Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sankt Antonius in Deutschland S
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea Kaart
Saarhölzbach; Sambach; Sankt-Tönis, 2010; Schlicherum; Schönebeck; Schuttertal; Selmnau; Sevelen, 2010; Straßfeld; Overige plaatsen S.
Saarhölzbach Kirche St. Antonius Abt 1430
Al rond 1290 was er in Saarhölzbach een kleine kapel, die behoorde tot de nabijgelegen abdij Mettlach. In 1430 verkreeg de plaats een eerste Antoniuskapel die op de plaats van de huidige kerk stond.
Deze werd in 1792 afgebroken en er werd een kerk met één schip gebouwd. De kerk werd in 1848 en 1930 uitgebreid.
De huidige kerk werd op 20 januari 1934 ingewijd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden daken, vloeren en ramen zwaar beschadigd. De oorlogsschade werd gerepareerd in 1945-1950. In 1973 werd de kerk uitgebreid gerenoveerd, terwijl de waardevolle preekstoel werd hersteld.
Een beeld van Antonius in een nis in de kerktoren. Er is helaas geen betere foto van. In de rechterhand heeft Antonius een T-staf met twee klokjes eraan. De snuit van zijn varken piept net uit de nis tevoorschijn.
Dit Antoniusbeeld staat ergens in Saarhölzbach. Hij heeft een T-staf met twee klokjes eraan in de rechterhand.
Een jonge, nogal geëxalteerde Antonius heeft een lange, gouden T-staf, met twee klokjes eraan vast, in / aan de linkerhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Zijn roze varkentje staat naast hem.
Rond en op 17 januari is er op zondag een Antoniuskirmes op de Antoniusplatz; op de 17e is er een hoogmis.
Sambach (Z Hb53) (6 --) Kirche St. Antonius Abbas 1295
In de 12e en 13e eeuw hadden de Antonianen mogelijkerwijs bezittingen en goederen in Sambach. Waarschijnlijk zelfs een ziekenhuis. Want het recht om Antoniuskerken en altaren te bouwen lag uitsluitend bij de Orde. Alleen op deze wijze kan worden verklaard, dat zelfs voor de tijd van de parochie die in 1295 werd opgericht, het eerste Sambacher kerkje aan Antonius de Kluizenaar was gewijd.
De T van Antonius in het stadswapen.
De T van Antonius op de bol in de fontein voor de kerk.
Na de her- en nieuwbouw in 1709-1730 lieten de jezuïeten een altaarstuk maken met als onderwerp: "De verzoeking van St. Antonius". De schilder zou Christoph Wilhelm of Georg Albrecht Meuser kunnen zijn geweest.
Links van het schilderij staat een beeld van Johannes de Doper; rechts, St. Joseph met het Kind Jezus.
Jammer dat de foto zo onduidelijk is.
Een zittende, lezende Antonius voor een rots-altaar met schedel. Hij heeft een T op de schoudermantel. Er lijken twee staven voor hem te staan / leunen, waarvan één een T-staf. Een groot varken staat voor het rots-altaar.
De glimlachende man links achter Antonius, die zijn hand op de schouder van Antonius heeft, zou een leerling kunnen zijn.
De figuur rechts achter Antonius, tussen de bomen, maakt een duivelse indruk.
Een hemels licht schijnt vanboven.
Het beeld links is het oudste beeld in de kerk en dateert van ongeveer 1480. De omgeving met palmbomen en engeltjes werd er w.s. in de Rococo periode aan toegevoegd.
Jammer dat de foto (boven links) zo onduidelijk is. Een zittende, nogal jeugdige Antonius (heeft hij wel een baard?), met een kort T-kruis in de linkerhand, en een boek op schoot, vastgehouden door de rechterhand.
 
Het logo van de parochie is gebaseerd op het Antoniusbeeld.
Er is een patronaatsfeest op 17 januari, met een hoogmis met zegening van het Antoniuswater, brood en wijn.
Om 14:00 uur is een dierenzegening op het Kerkplein. Dit is informatie uit 2015.
De foto hiernaast is uit 2004; recentere afbeeldingen heb ik niet gevonden.
Sankt-Tönis, Tönisvorst (M Bc40) (1 F11) 1380
We bezochten Sankt-Tönis in september 2010. Van tevoren wisten we al dat er geen Antoniuskerk zou zijn, maar wel een aantal andere sporen die de band tussen Antonius en Sankt-Tönis duidelijk zouden maken, want dat de naam van het stadje aan Antonius is ontleend is nogal evident.
Er is een beeld van Antonius in de Corneliuskerk (links en boven), maar die was dicht.

De T van Antonius in het stadswapen,
dat gebaseerd is op een 16de eeuws zegel.
In 1554 werd de parochie van Sankt-Tönis zelfstandig, en in 1573 stond het op een landkaart vermeld als "Sanct Antonius in der Heyde".
In de 17e Eeuw — vooral in de jaren 1607, 1617 en 1634, toen er in deze regio grote epidemieën heersten — kwamen er talrijke processies naar Sankt-Tönis (vaak tot maximaal 4.000 personen) om tot Antonius te bidden. Het stadje werd toen omgeven door een verdedigingsmuur, een gracht en 3 poorten.Verder zijn er nog een Antoniuszentrum (ziekenhuis en verpleeghuis) en een Antonius kleuterschool.

Tenslotte is er nog een "Heimathaus Antonius" (links) van de Heimatbund, maar het was gesloten toen wij er waren en de exacte functie hiervan is ons niet duidelijke geworden.
Er is een legende over de rol van Antonius in het ontstaan van Sankt-Tönis.
Er was eens een schaapherder die zijn kudde op de heide liet grazen. Op een ochtend hoorde hij gezang vanuit een jeneverbesstruik en daar vond hij een beeld van de heilige Antonius. Hij nam het mee naar de boerderij waar hij woonde, en legde hem in de kist waarin hij zijn kleren bewaarde en deed hem op slot.
Eenmaal aan tafel vertelde hij wat er gebeurd was. Natuurlijk wilde men het beeld zien. Maar toen hij ging kijken was het verdwenen — uit de afgesloten kist!
Later werd het weer op de oorspronkelijke plaats gevonden. Hierin zag men een teken van boven en men bouwde een kapel op de plek waar het beeld was ontdekt, een heiligdom ter ere van Sint Antonius, waar tegenwoordig de kerk van Sint Cornelius staat.
Dit zou in 1380 plaatsgevonden hebben.

Een variatie op een bekend thema: heiligenbeelden die doen wat ze willen.

Een beeld van Antonius, die in deze regio "Ferkestünn" genoemd wordt, is prominent aanwezig op de hoek van de Antoniusstraße en de Hochstraße in het centrum van het dorp. Dit is in 1980 door de Heimatbund St.Tönis opgericht, om het 600-jarig bestaan van het stadje te herdenken.
Wie de kunstenaar is, heb ik niet kunnen achterhalen.
Antonius met puntmuts capuchon.
In zijn linkerhand heeft hij een grote T-staf met wel zeer dikke T.
Een gesloten boek op de rechterhand.
Een zittend varkentje.

Hoe en wanneer Antonius "verdrongen" is door Cornelius is niet duidelijk, maar volgens sommigen was de oorspronkelijke kapel aan Antonius én Cornelius gewijd.
Antonius gold als beschermheilige van de plaats en Cornelius als schutspatroon van de parochie.
Antonius op een 25 Pfennig noodbiljet uit Sankt-Tönis in 1920.   Op een oorkonde van 1411 zijn beide heiligen afgebeeld.
Antonius is op nog veel meer plaatsen in het dorp aanwezig.
Sparkasse gebouw. Ontworpen door Willi Kersten, gemaakt door Pitt van Treeck . Reliëf in een wegkapel uit 2003 van de kunstenaar Titus Reinarz. Rechts staat Antonius. In de foyer van het Antonius centrum, in 1965 door het bedrijf Tubag gedoneerd.
Ingang van het seniorenhuis, dat behoort tot het Antonius centrum.
Het inmiddels gesloten café "Alt-St-Tönis".
Tussen huis nr. 9 en 8 komt de Antoniusstraße op het kerkplein uit.
Op de klokketoren.
"Wirichs Poort". Van 1870-1919 was hier de brouwerij van Wilhelm Wirichs.
De openbare bibliotheek, met Pruisische adelaar, met op de borst de T van Antonius.
Schlicherum (M Bc39) (1 F9) St. Antonius-Kapelle 1635
 
De Antoniuskapel werd in 1635 gebouwd, in barokstijl; de kleine voorhal, die op vier pijlers rust, werd er in 1867 bijgebouwd.
De bedevaartskapel, aan de Sankt-Antonius-Straße, was gewijd aan de Maagd Maria in de rozentuin. De tweede patroon was St. Antonius de Kluizenaar. Maar evenzogoed wordt hij dus Antoniuskapel genoemd.
Er is in het dorp een vereniging, de Bömmelclub, die voor de kapel zorgt.
Het beeld in de nis buiten aan de voorkant is niet Antonius, zoals je zou verwachten, maar Petrus.
 
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een T op de schoudermantel. In zijn linkerhand heeft hij een lange T-staf, met twee klokjes eraan vast. De rechterhand heeft hij gestrekt voor de borst. Een bidsnoer met grote kralen en kruis hangt aan zijn ceintuur. Zijn varkentje, met grote oren, staat naast hem. Rond Maria staan de volgende heiligen: Linksboven: St. Antonius de Kluizenaar met het varken, Linksonder: St. Antonius van Padua met het kindje Jezus in zijn armen. Rechtsboven: St. Sebastian, Rechtsonder: St. Johannes van Nepomuk.
Het Antoniusfeest wordt in de kapel van Schlicherum altijd op 17 januari gevierd.
Er zijn twee diensten, om 09:00 en 10:00 uur, voor pelgrims uit de omliggende dorpen en voor de dorpsgemeenschap van Schlicherum.
Na de 10 uur Mis worden er een ontbijt in de dorpsherberg geserveerd.
Sommige families vieren het Antonius feest vervolgens thuis verder.
Schönebeck (M Cb39) (1 I9) Antonius Abbas Kirche 1453
Het beeld van Antonius boven de sacristie. Van beton of zo?
Weinig informatie over de kerk. Modern interieur; verder geen beelden of ramen met Antonius gezien.
Er is een Scouting Antonius Abbas en een Förderverein Antonius Abbas.
Schuttertal (Z Db66) (4 E10) St. Antoniuskirche 11e eeuw
De parochie gaat waarschijnlijk terug tot de 11de eeuw. In de 15e eeuw waren er bedevaarten naar St. Antonius in Schuttertal. De oude kerk had een toren aan de kant van de ingang met een zadeldak en een spitsboog opening naar het schip. Dit schip, met boogramen, stamde uit de 17e eeuw, het koor uit de 18e eeuw. In 1907 werd de oude kerk afgebroken, en in 1909 werd de huidge kerk gewijd.
De Antoniusbrunnen uit 1937 links naast het zuid-portaal. Antonius heeft een korte ‘zelfbouw’ T-staf met daaraan een grote klok in de rechterhand. Een gesloten boek op de linkerhand.

De bouw van de altaren werd uitgevoerd door het in 1904 opgerichte bedrijf "Kirchliche Kunstwerkstätte Gebrüder Moroder Franz Jof. Simmler’s Nachf. Offenburg in Baden". De belangrijkste kunstenaar was de beeldhouwer Rudolf Moroder uit Zuid-Tirol.
Centraal in het hoogaltaar is het reliëf van Antonius Eremita. Naast hem staan, rechts, de heilige Benedictus van Nursia met abtstaf en kelk met een slang, symbool van een legendarische gif aanval, en links de heilige Scholastica van Nursia met de duif die Benedictus naar de hemel zag vliegen toen zijn zus stierf.
Onder Benedictus is een reliëf met de verschaffing van het manna in de woestijn; onder Scholastica is een reliëf van de ontmoeting van Abraham met Melchizedek.
De bekroning van het altaar wordt gevormd door een Kruisiging met Maria en Johannes aan weerskanten. Het reliëf toont een knielende, biddende Antonius — beloond met een visioen van Christus — voor een rotsblok altaar met ruwe 'zelfbouw' crucifix, open boek en schedel. Vóór het rotsblok enkele bloemen en een slang.

Een processie op sacramentsdag. In het vaandel een afbeelding van Antonius, die duidelijk geïnspireerd is door het schilderij rechts.
Boven de ingang van de kerk aan de noordelijke kant is een olieverfschilderij van het hoogaltaar van de oude kerk, door een onbekende kunstenaar in 1670 geschilderd.
Antonius komt twee keer op het schilderij voor. Op de achtergrond, zittend en lezend voor zijn grot, lastig gevallen door een duiveltje. En staand op de voorgrond. Antonius draagt een puntmuts capuchon en heeft een gevorkte baard. Hij heeft een T op de schoudermantel. In zijn linkerhand heeft hij een T-staf van correcte lengte, met 'zwierig' gebogen dwarsstuk, met twee vrij grote klokken eraan hangend. Hij lijkt te lezen in een boek op de rechterhand. Een bidsnoer met grote kralen en kruis hangt aan zijn ceintuur. Zijn varken, rechts naast hem liggend, is wat 'doorzichtig' en lijkt er later bij te zijn geschilderd.
Op de zondag na 17 januari is er een bescheiden viering, met de deelname van de plaatselijke verenigingen.
Klokken gelui.
Selmnau (Wasserburg) (Z Fd73) (4 R19) St. Antoniuskapelle 1492
Op de Antoniusberg staat de pittoreske Antoniuskapelle. Deze werd voor het eerst genoemd in 1492 en diende oorspronkelijk als hermitage voor een kluizenaar, en werd daarna gewijd aan St. Antonius.
In zijn huidige vorm werd de kapel in 1696 in barokke stijl gebouwd.
Het schilderij van Antonius, centraal op het hoofdaltaar.
Antonius heeft een capuchon op. In de linkerhand heeft hij een lange kruis-staf met klokje eraan. Hij lijkt te lezen in een boek op de rechterhand.
Beeld van Antonius, op een console rechts aan de muur. Antonius heeft een capuchon op. Hij lijkt (vanwege de slechte foto niet goed zichtbaar) zijn armen voor de borst gekruisd te hebben. In de linkerhand heeft hij een zeer lange T-staf met twee klokjes eraan bevestigd.
Zijn varkentje staat naast hem.
   
Sevelen (M Bc39) (1 F9) St. Antoniuskirche & Antoniushaus & Winterkirmes 1453
In september 2010 bezochten we Sevelen. Twee maal zelfs. De eerste keer was de kerk dicht en fotografeerden we alleen het Antonius beeld voor het Sint Antoniushuis, een verzorgingstehuis.
De tweede keer bezochten we de parochiekerk St. Antonius Abbas.
Het wapen werd ontworpen na de gemeentelijke herindeling in 1969 en bevat elementen van zowel het oude wapen van Issum — het springende hert — als van Sevelen — de drie T-kruisen van Antonius en een Gelderse Roos, symbolen die uit de 13e eeuw zouden dateren.
Het beeld in de parochiekerk St. Antonius Abbas.
Antonius, met veel verguldsel, heeft een lange kruis-staf, met twee klokjes eraa,n in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Bidsnoer met grote kralen om de linkerarm.
Zijn varken, vrij groot, staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.

Het Antonius beeld voor het Sint Antoniushuis.
Antonius heeft een capuchon op.
Een gevorkte baard.
Zeer lange T-staf in de rechterhand.
Een open boek op de linkerhand.
Zijn kleine varkentje staat dicht tegen hem aan.

De huidige kerk is in 1841 gebouwd als vervanging van een eerdere kerk uit 1613, waarvan alleen de toren overbleef. Het houten beeld van Antonius in de kerk stamt ook van die tijd. Een laatste renovatie vond plaats in 1992.
Er zijn verder een St. Antonius & St. Hubertus Schützen-bruderschaft uit 1453, waarvan we hier de vaandels zien, en een Kirchenchor St. Antonius.
Er is een Winterkermis op 17 januari met Hoogmis en ochtend drankje, georganiseerd door de broederschap, maar het is niet duidelijk wat er verder nog plaats vindt tijdens deze Antoniusviering.
Straßfeld St. Antoniuskirche  
De kerk werd gebouwd in 1907. In het historisch bewustzijn van de Straßburgers is het idee verankerd dat het metselwerk van de oude kerk gedeeltelijk van Romeinse oorsprong is. Wat zeker is, is dat er in 856 in Straßfeld al een koninklijk hof met een kapel was. Van 1409 tot 1803 was Straßfeld ondergeschikt aan de Antoniter heren in Keulen.
Er moet een 16e eeuws houten beeld van Antonius in de kerk zijn, maar daar heb ik helaas geen afbeelding van gevonden.
Het vroegere wapen van Straßfeld, met T-kruis en klokjes.
Glas-in-lood ramen van Paul Weigmann/Marie-Theres Werner, 2001, met symbolen / attributen van Antonius.
Kruis in de vorm van een T met klokken. Dit verwijst naar de trouw van St. Antonius in zijn dienst aan God en de naasten in de strijd tegen de duivel. De broden. Deze werden op voorspraak van St. Antonius gezegend, zodat zij mens en dier gezondheid en bescherming verschaffen. Het Boek des Levens. Hierin staan allen die het voorbeeld van St. Antonius gevolgd hebben, en hun leven lang God gediend hebben. St. Antonius. Als jonge man gaf hij alle aardse waarden op, om in de woestijn als een kluizenaar te leven alleen voor God.
Op (of rond) 17 januari is er een heilige mis als patronaatsmis ter ere van Sint Antonius met verering van relikwieën en zegening van Antoniusbroodjes, met medewerking van het kerkkoor.
Overige Antonius plaatsen S

  • Sallinghausen
    De oude kapel van St. Antonius Einsiedel (sic) uit 1647 die naast de molen en de zagerij Sapp stond werd afgebroken en in 1954 vervangen door een nieuwe kapel aan de Mühlengraben.
  • Sankt Anton Amern (M Bb 41) (1 D12)
    We bezochten Sankt Anton Amern op 05-09-10. De kerk was dicht; een sleutel was niet te verkrijgen. De eerste kerk zou uit 1491 stammen. De huidige kerk is van 1897. Tot in de 20e eeuw vonden er bedevaarten naar Sankt Anton plaats. Ook nu zijn er nog wel Antoniusvieringen rond de 17e januari.
  • Schönecken (M Bc50) (3 C7)
    Kapel uit 1430; kende meerdere beschermheiligen, St Anna en St Martinus; daarna en tot op heden: St. Antonius der Einsiedler.
  • Schwarzenraben
    (Hieronder) Schloßkapelle St. Antonius Abt zu Schwarzenraben. Altaar, rokoko, 1763; Antonius staat tweede van rechts, met lange en brede T-staf met twee klokjes, boek en varkentje. Privé bezit.
  • Silberg (M Dc43) (1 R15)
    St. Antonius Einsiedler Kirche. Een Antoniuskapel werd al in 1613 genoemd. In 1873 werd een grotere kapel gebouwd en in 1969 de huidige kerk.
  • Spessart
    De eerste kleine Antoniuskerk dateerde van 1493, gevolgd door een grotere kerk in 1848, tot de zeer moderne kerk uit 1975.
  • Steinhausen (M Eb38) (1 V8)
    De parochiekerk St. Antonius Einsiedler aan de Antoniusstraße werd voor het eerst in 1243 in een akte genoemd; gebouwd als een eigen kerk van de Heren van Büren. Op de zondag na de naamdag van Antonius wordt de patroonheilige gevierd. Raam (rechts).
  • Straelen
    St. Antonius-Bruderschaft 1509 e.V.

Spessart
Sankt Anton Amern Antonius draagt een correct hoofddeksel.
Hij heeft een korte T-staf, met metalen T, in de rechterhand. Antonius vertrapt een demon, die zich half opricht en met een klauw aan de mantel van Antonius trekt.
 

Schönecken

Schwarzenraben

Steinhausen

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker