draagt een capuchon. Hij heeft een zeer grote T op de schoudermantel. In de rechterhand heeft hij een zeer lange kruis-staf met twee klokjes eraan hangend. Een open boek op de linkerhand. Hij is blootsvoets. De grote kop van zijn varken, met slagtand, komt vanachter hem tevoorschijn.
Er zijn ook T's met klokjes tegen de wand van de nis achter hem.
Horstmar & Schöppinger Berg (M Cd34) (1 L1) Antonius-Bruderschaft & Antoniuskapelle 1652
We bezoeken de St. Gertrudis kerk in Horstmar op maandag 16 januari 2012.
Er is een Antonius-Bruderschaft in Horstmar wat misschien de verklaring is voor het fraaie houten beeld van Antonius in deze kerk.
Hij is vrij jeugdig maar heeft al wel een volle baard. In zijn rechterhand heeft hij een gaffel-staf met daaraan een vrij grote klok; in zijn linkerhand een open boek.
Zeer opvallend echter is de onderkant van het beeld.
Aan de voet van het Antoniusbeeld zijn twee Verzoekingen uitgebeeld, wat zeer zeldzaam is: een Duivel met een zak met goudstukken in het midden onder de voeten van Antonius; aan de rechterkant staat een zeemeermin met een handspiegel, ongetwijfeld de IJdelheid verbeeldend.
Aan de linkerkant van Antonius staat zijn varkentje op zijn achterpootjes, reikt omhoog en bijt met zijn tanden in de mantel van Antonius, zich vastgrijpend.
[detail]
Antoniuskapelle op de Schöppinger Berg
Vlakbij Horstmar, op de Schöppinger Berg, ligt de Antoniuskapelle, die we ook op maandag 16 januari 2012 bezoeken. Omdat deze twee locaties duidelijk met verbonden zijn, behandel ik ze gezamenlijk.
In de kapel zijn teksten te lezen over de geschiedenis, waarvan ik hier enkele passages weergeef:
In het jaar 1652 richtten burgers uit Horstmar een broederschap op ter ere van de heilige Antonius de Kluizenaar, in de parochiekerk St. Gertrudis. Omdat volgens de legende het klooster van de heilige kluizenaar niet meer dan 33 leden omvatte [dit heb ik niet eerder gehoord; waar komt deze legende vandaan?], beperkte men het aantal leden ook tot 33.
In 1738 werd de Antonius-Bruderschaft door Paus Clemens XII van aflaten voorzien, die elk lid bij de intreding en in het stervensuur een totale aflaat verzekerde.
Volgens mondelinge overlevering legde de Antonius-Broederschap de gelofte af op de Schöppinger Berg een kapel te bouwen en te onderhouden als de pest niet van Schöppingen naar Horstmar zou komen. Dit zou in de 17e eeuw geweest zijn, en gezien het bouwwerk, lijkt hun smeekbede geslaagd te zijn.
In 1706 kregen ze toestemming een kapel op te richten, die gebouwd werd op een kruispunt van processiewegen op de Schöppinger Berg.
Volgens deze info zou het Antoniusaltaar uit ca. 1770 stammen en zou er een klein beeld van Antonius uit 1420 zijn. Ik vermoed dat met dat laatste het beeld op de zwart-wit foto (links) bedoeld wordt (die ik tegenkwam bij Gandulf Korte ), en dat we niet in de kapel gezien hebben. Het beeld op het altaar lijkt me van later datum, inderdaad 18e eeuws.
Het beeld uit 1420, op de zwart-wit foto, toont Antonius met mooi hoofddeksel, fraaie baard, gesloten boek en staf (verdwenen), en met zijn voeten op een duivelse figuur. Geen varkentje.
Het huidige beeld in de kapel toont Antonius met correct haar en baard, een gesloten boek in de linkerhand en een groot gouden Lotharings kruis in de rechterhand. Geen varkentje.
Zeer interessant is hier het vuur van Antonius, dat links en rechts van hem uit twee potten vlamt.
In de kapel ligt een boek waarin men nog tot zeer onlangs gebeden tot Antonius geschreven heeft, gebeden voor gezondheid, geluk, kracht en liefde.
Aan de buitenkant van de kapel, op de zuidoostelijke muur, is een prachtig reliëf van een piëta uit ongeveer 1490.
Volgens oude traditie wordt er elk jaar in juli een Grote Processie gehouden vanuit de St. Gertrudiskerk in Horstmar via een aantal Segensaltare, over het "Antoniuspättken" naar de Antoniuskapelle, waar een Eucharistie wordt gehouden. En dan via diverse Segensaltare weer terug. Hoewel de Antoniusbruderschaft een belangrijke rol heeft bij de organisatie, lijkt het toch niet een processie ter ere van Antonius te zijn. Misschien ooit in oorsprong wel?
Hüttingen an der Kyll (M Bc52) (3 D9) Antoniuskapelle 1777


De kerk met waterval


Het stadswapen met de T van Antonius.
De kerk dateert van 1777. In 1956/60 werd de kerk uitgebreid met een lagere zijbeuk aan de zuidkant. Tegelijkertijd kreeg het zijn huidige vlakke houten plafond. Zes kleine halfronde ramen verdelen de zuidelijke muur. Het gebouw is in 1991-1992 geheel gerestaureerd.

Van de oude kerk is het barokke zuilen-altaar met het rococo draai-tabernakel overgebleven. In de centrale nis bevindt zich het beeld van Sint Antonius Abt uit de 18e eeuw. Rechts van het altaar staat St. Nikolaas, en links St. Johannes de Evangelist, uit de 20e eeuw.
Antonius heeft een hoog hoofddeksel. In de rechterhand heeft hij een lange T-staf, met gestileerde T. Een gesloten boek in de linkerhand. Zijn varkentje ligt naast hem, althans zijn snuit is nog net zichtbaar.
Van een Antonius-viering is me niets bekend.
Isingheim St. Antonius Einsiedler Kapelle 1582
Er wordt vermeld dat het Antoniusbeeldje uit de barokke periode zou stammen, maar mij lijkt het veel ouder. Antonius heeft een zeer lange, dunne T-staf, met een klokje aan de steel bevestigd, in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem, tegen hem aan. Foto.
De eerste kapel wordt in 1582 in de Esloher kerkverslagen genoemd. In 1762 werd de eerste steen van de huidige St. Antonius Kluizenaar kapel gelegd, die in 1764 plechtig werd ingewijd. Na een aantal renovaties in de afgelopen decennia — het meest recent kreeg ze in 2010 een nieuw leien dak en een likje verf — straalt de kapel vandaag weer in eenvoudige schoonheid. Centraal in het altaar staat Maria; rechts op een console aan de muur Antonius Abt; links Antonius van Padua.
Het patronale feest ter ere van de heilige Antonius is op 17 januari. Om 19:00 uur wordt de Heilige Mis gevierd, gevolgd door een gemoedelijk samenzijn in de dorpsherberg Franz Stratmann.
Kapellen (M Bc38) (1 E7) Antonius Heiligenhäuschen
Op weg van Kevelaer naar Hamb, in september 2010, ontdekten we bij toeval deze Antonius veldkapel aan de Alter Kapellenerweg ter hoogte van ongeveer nummer 12. Een pretentieloos Heiligenhaüschen met een “primitief” aardewerken beeld, maar toch zeer leuk; basaal.

De T-staf van Antonius zit tegen zijn mantel aan.
Een klok hangt aan een koord van zijn middel.
Zijn varkentje staat naast hem.

Kervenheim (M Bb37) (1 D7) Antoniuskirche; Bruderschaft & Viering 1445
We bezochten Kervenheim twee maal in september 2010. De kerk was beide keren dicht.
De tweede keer was de kosterin thuis, en ze was zeer bereidwillig om ons de kerk te laten zien.
De eerste keer hadden we al wel de Antoniusbrunnen op de Marktplatz gefotografeerd, en een paar bronzen plaquettes aan de kerkmuur.
Op de plaquette midden boven staat Antonius in het vuur; op de fontein staat hij in het water.
Of het hier een natuur-bron betreft, weet ik niet. Evenmin wie de kunstenaar is die het mooie beeld vervaardigde.
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een lange T-staf met klokje eraan geknoopt in de linkerhand. Open boek op de rechterhand.
Een zeer klein varkentje zit aan zijn voeten, dicht tegen hem aan.


Tien meter verderop is nog een — spuitende — fontein, de Froschbrunnen, ofwel de Kikkerfontein.
Het interieur van de kerk is zeer goed verzorgd en er zijn een aantal mooie houten reliëf retabels, zeer donker hout.
Er is maar één beeld van Antonius, nogal hoog aan een pilaar. Een wat vreemd beeld met weinig attributen — een knoestige staf, die niet specifiek van Antonius is. Dus is eigenlijk alleen het varkentje, klein en opkijkend, kernmerkend.


Kervenheim is sinds 1445 een zelfstandige parochie, gewijd aan Sint Antonius.
Hertog Adolf I van Kleef verhief een bestaande kapel tot parochiekerk, gescheiden van de kerk van Winnekendonk. Hij deed dit om zijn land uit het bisschoppelijke gezag van het aartsbisdom van Keulen los te maken.

Er is een St. Antonius Schützenbruderschaft.

Het feest van Antonius wordt in januari, de zondag, maandag en dinsdag na de 17e, gevierd, met elke dag een mis in de kerk, en op maandag een gezamenlijke maaltijd met worstjes en daarna kaarten in het restaurant Verhoeven.

Het luiden van de klokken, YouTube.

Kevelaer (M Bb37) (1 D7) Antonius Kirche & Heiligenhäuschen 15e eeuw
Kevelaer heeft als Mariabedevaartplaats in onze regionen van meet af aan een belangrijke rol gespeeld.
De legende is dat in 1641 de vrome marskramer Hendrick Busman in een visioen de opdracht krijgt om een kapel te bouwen.
Dagelijkse bad Busman op zijn weg van Weeze naar Geldern voor een hagelkruis (een kruis om slecht weer, i.c. hagel, af te wenden), dat dicht bij een kruispunt in Kevelaer stond. Rond kerstmis 1641 hoorde hij drie keer een mysterieuze stem: “Op deze plaats zult gij mij een kapelleken bouwen.”
Later, een maand voor Pinksteren, zag Mechel, de vrouw van Hendrick Busman, in een nachtelijke verschijning een groot helder licht met een voorstelling van een kleine kapel. En in deze verschijning was een kleine afbeelding te zien die twee soldaten haar enige tijd eerder hadden proberen te verkopen.
Het was een eenvoudige koperdruk van Onze Lieve Vrouw van Luxemburg. Mechel vond hun prijs toen te hoog, maar nu probeerde het echtpaar om de afbeelding te kopen, wat na enige omwegen lukte.
De afbeelding werd eerst in Geldern bewaard en vereerd. Pas in 1642 werd de afbeelding in een processie naar het kapelletje gebracht, dat inmiddels door Busman in Kevelaer was gebouwd.
Al heel snel krijgt Hendrick’s visioen kerkelijke erkenning.
Vanaf 1647 ontwikkelt zich de zeskantige Gnadenkapelle in Kevelaer tot een plek voor troost. Centraal hangt daar het genadeprentje, ‘O.L. Vrouw van Luxemburg’.
Als na de voltooiing van de kapel een Mariaverschijning plaatsvindt en er vervolgens tal van wonderen gebeuren komt de stroom van pelgrims op gang: uit de Duitse Landen, de Nederlanden en uit Frankrijk. De katholieke kerk ondersteunt de Mariaverering als middel in de strijd tegen de Reformatie.
Pelgrims-te-voet lopen rond de Gnadenkapelle.
Voor de katholieken uit de protestantse Nederlanden is Kevelaer eeuwenlang een populair toevluchtsoord om in vrijheid het eigen geloof te kunnen belijden. Later, in de 19e eeuw, in de tijd van de katholieke emancipatie, zal het aantal Nederlandse bedevaartgangers nog meer toenemen.
Ook in de Mariabasiliek, de kleurrijke en prachtig versierde neogotische bedevaartskerk, gebouwd tussen 1858 en 1864, is Antonius aanwezig, afgebeeld tussen andere heiligen op een fraai, gouden reliëf-tabernakel.
Antonius heeft een wat afwijkende "herders"-staf. Mooi hoofddeksel. Zijn varkentje piept vanachter hem te voorschijn.
We bezochten Kevelaer van 1 tot 4 september 2010. Het is een wonder te zien hoe ook heden ten dage de Maria-verering daar nog beleefd wordt. Er zijn processies, sommige van pelgrims te voet, van heinde en verre, soms vergezeld van drumbands.
De Antoniuskerk
Een nogal strenge Antonius op een pilaar voor de kerk. Fraai hoofddeksel en fraaie baard. Zeer lange, stevige T-staf, met gestileerde T. Een gesloten boek op de linkerhand. Enigszins opkijkend varkentje.
  Vóór de Antoniuskerk ligt een moderne fontein. Of deze fontein er altijd al (maar dan natuurlijk in andere gedaante) is geweest, weet ik niet. Gezien verdere associatie van Antonius met bronnen en fonteinen, zou dat niet onwaarschijnlijk zijn.
De kerk lijkt behoorlijk gemoderniseerd te zijn in de loop der tijden. Opvallend in de grote kerk is de afwezigheid van pilaren: het is één grote vierkante ruimte. Verder ontbreken ook de vele schilderingen, beelden, versiersels enzovoort, die zo kenmerkend zijn voor een katholieke kerk.
Hoewel Kevelaer nu dus voornamelijk bekendheid geniet als een Maria-bedevaartsplaats, was het veel eerder al een Antonius-plaats. Er was een kleine gotische Antoniuskerk, die in 1472 het centrum van een zelfstandige parochie vormde; nu is deze kerk als Antoniuskapel in de huidige grotere kerk geïncorporeerd (op de foto hierboven, de linker kerktoren).
“Antonius” heeft ook een rol gespeeld in het ontstaan van de Maria-verering in Kevelaer.
Het was de pastoor van Sint Antonius Kevelaer, die op 1 Juni 1642 in de chaos van de Dertigjarige Oorlog, de onopvallende Maria afbeelding van de "Consolatrix afflictorum” uit Luxemburg plaatste in de ten noorden van het dorp Kevelaer door Hendrik Busmann gebouwde veldkapel bij het hagelkruis op de hei, en stond zo samen met hem aan het begin van de bedevaart naar de "Troosteres van de Bedroefden".
Een houten beeld van Antonius met zeer lange gestileerde T-staf in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand.
Een opkijkend varkentje.
Hij vertrapt een duiveltje onder de voet.
Tegen 1900 werd de Antonius-kerk volledig herbouwd en als prachtig vormgegeven neogotische kerk voltooid en was nog steeds de parochiekerk van Kevelaer, tot de oprichting van de parochie van Sint Maria in 1956.
Tweemaal moesten de inwoners van Kevelaer hun Antoniuskerk van de grond af weer opbouwen: de eerste keer na de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog en de tweede keer na de vernietiging door een grote brand in 1982. Op 17 januari 1987 werd de kerk na de wederopbouw feestelijk ingewijd.
Antonius in de kapel
De huidige Antoniuskapel van de kerk is gewijd aan de twee patroonheiligen van Kevelaer, Maria en Antonius.
Een polychroom beeldje van Antonius met correct hoofddeksel, Zijn lange T-staf heeft een wat eigenaardige bovenkant: een soort 'schuiver'. Een open boek op de linkerhand.
Zijn opkijkende varkentje staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.
De moderne — maar toch fraaie — glas-in-lood ramen zijn in 1986 door Hans Lünenborg uit Keulen vervaardigd. Die aan de linker zijde tonen Antonius: de monnik, woestijnvader en beschermheilige van de Niederrhein; het levensverhaal van stichter van het monnikendom. De rechter vensters tonen Maria als de Moeder van Jezus en pleitbezorgster bij haar Zoon, de "Troosteres van de bedroefden”.
De jonge jaren van Antonius; de verdeling van zijn bezit; de woestijn; de raaf (van Paulus eigenlijk). De Bezoekingen van Antonius.
Antonius in zijn hermitage; vuur (de vervolgde kerk?); ascese; de leeuw (van Paulus eigenlijk). De dood van Antonius; zijn toenmalige
(en toekomstige?) discipelen.
Ook de Antoniuskerk is — naast de Maria Basiliek, de Genadekapel en de Kaarsenkapel — doel van pelgrimages en processies. Het Fanfarekorps hiernaast is St. Caecilia uit Heeten.
Of er op of rond 17 januari Antoniusvieringen plaatsvinden, weet ik niet.
Antonius-Schützen-Gilde & Antonius-Häuschen
De St. Antonius-Schützen-Gilde Kevelaer werd officieel in 1531 opgericht, maar is waarschijnlijk ouder.
De stichting van de vereniging hangt waarschijnlijk nauw samen met de oprichting van de Antonius parochie in 1472.
Maar de oudste bewijzen voor het bestaan van het gilde zijn uit 1531.
Het Antonius-Häuschen aan de Walbecker Straße werd in 1734 door Anton Martens gebouwd. Hij was sinds 1721 lid van de Antonius gilde en woonde in de tegenover de veldkapel gelegen Helmanns-Hof.
Het Antoniusbeeldje staat achter plexi-glas en is moeilijk te fotograferen. Antonius staat in de vlammen.
S.ANTONIUS.BIDT.VOOR.ONS.
BYE.GODT.OM.ONS.ZALIGHEYD.
NAER.ZIEL.EN.LICHAEM.
Opvallend dat de tekst in het Nederlands is.
De onderste steen vermeldt:
   
AM.MP.
ANNO
1734

 
Korschenbroich & Kleinenbroich Antonius kapellen 1636 & 1851
Korschenbroich 1636
De aan de Herrenshoffer Straße (voorheen Schloßstrasse) staande Antoniuskapel werd gebouwd tijdens de 30-jarige oorlog in 1636 en werd als dank voor een dreigende, gelukkig niet uitgebroken, pest-epidemie, gewijd aan St. Antonius.

De kapel met 100-jaar oude linde.

Er waren renovaties in 1850 en 1982. De zorg en het onderhoud van de kapel worden uitgevoerd door de Kapellenverein en de Schützenzug.
St. Antonius wordt door de lokale bevolking "Ferkes-Tunn" genoemd.
De kapel werd in de twee wereldoorlogen voor de inwoners van Schloßstrasse de verzamelplaats om te bidden voor de vrede.

Het plaatje van dit Antoniusbeeld staat op deze site, maar is dat van de kapel?
In 2008 werd de oude traditie hervat om elk jaar de naamdag van Antonius te vieren met een korte dienst bij de kapel en aansluitend een “kapelfeest", een gezellig treffen van de nabuurschap.
Kleinenbroich 1851
De Antoniuskapel van Kleinenbroich, een stadsdeel van Korschenbroich, staat op de hoek van de Nordstraße en de Antoniusstraße. De kapel werd gebouwd in 1851, en heeft een interessante ontstaansgeschiedenis.
In de tijd van Napoleon waren veel mannen uit Kleinenbroich in de militaire dienst in de "Grande Armée". Onder hen een Kleinenbroicher genaamd Heinrich Friedrich Breuer, die ook in Spanje gevochten had. Breuer verkeerde er voortdurend in levensgevaar. Daarom deed hij de gelofte dat als hij zou ooit ongedeerd thuis in Kleinenbroich zou terugkeren, hij een kapel voor St. Antonius zou bouwen.
De soldaat keerde uiteindelijk terug naar zijn vaderland en vervulde zijn gelofte. De kapel werd in 1963 geheel vernieuwd.
In de volksmond werd de kapel het "Ferkes-Tünn-Kapellche" genoemd.
Kottenborn  (M Bb37) (1 D7) Antoniuskapelle 14e eeuw
Voor de kapel staan drie oeroude iepen.
In vroeger tijden kwamen er veel bedevaartgangers op de feestdag van St. Antonius, maar ook gedurende het hele jaar, om voorspraak van de heilige te verkrijgen in de hulp tegen veeziekten.
Vroeger offerde men op 17 januari, de dag van Antonius, een varkenskop in de kapel. De varkenskoppen kwamen toe aan de parochie geestelijkheid. Men kon deze vleselijke offerande ook vervangen door een geldelijke offerande. Destijds was een varkenskop een Taler waard.
Naast de patroonheilige werd ook St. Nicolaas vereerd.
Antonius heeft een rode muts op. In de rechterhand heeft hij een lange T-staf met vreemd dwarsstuk. Een open, roodboek op de linkerhand. Zijn kleine varkentje staat naast hem, dicht tegen hem aan. Het is niet duidelijk of er nu nog festiviteiten rond 17 januari plaatsvinden.

Kottenborn behoorde tot de Franse bezetting tot het aartsbisdom Keulen en vormde tot 1802 onderdeel van de parochie Kirmutscheid, die werd opgenomen in de Adenauer Johannieter Commanderij (vandaar ook het Johannieter kruis in het stadswapen). Vanwege de grote afstand tot de parochiekerk gaf de commandeur toestemming tot de oprichting van een kapel, waarvan de beschermheilige de St. Antonius de kluizenaar is (en vandaar het Antonius T-kruis met klokjes in het stadswapen).
Volgens een oorkonde uit 1403 mocht er op de feestdagen alleen een door de Commanderij goedgekeurde priester, en met de toestemming van de pastoor van Kirmutscheid, de Mis lezen.
Volgens het jaartal 1525 in een slotsteen moet het laatgotische koor in dat jaar gebouwd zijn, terwijl het lage bi-axiale schip in de 17e eeuw werd gebouwd.

In 1826 kreeg de kapel een nieuw dak. In 1983-1984 werd de kapel vanaf de fundamenten gerestaureerd en gerenoveerd. Aan het begin van de werkzaamheden werden er laatgotische fresco's blootgelegd die werden geconserveerd. Ze zijn verrassend mooi en ook cultureel en historisch opmerkelijk. Bovendien werd de kapel bekroond met een tweede klok.
In 2000 is de kapel opnieuw gerenoveerd.
Pasen

Er is in Kottenborn een gebruik met Pasen, dat wellicht niet zozeer aan Antonius gebonden is, maar dat misschien ook op andere plaatsen (rond andere heiligen) plaats vindt. In Nörtershausen, ook een Antoniusplaats, bestaat hetzelfde gebruik in ieder geval ook.
Van Witte Donderdag tot Stille Zaterdag zwijgen de klokken van de St. Antonius kapel in Kottenborn. De volksmond zegt: "de klokken vliegen naar Rome, het lijden en sterven van Christus wordt herdacht door het wegvallen van het gebruikelijke luiden van de klokken.”
In plaats daarvan trekken scholieren, en meer recentelijk ook kleuterschoolkinderen, met hun houten kleppers, raspen en ratels door het dorp en kondigen ochtend-, middag- en avonduur aan, als ook de Kruisweg in de Antoniuskapel op de middag van Goede Vrijdag.
Op Stille Zaterdag, bij het middagklepperen vragen ze bij elk huis om paaseieren of andere geschenken, die dan onder elkaar verdeeld worden.

Kreuzberg (Altenahr) (M Cb47) (1 I22) Antoniuskapelle / Burgkapelle 15e eeuw

De kapel van St. Antonius in Kreuzberg, een wijk van de gemeente Altenahr, werd door Graaf Anton Caspar von der Heyden, genaamd Belderbusch, in 1783 gebouwd bij de westelijke ingang van de burcht. Een tot de burcht behorende kapel is rond 1485 al gedocumenteerd [maar was dat een Antoniuskapel?]. Dit gotische gebouw stond aan de voet van de burchtberg aan de Ahr en werd in een overstroming vernietigd.
In een nis aan de gevel boven het portaal staat het beeld van de heilige Antonius; er is een klok van 1420 die aan hem gewijd is; er is een monstrans met zijn relikwieën; er is een schilderij waarop hij afgebeeld is [daar heb ik geen foto van gezien]; en er is een grote sculptuur met staf en varken.
Op het naamfeest van St. Antonius op 17 januari 2010 werd het gerestaureerde kalkstenen beeld van de heilige weer op zijn rechtmatige plaats in de nis boven het portaal van de kapel geplaatst.

De St. Antonius-Kirmes in Kreuzberg is geen kermis met schietbaan, carrousel en bier paviljoen, maar een evenement ter ere van St. Antonius de Kluizenaar.
Hoe het er dan wel aan toegaat, wordt niet duidelijk.

Antonius heeft een muts op. Een lange, ruw-houten ‘zelfbouw’ T-staf met klokje eraan gebonden staat tegen zijn lichaam aan, op zijn plaats gehouden door het open boek dat hij in twee handen vasthoudt. Zijn varkentje staat naast hem.
Kriegsdorf (M Cc45) (1 K18) Einsiedlerkapelle St. Antonius 1908
De Einsiedlerkapelle St. Antonius werd in 1908 gebouwd.
Van "Ferkes Tünn", zoals Antonius hier ook genoemd wordt, staat een prachtig bronzen beeld voor de kapel.
Antonius heeft een halflange knoestige T-staf, met daaraan een klokje, in de rechterhand. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat vrij los naast hem. Het lijkt sprekend op het beeld in Hau en Messingen. St. Antonius.
Theodor Pape, 1930.
Raam in het koor.
Kümmersbruck (Z Jc56) (6--) Kirche St. Antonius Abbas 1440
In 1440 werd een kapel gebouwd, die gewijd was aan de heiligen St. Antonius en St. Wolfgang.
In de 18e eeuw volgde de barokke bouw van het schip van de oude parochiekerk St. Antonius. In 1922-1924 werd de kerk vergroot.
In 1977 werd een grotere nieuwe kerk, direct naast de oude kerk, gebouwd met als patroonheilige St. Wolfgang.
Antonius-altaar met schilderij en beeldje. Een reliëf in het Seniorenzentrum Antonius, waar in januari een Antoniusdag gehouden wordt.
Op het schilderij is een Bezoeking van Antonius door demonische figuren uitgebeeld. Hij houdt een crucifix in de linkerhand. Ook het beeldje van Antonius heeft een crucifix, zij het in de rechterhand. Een vrij groot varken staat achter hem.  
Overige Antonius plaatsen H-K
  • Hallenberg (M Eb42) (1 V14)
    Antoniusstein. De uit één stuk zandsteen vervaardigde, ongeveer 1,50 meter hoge Bildstock dateert uit 1777 en is gelegen aan de Antoniusstraße / Nothelferweg. Hier was vroeger de begraafplaats voor slachtoffers van de pest.
  • Hahn (M Cc52) (3 J10) De Sankt Antonius kerk in Hahn is een simultaankerk, dat wi zeggen dat deze wordt gedeeld door katholieken en protestanten. De versterkte toren dateert uit de periode na 1350/1370. Schip en koor dateren uit 1470.
    In het weekend na 17 januari is er de traditionele Antonius–kerrmis.
  • Hanselaer (M Bc37) (1 E5)
    We waren hier op 01-09-10, maar de kerk was dicht. De kleine dorpskerk van Hanselaer, Sankt Antonius Abbas, staat op een terp en is omgeven door een kerkhof een kosterswoning en oude boerderijen. De huidige kerk is ongeveer 500 jaar oud. Het heeft twee fraaie retabels, maar het is niet te zien of Antonius daarop voorkomt. Wel zou er het beeldje, hier links, zijn.
  • Hartenfels (M Db47) (1 P21)
    Vermoedelijk is Antonius patroon van Hartenfels sinds een grote brand in 1594.De huidige Antoniuskerk dateert van 1862. Er is een relikwie; en de T met klokken is afgebeeld in het stadswapen.
  • Hemmen 36110 (Schlitz) (Bb1)
    In Hemmen, een dorp in de buurt van Fulda, wordt in het weekend het dichtst bij 17 januari ter ere van Antonius kermis gevierd. In de protestantse kerk is een grappig beeld van Antonius.
  • Herzfeld
    Een eerste kapel gewijd aan Antonius, Barbara en Laurentius zou in 1349 gebouwd zijn. De huidige kapel dateert van 1890.
  • Hofolpe (M Dd43) (1 R15)
    Kirche St. Antonius Abbas.
  • Hohentengen (Z Ea72) (4 H19)
    Sankt Antoniuskapelle aus dem Jahre 1599.
  • Holtorf (M Cc45) (1 K19)
    Kirche St. Antonius. Op 17 januari is er een bescheiden viering.
  • Hönnepel (M Bc36) (1 E5)
    St. Antonius Schützen in der Liebfrauenbruderschaft Hönnepel 1390/1920 e.V. Viert hun patronaatsfeest op 17 januari in de St. Regenfledis kerk, met daarna ontbijt in hun verenigingslokaal.
  • Hüttingen bei Lahr
    Die Kapelle in Hüttingen erstand bereits 1654 unter dem Patronat des heiligen Abtes Antonius. 1728 erfolgte ein Umbau.
  • Hoyel
    Ev. luth. St. Antonius Kirche. 13e eeuw.

Hartenfels: beeld (boven) en wapen (onder).

Hanselaer Mooi beeld, Antonius met fraaie muts, lange T-staf. Vlammen aan de voeten, een demonenkop en een toegevoegd varkentje.
Wapen van Hanselaer


Hönnepel; demon in de vlammen


Wapen van Hanselaer


Hallenberg


Hofolpe
; raam.

Hönnepel

Hoyel
Hemmen

Immensen
  • Immensen (N Ga31) (--)
    Ev. Luth. St.-Antonius-Kirche. Op de 17e januari is er een nieuwjaarsontvangst.
  • Iseringhausen (M Db43) (1 P16)
    St. Antonius-Kirche & St. Antonius  Schützenbruderschaft.
  • Jesserndorf (M Ha51) (6 --)
    Er zou in 1232 al een houten kapel zijn geweest, in 1446 van steen. De huidige kerk is uit 1886. Deze werd in 2011 werd gewijd.
  • Kalkar (M Bb37) (1 E5)
    St. Antonius-Bruderschaft. Zie ook het Antoniusaltaar in de Nicolaikerk.
  • Kersch (M Bc53) (3 D11)
    Sankt Antonius Einsiedler Kirche. De kapel werd voor het eerst in 1148 vermeld.
  • Kirchen-Hausen (Z Eb70) (4 K15)
    Antoniuskapelle sinds ± 1500. In de 18e eeuw woonde er een heremiet. Rond de 17e januari is er een viering van Antonius dag.
  • Klein-Reken (M Cb36) (1 J5);
    We waren hier in 2012. De kerk was dicht.
    Antoniusparochie sinds 1447. Antoniuskirche. Bildstock bij de Antoniusstraße.

Iseringhausen; raam.

Jesserndorf

16e eeuws zilveren Antoniusvarken van de Antoniusbroederschap van Kalkar als drinkgerei.
Tönnis Ferken, nu in het Städtisches Museum Kalkar.
 
Klein-Reken Kirchen-Hausen.
Antonius verslaat de draak met zijn T-staf. Schilderij van Rudolf Kaufhold.

Kleintissen
  • Kleintissen (Z Fc68) (4 R13)
    St. Antonius-Kapelle. Kapel uit 1970 die een 17e eeuwse kapel verving. Bescheiden viering van Antoniusdag rond 17 januari.
  • Körrenzig
    St. Antonius Schützenbruderschaft Körrenzig e.V.
  • Kreuzberg (Hellenthal) (M Bc47) (1 E22)
    St. Antonius Kirche.
  • Kröffelbach
    Koptisch-Orthodoxes St. Antonius Kloster.
  • Kruberg
    Kapelle St. Antonius Abt und Maria Magdalena; sinds 1722.
  • Kuckum
    St. Antonius-Schützenbruderschaft Kuckum 1909 e.V. Patronaatsfeest in januari.

Kreuzberg (Hellenthal), stadswapen en raam in de kerk.

Kröffelbach

Kuckum

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker