Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Sankt Antonius in Deutschland T-Z
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea Kaart
Tenholt; Titmaringhausen; Tönisberg, 2010; Tönisstein; Tönnishäuschen; Tönsberg; Trier; Tungerloh (Gescher), 2012; Uelde; Urbar; Utzerath; Vorst; Waldhausen; Westrum; Worringen; Xanten; Overige plaatsen T-Z.
Tenholt (M Bc39) (1 F10) St. Antonius Abbas Kapelle 1605
Antonius op een console met eikenbladeren aan de gevel van de kapel. Antonius heeft een correcte haardracht en gevorkte baard. In zijn linkerhand heeft hij een lange, ijzeren herdersstaf. Een gesloten boek in de rechterhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Zijn varkentje zit naast hem.
In 1605 werd in Tenholt een kapel gewijd aan St. Antonius Abbas gebouwd. Of er al een eerdere kapel op die plaats was is niet bekend. Dit barokke gebouw was halverwege de 19e eeuw vervallen. Dus werd een nieuwe kerk gebouwd, in neo-gotische stijl in 1864. Het moderne zijschip van de kerk werd in de late jaren 1950 toegevoegd.

Over de plaats Tenholt, waarvan de naam “tot het hout (woud)” betekent, wordt verteld dat er in de 17e eeuw een kluizenaar, genaamd Antonius in het Woud (Antonius im Holz), geleefd heeft, die een boskapel bouwde, de voorloper van de hedendaagse kapel. De klok met het jaartal 1679 hangt vandaag de dag nog in de toren.

Raam in het koor. Onbekende kunstenaar, omstreeks 1950.
Antonius steunt met de linkerhand op een korte staf. Zijn varkentje staat voor hem.
Boven in het raam een grote blauwe T.

Een modern beeld van Antonius in het zijschip. In de linkerhand heeft hij een zeer lange T-staf, met gestileerde, gouden T en klokje. De rechterhand is geheven in een zegenend gebaar.
Antonius in de Kerststal.

In januari vindt er vanaf de 17e een Antonius-octaaf plaats.
Bij de opening van de St.-Antonius-octaaf (2015) aansluitend op de feestelijke mis, geeft pastoor Roland Scheulen aan de gelovigen de relieken-zegen.
Of het een Antonius-reliekwie is wordt niet vermeld.
Titmaringhausen Antoniuskapelle 1623

De oorspronkelijke kapel, gewijd aan St. Antonius, werd gebouwd in 1623. In 1879 en 1923 werden aanbouwen toegevoegd in het westen en het oosten. Het interieur werd opnieuw beschilderd in 1927 door de kerkschilder Bergthal. De muurschildering van Antonius (links onder) laat de naam “Bergenthal” zien en het jaar “1955”.
In 1948 werd de toren voorzien van een mechanische torenklok. Een sacristie werd toegevoegd in 1951. Zijn huidige vorm kreeg de kapel in 1954, toen een kleine veranda met een mooie deur werd aangebouwd. Een grondige renovatie werd uitgevoerd in 1996, de gevel en het interieur werden geschilderd. Dak en de toren werden in 2003 van oudduitse dakbedekking voorzien en een nieuwe torenhaan werd opgesteld.
Interessant is een 87 cm hoge houten beeld van St. Antonius uit de 10e eeuw.
Zou dit het beeld (rechts onder) op de sokkel aan de muur zijn?

De muurschildering (links) door Bergenthal, 1955, was de inspiratie voor het logo van de Broederschap (boven).
Antonius met puntmuts capuchon staat met twee gevouwen handen ter hoogte van zijn borst, een lange T-staf met klokje in zijn linkerarm geklemd. Een vrij groot varken staat naast hem.
Er is een St. Antonius Schützenbruderschaft 1904, die de Jaardag en Mis op de 17e januari viert. Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap. In de rechterhand heeft hij een crucifix. In zijn linkerhand heeft hij een halflange knop-staf. Zijn opkijkend varkentje ligt naast hem.
Tönisberg (M Bc39) (1 F10) Sankt Antoniuskirche & Antoniuskapelle 14e eeuw
We bezochten Tönisberg tweemaal in september 2010.
Antoniuskapelle
Meteen op de weg naar het stadje zagen we al een richtingsbordje met “Antoniuskapelle” erop. En naast de weg, waar een karrenspoor een bos invoerde, stond de kapel.
Voetpelgrims naar Kevelaer hielden traditioneel een korte rustpauze bij de Antoniuskapel.
Oorspronkelijk werd de Antoniuskapel "Cobbers Heiligenhäuschen” genoemd naar een nabijgelegen hofstede, die in de 17e eeuw al als een ruïne wordt beschreven. De oorspronkelijke kapel werd waarschijnlijk gebouwd door de eigenaren van deze hofstede.
De muur van de huidige kapel stamt echter waarschijnlijk uit de 18e eeuw en het halletje uit de jaren na 1800. Op het dak van de kapel is een kleine klokkentoren.

In de kapel is een gemetseld stenen altaar, dat aan de bovenkant het opschrift draagt: "S. Antoni ora pro Nobis."
Het reliëf van Sint Antonius is in 1972 gemaakt door een keramiste uit Tönisberg.

Op de helling onder de kapel ontsprong tot het midden van de 20e eeuw de Antoniusbron. Het water werd volgens de overleveringen voor de genezing van oogziekten gebruikt.
Aangekomen in het centrum van het stadje, bleek dat de kerk dicht was.
We informeerden bij de “Antonius Apotheke”, en zeer bereidwillig ging een meisje naar het huis van de persoon die de sleutel zou hebben, maar helaas was deze niet thuis.
Een paar dagen later gingen we er nog eens heen, en net voor de mis kon ik nog wat foto's maken van het beeld en het schilderij in de kerk.
De glas-in-lood ramen hebben we helaas gemist!
Het wapen van Tönisberg.
Sankt Antoniuskirche

Een wat vreemd beeld van Antonius. Zou het modern zijn? Of juist oud? Het "geëxalteerde" doet me denken aan het beeld aan de Giersbergkapelle in Kirchzarten.
Lange gestileerde T-staf met klok (met een draad eraan bevestigd) in de linkerhand.
Een gesloten boek in de rechterhand.
Zijn varkentje staat vrij los naast hem.

Een zittende Antonius. Zijn T-staf, met metalen T, houdt hij in de linkerarm geklemd. Rechts van Antonius staat zijn varken met klokje om de hals.
Links van hem is een diergestalte. Het moet waarschijnlijk een demon voorstellen; het lijkt een beetje op een hond op zijn achterpoten.
De glas-in-lood ramen van de Fa. Wilhelm Derix, 1899.
Antonius geeft zijn bezit aan de armen. Christus verschijnt aan Antonius. Antonius sticht de orde der Antonianen.
Bezoeking van Antonius door de duivel. Antonius, zich tot het volk richtend? Antonius op zijn sterfbed.
Wat de geschiedenis van de kerk betreft:
In Tönisberg, een naam die de plaats pas later kreeg, was er al in de 14e eeuw een kapel zonder bezoldigde geestelijken.
In de kapel waren altaren ter ere van Sint Antonius en Sint Cornelius. Ze noemden de kapel "Sanct Antonius am Berghe" in tegenstelling tot "Sanct Antonius in der Heyden” (het huidige Sankt Tönis) of “Sanct Antonius in der Middelvluyn” (het huidige Vluyn, waar de Antoniuskerk nu evangelisch is). Van "Sanct Antonius am Berghe” werd het Sankt Antoniusbergh, dan Sankt Tönisberg en uiteindelijk Tönisberg.
Na vele verzoeken van de bewoners rond de kapel, werd Tönisberg in 1529 uiteindelijk gescheiden van de moederparochie van Aldekerk en werd het een eigen parochie met een eigen pastoor.
In 1537 begon men Tönisberg in met de bouw van een kerk.
Hiernaast zien we een tekening van de kerk gemaakt door de kerkmeester in 1730, met daarnaast Antonius.
In de 19e eeuw werd deze kerk door de huidige vervangen.
Antonius op de gevel van een huis tegenover de kerk.
Antonius wordt nog wel betrokken bij een viering in Tönisberg.
Om de twee jaar organiseert de Groep van Rebellen van de St. Antonius-Isidore-Bruderschaft in februari een kinder-carnaval.
Als de kinderen door Tönisberg trekken, is het hele dorp op de been, en roept de gekostumeerde kleintjes "Ferkes Tönn" toe.

En er is sprake van een viering op 17 januari en Antoniuskirmes.
Tönisstein (M Cc48) (1 L23) Tönissteinquelle; voormalige kapel Sankt Antoniusstein 1389
De in de regio ontspringende bronnen St. Antoniusstein-Quelle of Tönissteinquelle (ook wel bekend als Tillerborn en Helpert) werden al in het Romeinse kolonisatie tijdperk als bronnen met genezende eigenschappen gewaardeerd. Het zijn de oudste Romeinse bronnen in Duitsland.

Legende
Volgens een overlevering vond een herder uit Kell in 1389 in het huidige Tönissteiner dal een piëta met de Heilige Antonius Eremita in aanbidding voor het beeld in een brandende doornstruik. Volgens een andere beschrijving scheen er een vreemd licht in de doornstruik, waardoor de moedige herder naderbij kwam.
Nadat het beeld drie keer naar de kerk van Kell gebracht was en het weer terug "verdween" naar de vindplaats, werd op deze heilige plaats een kapel gebouwd, gewijd aan de Maagd Maria, Sint Antonius en Sint Wendelin.
Op 17 januari 1390, op de feestdag van St. Antonius, werd de kapel ingehuldigd.
Het mirakuleuze beeld gaf het dal en het latere klooster de naam Sankt Antoniusstein, welke in dialect tot Tönisstein verbasterde. Toenemende bedevaarten leidden vanwege de enorme toeloop tot de bouw van het karmelietenklooster Sankt Antoniusstein ("zu Sente Antoniussteyn") in 1465-1495. De Karmelieten gebruikten het water ook voor medicinale doeleinden, de bron Helpert in Pöntertal werd in 1501 voor het eerst als "Heylborn" in de Andernacher annalen vermeld. Sinds 1620 heette ook het ontstane kuuroord, net als het klooster, "Tönisstein". Het klooster beleefde zijn hoogtijdagen in de 17de en 18de eeuw.

Vanwege de Napoleontische secularisatie werd het klooster in 1802 ontbonden en verviel in latere tijden tot ruïne. Het miraculeuze beeld van het klooster kwam in de kelder van de St. Lubentius kerk van Kell terecht.
De St.-Lubentius kerk werd een bestemming voor vele bedevaarten zoals eerder het klooster.
De plaats ten noorden van het klooster Sankt Antoniusstein, later Bad Tönisstein genaamd, stond lange tijd bekend om haar gespecialiseerde kliniek, en het mineraalwater werd als "Tönissteiner Sprudel" in de handel gebracht.

Het is wel weer een bekend type legende: over een eigenzinnig, zelf-bewegend heiligenbeeld met mirakuleuze eigenschappen.
Maar waar is Antonius gebleven?
Eigenlijk vermoed ik dat Antonius er eerder was dan de piëta, en dat de plek ook al eerder Tönisstein heette.

De piëta in Kell.
Tönnishäuschen (M Dc36) (1 Q5) Antoniuskapelle 1499
Reeds in 1499 wordt de Antoniuskapel genoemd, die haar naam gaf aan dit dorp. Het huidige eenvoudige bakstenen gebouw werd in 1752 in opdracht van de graaf Droste zu Vischering voltooid. Voor het 500-jarig jubileum werd het in 1999 volledig gerenoveerd. Het wordt vandaag de dag nog gebruikt voor de missen van de katholieken in Tönnishäuschen, vooral bij het Schützenfest en op religieuze feestdagen.
Het uit Darfeld stammende altaar van 1720 werd in 1874 opgericht. Het altaarstuk is versierd met een Aankondigingsvoorstelling. Daarboven is een beeld van Antonius van Padua, die niet de kapelheilige is.
Het schilderij boven de ingang van de sacristie (rechts) is waarschijnlijk een altaarstuk van het oorspronkelijke altaar en toont een Verzoeking van Antonius Abt.
Vooral in de 18e en 19e eeuw was de kapel als bedevaartsoord in het gebied erg populair. Oorspronkelijk liep de landweg Vorhelm - Sendenhorst langs de kapel, die de weg Ahlen - Warendorf ongeveer 100 meter verder naar het oosten kruiste. Antonius bidt aan een altaar met open boek, schedel en ruwe 'zelfbouw' crucifix. Een groot varken staat vóór het altaar. Vurige duivels proberen Antonius te kwellen. Op de voorgrond een draak/ slang.
Deze 16e eeuwse beelden stond oorspronkelijk in de kapel.
Antonius heeft een strakke capuchon op.Zijn baard is gevorkt. Hij heeft een grote T in reliëf op de borst. De rechterhand (en staf) is verdwenen. Een gesloten rood boek op de linkerhand, in de mantelplooi. Zijn opkijkend klein varkentje staat naast hem, dicht tegen hem aan. Antonius vertrapt een draak onder de voet. Antonius draagt een ‘pothoed’. In de rechterhand heeft hij een fakkel (Antoniusvuur). Een gesloten rood boek op de linkerhand. Zijn opkijkend klein varkentje zit naast hem. Antonius vertrapt een draak onder de voet.
De vereniging "Tönnishäuschen - Unser Dorf" organiseert onder het motto "Tönnis aus dem Häusche" regelmatig activiteiten om het dorp. Tijdens de “Schweinachtsmarkt” [refereert dat aan een soort varkensmarkt?] worden ‘s avonds de kapel, het bos en vele huizen in Tönnis verlicht.
Ter gelegenheid van het 500-jarig bestaan van de kapel vervaardigde de Sendenhorster beeldhouwer Bernhard Kleinhans in 1999 het bronzen beeld "Swinetöns".
Antonius heeft een T aan een koord om de hals. Zijn miniatuur varkentje piept uit een hol in zijn mantel tevoorschijn.
Er is sinds 1929 een Antonius Schützenbruderschaft, die in een van hun vaandels echter Antonius van Padua toont.
Tönsberg (M Ec35) (1 W3) Hünenkapelle, Hünenkirche, Tönskapelle, Antoniuskapelle 15e eeuw
De ruïnes van de kapel met het vernielde kruis.
De Hünenkapelle (vgl. hunebed), ook Hünenkirche, Tönskapel of Antoniuskapelle genoemd, op de bergrug van de Tönsberg in Oerlinghausen is de ruïne van een vroegmiddeleeuwse kapel (15e eeuw), waarvan alleen de buitenmuren bewaard zijn gebleven.
De kapel zou lange tijd een bedevaartsoord voor pelgrims zijn geweest. Op de bovenste verdieping was er een kleine kamer waarin een kluizenaar geleefd zou hebben, die op het onderhoud van de kapel toezag. De kapel was gewijd aan de patroonheilige van de kluizenaars, Sint Antonius.
Rond 1930 werd geopperd dat de kapel de locatie was van de Irminsul, de “al-zuil” (zie links). Toen al was deze theorie een minderheidsstandpunt en tegenwoordig wordt ze als weerlegd beschouwd. Toch is deze veronderstelling de reden dat zelfs vandaag de dag nog steeds een aantal aanhangers van de Ásatrú (een Germaanse godsdienst) Tönsberg als een plaats van aanbidding beschouwen, en in de kapel steeds weer christelijke symbolen vernietigen, zoals de kruisen die er in 1953 en 1977 geplaatst en gewijd zijn.
Toch een interessante overeenkomst in vorm tussen de Irminsul en het T-kruis van Antonius.
Sinds 1996 een leidt meditatie pad over de Tönsberg naar de ruïnes.
Trier (Z Bd54) (3 E12) St. Antoniuskirche 1514
De St. Antoniuskirche is gebouwd tussen 1458 en 1514, toen de oorspronkelijke kapel werd vergroot en tot parochiekerk verheven. Het vermoeden bestaat dat deze verbouwing samenhangt met de eerste bedevaart naar de Heilige Rok van Christus in 1512 (een relikwie in de Dom van Trier).
In 1674 verwoesten de Fransen het interieur van de kerk.
Tijdens de restauratie tussen 1892 en 1912 krijgt de St. Antoniuskirche een neogotische uitstraling.
Een luchtaanval van de Geallieerden op 21 december 1944 verwoest alles. Daarna volgt de wederopbouw, die op 22 januari 1950 klaar is. In 1975 wordt de kerk nogmaals gerestaureerd.

Een sluitsteen. Antonius draagt een correct hoofddeksel, rood. In de rechterhand heeft hij een korte T-staf, met gouden, gestileerde T. Een gesloten rood boek op de linkerhand. En aan de linkerhand een bidsnoer met grote doorboorde schijven i.p.v. kralen. Uniek.
Een zeer dik varkentje zit (verhoogd) los naast hem, opkijkend.

Naast de kansel is de Antoniusgrot, een niche-achtige kapel. In het midden staat een beeld van St. Antonius met boek, kruis en varken. Links staat St. Catherina met zwaard en wiel, rechts St. Carolus Borromeus met boek en kruis. Er zijn reliëfs op de basis: Links scènes uit het leven van St. Catherina (inclusief onthoofding), in het centrum scènes uit het leven van St. Antonius (een Verzoeking) en rechts scènes uit het leven van St. Borromeo.
 
Een wat geëxalteerde Antonius, met een lange T-staf, met lang dwarsstuk met twee klokjes eraan vast, in de rechterhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn groot varken staat achter hem.
Qua stijl doet het beeld denken aan de beelden in de Giersbergkapelle van Kirchzarten, in Sankt-Peter en (in Frankrijk) Bernardvillé en Issenheim.
Tungerloh (Gescher) (M Cb35) (1 K3) Autobahnkapelle St. Antonius 15e eeuw
Op zondag 15 januari 2012 bezoeken we de Autobahnkapelle van Tungerloh-Capellen bij de afslag Gescher en Coesfeld. Het is na de snelweg nog best een stukje rijden over B-weggetjes. (Er zijn overigens in Duitsland zo'n 30 Autobahnkapellen.)
Deze Antonius Autobahnkapelle is boven verwachting groot, eigenlijk eerder een kleine kerk. De kapel is goed onderhouden, zoals alle kerken en kapellen die we in Duitsland zagen, en lijkt vrij goed bezocht te worden. Gezien de vele kaarsjes die voor hem branden is de verering van Antonius nog springlevend.


De kapel in Gotische stijl stamt uit de 15e eeuw, met natuurlijk latere verbouwingen. Gezien de bijzondere verering van St. Antonius op deze plek werd vroeger gedacht dat de kapel oorspronkelijk een pest- en ziekenhuis was. Door middel van onderzoek en recente ontdekkingen, wordt deze veronderstelling niet meer volledig ondersteund.
Maar wel kan worden aangenomen dat de huidige kapel werd gebouwd als een votief-kapel en gedenkteken voor de overwinning van de pest.
Het houten Antonius-beeld stamt eveneens uit de 15e eeuw. Oorspronkelijk was het rijkelijk beschilderd, zoals de zwart-wit foto laat zien (links). Bij "restauraties" is dat helaas verdwenen. Ook de klokjes aan de lange gestileerde T-staf zijn verdwenen. Het varkentje staat tegen Antonius aan, onder de slip van zijn mantel.
Je zou verwachten dat de theca midden op de borst van Antonius een reliek van hem zou bevatten, maar dat is merkwaardigerwijs niet het geval. Het bevat een relikwie van Maria Euthymia, een lokale 20ste eeuwse Clemensschwester die in 2001 zalig verklaard is. Zou de theca van Antonius — hier links ziet die er ook anders uit — gestolen zijn?
Aan de wand rechts van Antonius hangen twee vitrines met daarin zilveren ex-voto’s, die getuigen van genezingen van mensen en vee.
Daartussen hangt een vitrine met daarin een leren en zilveren halsketting, waarmee het beeld van Antonius ooit wel gesierd is geweest, zoals op de foto links te zien is. Hij had toen ook een kroon op. Zou dat tijdens een viering zijn geweest?
Antonius is op de onderste zilveren plaquette afgebeeld. Hij lijkt op een kronkelende demon te staan, met T-staf in de linkerhand; aan een koord van het ‘gordijn’ boven hem hangen 7 klokjes.
Op 17 januari is er een Antonius-viering, een Patronatsfest.
Antonius-Häuschen
Op een andere plek in Tungerloh zou zich een Antonius-Häuschen met een mooi beeld uit 1911 bevinden. Het wordt onderhouden door een drietal families uit de buurt.
We hebben er naar gezocht, maar vanwege de onduidelijke aanwijzingen hebben we het niet kunnen vinden.
Uelde (M Ea39) (1 T9) St. Antonius Kapelle 1325
Raam in de toren. Jupp Gesing, 1983.
Antonius heeft een lange T-staf, met daaraan een klokje in de linkerhand.
Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat achter hem.
Voor het eerst wordt in 1325 een kapel in Uelde genoemd. Maar was dat een Antoniuskapel? De oude kapel werd in 1909 of 1910 afgebroken.
De huidige Antonius kapel werd in 1905 gebouwd.
Er zijn drie klokken, de Mariaklok uit 1630, de Antonius- en Elisabethklok en de Nikolaus- en Alexanderklok, uit het jaar 1983.
Antonius heeft een capuchon op. In de linkerhand heeft hij een lange staf met gestileerd kruis (met klokje?). Een gesloten boek op de rechterhand. Een vrij groot naturalistisch varken zit naast hem. In de achtergrond is een kapel.
Er is een Schützenverein St. Antonius, sinds 1867.
Het Patronatsfest van St. Antonius de Kluizenaar (ook wel Fickeltünnes genoemd) wordt al generaties lang op 17 januari gevierd. Maar er is verder weinig over te vinden.
De T-staf in het stadswapen
Het Antoniusbeeld (of reliëf) uit de kerk is ook te zien op twee vaandels van de Schützenverein.
Urbar (M Da48) (3 M8) St. Antonius Kapelle 1647
St. Antonius Abt wordt voor het eerst in 1647 als de kerkpatroon van Urbar genoemd.
Een "Capelle" wordt in 1730 genoemd en aan de noordzijde van het voormalige schip zou zich het jaartal 1791 bevonden hebben.

Antonius staat rechts.
Antonius met lange kruis-staf.
Zeer 'dunne' opkijkende varkenssnuit.
In Urbar staat een beeld van een varken van de kunstenaar Willi Heinzen, dat wordt aangeduid als de “Freiheits-Wutz”.
Wutz is een Zuid- en Middenwest Duitsland synoniem voor varken.
In een gedicht van Jürgen Kind wordt uitgelegd wat men daarmee bedoelt. Ik zal er een paar strofen van weergeven.
Das Kunstwerk steht in Ewigkeit für Urbars Unabhängigkeit. Damit wird dem Betrachter klar, die Wutz stellt Urbars Freiheit dar! Das Schwein ist frei in der Natur, auch dafür steht hier "die Skulptur"! Sie zeigt humorvoll, nicht frivol uns doch so plastisch als Symbol ganz elegant und ungezwungen, dass "Urbars Freiheitskampf" gelungen. Urbars ältester bekannter Sohn ist Antonius, der Schutzpatron. Schon dieser wählte sich zum Schutz als besten Freund nichts als "die Wutz".

Het kunstwerk staat voor de eewigheid voor Urbars onafhankelijkheid. Daarmee wordt de kijker duidelijk de Wutz stelt Urbars vrijheid voor!

Het varken is vrij in de natuur, ook daarvoor staat hier "de sculptuur"! Het toont humoristisch, niet frivool ons zo levendig als een symbool zeer elegant en ongedwongen, dat "Urbars vrijheidsstrijd" is geslaagd.

Urbars oudst bekende zoon is Antonius, de beschermheilige. Deze al verkoos te beschermen als de beste vriend niets minder dan "de Wutz".
St.-Antonius-Kirmes
De St.-Antonius-Kirmes, die in Urbar “Kerb” wordt genoemd, duurt 5 dagen, rond 17 januari, van vrijdag tot en met dinsdag. (Er zijn een paar woorden in plaatselijk dialect die niet / moeilijk te vertalen zijn, zoals Kerb en Halwer).
Een traditioneel gerecht voor de kermisdagen is "Nägelschesschinken", ham waarin kruidnagelen gestoken zijn en gekookt in wijn. Lokale musici oefenen van te voren.
De kermis begint op vrijdag "om Halwer" met het traditionele "Kirmesantrinken" in Beckmanns Winzerhaus.
Op zaterdag om 14:00 uur volgt het opzetten van de kermisboom. Later op de avond is er in de gewelven van de Winzerkeller muziek en dans.

Op zondag is de Hoogmis om 09:00 uur. Daarna om 10:00 uur het kermis Frühshoppen en een lunch in Beckmanns Winzerhaus.
Om 14:30 uur volgt de kermisoptocht door het dorp rechtstreeks van Beckmann's bar tot aan de brandweer, waar de burgemeester een kleine versnapering aanbiedt en de kermisjongeren hun kermisdans ten beste geven.
Aan het einde van de optoch, gaan bewoners en gasten naar Beckmanns zaal voor koffie met gebak om te "maje" (= kletsen). Onmiddellijk daarna (rond 17:00 uur) vindt de loterij plaats.
Op maandag wordt 10:00 uur een mis gevierd ter ere van de kermis. Daarna Frühschoppen. Op maandagavond muziek en dans in Beckmanns Winzerhaus. De kermisjongeren voor volgend jaar worden bekend gemaakt.
Op dinsdagochtend gaan de kermisjongeren door het dorp om eieren te verzamelen voor het traditionele eieren eten in Beckmanns Winzerhaus die avond. De eieren zullen uiteraard kosteloos zijn voor alle gasten.

Om 15:00 uur begint de treurtocht van de kermis, en de begrafenis van de kermis, waar de kermisjongeren zich letterlijk "tot varken maken" in het moddergat.
  Een YouTube filmpje.
Utzerath St. Antonius Kapelle 1716
De eerste St. Antonius kapel dateerde van 1716; de huidige is van 1849.
In de kapel is een hoogaltaar uit de eerste helft van de 18de eeuw, met uitzondering van de tabernakel (1968), met vrijstaande kolommen. De patroonheilige St. Antonius staat in de centrale niche, in de andere niches staan de heiligen Wendelinus, Bartholomeus en Odilia.

Het stadswapen met de T van Antonius en klokjes.
Antonius heeft een lange T-staf, met met twee klokjes eraan vast in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn grijs varkentje is naast hem.  
Op de zaterdag na (of rond?) 17 januari vindt de feestelijke hoogmis ter ere van St. Antonius plaats, met deelname van een jachtblaasgroep.
De totstandkoming zowel als de algemene uitvoering van het gebeuren, de “Halblirmes”, is gebaseerd op de inzet van de Jachtmannen, de Jagdvorstand en hun echtgenoten.
Na de mis is er een algemeen gezellig samenzijn, een Jagdfeier, in de hal.
Vorst (M Bd41) (1 G12) St. Antonius Kapel & St. Antonius Kerk 1401
St. Antonius Kapel
De Antoniuskapel gaat terug tot een hermitage in het Büttger woud die voor de eerste keer in 1401 in samenhang met Henricus de Floribus (Heinrich von der Blome) wordt genoemd.
In 1740 werd de hermitage door brand verwoest, maar kort daarna werd ze met de hulp van de buren elders opnieuw gebouwd. Het gebouw bestond uit een kleine kerk, de woningen van de kluizenaars en een schoolruimte waarin de monniken meer dan 100 jaar onderwezen.
In de 19e eeuw diende de kapel na de ontbinding van de hermitage als het centrum van de kapelgemeente en later, van 1923-1958, van de parochie van St. Antonius.
Na talrijke renovaties en toevoegingen bracht men de kapel in de jaren 1967-1968 weer terug in de staat die deze had in het midden van de 18e eeuw.
Het beeld van Antonius boven de ingang dateert waarschijnlijk van 1882.
Antonius heeft een lange kruis-staf in de linkerhand. Een gesloten boek in de rechterhand. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel. Zijn bosrtelig varkentje staat naast hem.
Het moderne Antoniusbeeld in de kapel, vervaardigd door M. Heinemann, is van 1995.
Antonius heeft een lange T-staf met klokje in de rechter-hand.
Zijn varkentje staat naast hem, neerwaarts kijkend.
St. Antonius Kerk

Op de buitenmuur van de kerk is naast het hoofdportaal een in steen gebeiteld reliëf van St. Antonius.
Een modern reliëf met traditioneel attributen. Antonius heeft een lange T-staf, met twee klokjes eraan vast, in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje ligt half voor hem.

Het nieuwe kerkgebouw, de Sankt Antonius Kirche, aan de Antoniusplatz, met vrijstaande toren, werd in 1958 ingewijd.
In 1969 werd de kerk vergroot.
In de kerk is een houten beeld van Antonius. Het lijkt modern. Antonius heeft een zeer lange T-staf, met getsileerde T, in de linkerhand. Een gesloten boek op de rechterhand. Zijn bol varkentje ligt naast hem.
De parochie van St. Antonius viert de patronaatsdag op 17 januari. De Heilige Mis begint om 17.00 uur in de parochiekerk. Aansluitend verdeelt de schutterskoning en de jongerenkoning de gezegende "Antoniusbroodjes" onder alle bezoekers. Daarna begint de parochie bijeenkomst in het parochie centrum.
Waldhausen Kirche St. Barbara und St. Antonius 1625
Het schilderij boven in het Barbara-altaar toont Antonius, zoals ook op de Schutterijvlag (links onder).
Er is links een beeld van Antonius op een console aan de muur. Hij heeft een T-staf met klokjes in de rechterhand.
Zijn varkentje is naast hem. Helaas geen betere foto's.
Een eerste kapel werd in 1625 door de Landkomtur van de Duitse Orde gebouwd.
De huidige kapel werd in 1923 gebouwd, en is een kleine, gepleisterde zaal met een polygoon koor en westelijke toren.
Het Barbara-altaar werd in 1783 door broeder Liborius uit Soest opgericht, het altaar-schilderij is een werk van H. W. Kleine.
St. Antonius Abbas.
Raam in het schip.
Onbekende artiest, 1924.
Antonius heeft een capuchon op. Een lange ‘zelfbouw’ kruis-staf met klokje eraan gebonden, is in zijn rechterarm geklemd. Hij lijkt te lezen in een boek op beide handen. Zijn varken staat achter hem.
Er is een St.-Antonius-Schützen sinds 1870.
Een vlag van de broederschap waarop de beschermheilige St. Antonius wordt weergegeven. De inscriptie luidt "Schützenbruderschaft St. Antonius Waldhausen 1870 - 1975". Het schilderij in het bovenstuk van het Barbara-altaar diende als voorbeeld voor deze weergave. St. Antonius zit in een boek te lezen, voordat zijn grotachtige kluizenaarswoning. Zijn rechterhand steunt op de T-staf met klokje. Een vlag van de broederschap waarop de beschermheilige St. Antonius wordt weergegeven, omringd door de woorden "Schützenbruderschaft St. Antonius Waldhausen". De afbeelding toont de heilige in een monnikskap voor een gestileerde kerk. Zijn attributen geven hem weer als doctor in de Kerk (boek), kluizenaar (monnikskap), hulp gevende monnik (T-staf met klokjes) en patroonheilige van dierziekten (varken).
Westrum (Herzlake) St.-Antonius-Kapelle 16e eeuw
Heel vroeg, al minstens in de 16e eeuw, moet er een kapel in Westrum zijn geweest. Sinds 1618 werd deze kapel twee keer gerestaureerd.
De huidige kapel werd gebouwd in 1896 en uitgebreid in 1965. Hij heeft ongeveer 200 zitplaatsen. In de jaren van 1994-1996 en 2011 tenslotte, werd de kapel van binnen en van buiten gerenoveerd, waaraan veel inwoners actief en door middel van donaties meegeholpen hebben.

De feestdag van de patroonheilige van de kapel, St. Antonius de Kluizenaar, Tönjes-Tag, op 17 januari, wordt vandaag de dag nog uitgebreid gevierd.
Hier is verder niets over te vinden.
Het beeld lijkt recentelijk "gerestaureerd" te zijn.
Antonius heeft een rode T op de schoudermantel. Hij steunt met de rechterhand op een korte T-staf. In de linkerhand heeft hij een rode ‘zelfbouw’ crucifix, en in de arm geklemd, een rood boek. Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel, en daaraan een bidsnoer.
Zijn varkentje zit naast hem. Met grassprietjes tussen zijn poten?
Worringen (Köln) (M Ca42) (1 I14) St. Pankratius & St. Antonius kerk  

Er was een eerdere St.-Thönes-Kapelle, die op de plaats van de in 1840 gebouwde pastorie stond. De St. Pankratius (en St. Antonius) kerk werd ingewijd in 1838 en vervolgens gebruikt voor erediensten. De oude kapel op de markt werd in 1837 stilgelegd omdat deze te klein was geworden Ze was tot school en later tot woonruimte omgebouwd. De "nieuwe" kerk werd plechtig ingewijd na de definitieve oplevering in 1866.


Een afwijkend beeld van Antonius, zeer uniek gehuld in schaapsvacht, schijnt bij de ingang van de torenkapel te staan. Opvallend is verder nog de T-staf met zeer brede gestileerde T.
Een gesloten boek in de linkerhand. Zonder varken.
Het lijkt recntelijk "gerestaureerd" te zijn.
Of de dag van Antonius nu nog gevierd wordt, is niet duidelijk, maar vroeger was het een hele gebeurtenis.

Elke 17e januari was er een feestelijke hoogmis.
De reliekmonstrans met een relikwie van Antonius speelde een bijzondere rol in de ceremonie.

Antonius draagt een correct hoofddeksel. Hij heeft een gouden T op de schoudermantel. In de rechterhand heeft hij een lange T-staf met zeer brede gestileerde gouden T. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn zeer kleine varkentje staat achter hem.

De T-staf met zeer brede gestileerde T lijkt wel heel typerend voor Worringen.
Pelgrims kwamen in processies uit alle omliggende dorpen tot "Zint Tünnes".
Na de ommegang door Worringen en de daaropvolgende hoogmis in de parochiekerk werd water, het zogenaamde. "Antoniuswater" in grote vaten (later in zinken baden) gezegend. Het water werd niet in het huishouden gebruikt, maar vooral toegediend aan het vee of door het veevoer gemengd.
De pelgrims namen het "Antoniuswater" in vaten en kannen mee naar huis.
Voor de kerk waren ook "Büdde" (houten vaten) geplaatst, waarin de boeren stukken vlees, vooral varkensvlees, worstjes en broden legden. De priester hield een klein deel hiervan voor zichzelf, maar het merendeel gaf hij aan de mensen in nood in de parochie Worringen. Met deze offerandes bracht de boerenbevolking hulde aan de heilige voor zijn bescherming van het vee.
Vervolgens begon de alom bekende Antonius-Kermis met een grote jaarmarkt, die tegen de 19e eeuw zijn hoogtepunt bereikte. Rond de kerk langs de St. Tönnis-straat hadden verkopers en kermisexploitanten hun kraampjes en stands opgezet.
In Worringen leeft St. Antonius tot de dag van vandaag voort in familienamen en voornamen en de benamingen van gebouwen en plaatsen: Anton, Thönnes, Thönnissen / Toni, Tünn, Antonia / St.-Tönnis-Haus, restaurant "Zint Tünnes" sinds 1961, de voormalige St.-Thönes-Kapelle, die op de plaats van de in 1840 gebouwde pastorie stond, de voormalige St.-Thönis-Tor, in de volksmond “Tönnispooz“ genoemd, en het Antonius-Kirchhof.
Xanten (M Bc37) (1 F6) St. Antonius kapel 17e eeuw

Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap. In de rechterhand heeft hij een lange, dikke T-staf, met brede gestileerde T. Een open boek op de linkerhand. Zijn opkijkend varkentje staat dicht tegen hem aan. Antonius staat in de vlammen.

De Antonius kapel, vóór de Klever Tor, werd gebouwd in de 17e eeuw. Het was een kapel voor melaatsen. De beelden van de heiligen in de kapel dateren uit de 19e eeuw.

Zie ook de prachtige Antoniusbeelden en schilderijen in de Dom Sankt Viktor van Xanten.

Overige Antonius plaatsen T-Z

Teveren
  • Tempzin (N Ja19) (--)
    De kloosterkerk van het Antonianenklooster in Tempzin (gemeente Zahrensdorf) werd in 1222 door Prins Henrich Borwin I gesticht en de eerste hospitalers kwamen van de Antonianen preceptorij van Grünberg (Hessen). Na de reformatie in de 16e eeuw is het de Evangelisch-Lutherse kerkgemeente St. Antonius geworden.
  • Teglingen (N Cd29) (--)
    St. Antonius Abt Kirche.
  • Teveren
    St. Antonius Schützen 1448 Teveren e.V.
  • Tiefenbach (Illertissen) (Z Gb67) (4 W10)
    St. Antonius der Einsiedler Kirche, sinds 1411. Altaarschilderij w.s. van Johann Heiss uit Memmingen, 1690. Een knielende, biddende Antonius.
  • Titz
    St. Antonius Schützenbruderschaft 1442. Patronaatsfeest rond 17 januari.
  • Tönisheide (M Cb40) (1 J11)
    De kerk in Tönisheide, aan de Antoniusstraße 11, is oorspronkelijk aan Antonius de Grote gewijd. Als St. Antonius Kapel wordt hij voor het eerst in 1448 genoemd. Aan deze kapel is de naam van het huidige stadsdeel Tönisheide ontleent. Na de komst van de Reformatie in Hardenberg werd de kapel in 1626 evangelisch.
  • Tönnieshof (M Fd37) (2 K6)
    Tönnieshof bij Fredelsloh heeft zijn naam gekregen van de Orde van Antonianen die daar in de middeleeuwen gevestigd waren. De relieken van St. Antonius werden daar aanbeden.

Tempzin

Tiefenbach

Teveren

Titz

Vinnen
  • Trierscheid (M Ca48) (3 F4)
    De St. Antonius-Kapel wordt voor het eerst in 1683 genoemd. De T van Antonius is in het stadswapen. Het weekend voor de 17e januari is er van vrijdag tot maandag St. Antonius kermis.
  • Twisteden
    St. Antonius Bruderschaft 1672 e.V. Patronatsfest zondag na 17 januari.
  • Vinnen (N Db28)
    Antonius-Kirche van 1858; een eerdere kapel in 1523. Barok hoogaltaar uit 1760 toont de ontmoeting van Antonius en Paulus.
  • Voesch
    St. Antonius Männerschützenbruderschaft St. Hubert-Voesch. Patronatsfest zondag na 17 januari.
  • Vossum (M Bb39) (1 D8)
    Antoniuskapelleke gebouwd in 1972; eigenaar is de St. Antonius-Bruderschaft.
  • Vrasselt (Emmerich am Rhein) (M Bc36) (1 E4)
    St. Antonius Abbas kerk. In 1371 werd een al bestaande kapel door een Utrechtse bisschop ingewijd als Antoniuskerk. Er is een St. Antonius Schützenbruderschaft sinds 1654. En Antonius staat in het stadswapen.
  • Walbeck
    De St. Antonius & St. Sebastianus Schützenbruderschaft Walbeck dateert van 1428. Sinds 1990 is er een nieuwe Antoniuskapel. Het beeldje is van de kunstenaar Heribert Reul uit Kevelaer. Er is een Antoniusviering op 17 januari, waarbij broeders Antoniusbroodjes uitdelen.
  • Waldbruch (M Cd43) (1 L15)Antoniuskapel oorspronkelijk uit de 16e eeuw, met latere toevoegingen. Ook tegenwoordig nog wordt “Tünnestag” gevierd op 17 januari. Op het kapeldak boven het koor staat een T met klokjes.
  • Waldesch (M Da49) (3 L6)
    Pfarrkirche St. Antonius der Einsiedler.
  • Wallenthal
    De T van Antonius in het stadswapen; ontleend aan Antonius als de beschermheilige van Dottel, waaronder Wallenthal valt.
  • Wangen (Z Ga71) (4 T18)
    De Antonius-Brunnen, geen echte bron overigens, met een zittende "Sau-Tone" ook wel “Saudone” genaamd, van het kunstenaars echtpaar Werner und Elsa Gürtner, op de Saumarkt (varkensmarkt) in Wangen.
    Antonius heeft een zeer lange T-staf, met twee klokjes eraan, in de linkerhand. Een gesloten boek ligt naast hem op de bank. Een biggetje verdwijnt om de hoek van het huis.

Trierscheid

Twisteden

Voesch

Vrasselt

Vossum

Walbeck

Wangen

Waldbruch

Wanlo
  • Wanlo (M Bc42) (1 E14)
    De Sankt Antonius-Sebastianus Bruderschaft bestaat sinds 1400. De patronaatsdag wordt gevierd op de zaterdag het dichtst bij 17 januari.
  • Warburg
    Mineralwasser Antonius Quelle.
  • Wasserfall (M Eb40) (1 U12)
    Antonius Kapelle vermoedelijk sinds 1700, gewijd aan "Fickeltünnes".
  • Wederath
    Het wapen van de stad toont een zilveren T-kruis met zilveren klokken aan het dwarsstuk op een rode achtergrond, attributen van St. Antonius, de kluizenaar en voormalige beschermheer van de kerk van Wederath.
  • Welschenbach (M Cb48) (3 H4)
    Kapelle St. Antonius Eremit in Niederwelschenbach, einem Ortsteil von Welschenbach.
  • Wettrup (N Da29) (--)
    Kirche St. Antonius Abbas.
  • Wickrath (M Bc42) (1 E13)
    Kirche St. Antonius. De oude kerk werd in WOII verwoest; nieuwe kerk sinds 1956. Het beeld van Ferkestünn staat rechts naast de sacristie. Er is ook een relikwie van Antonius.
  • Wiemeringhausen (M Eb41) (1 U12)
    Een eerste kapel werd al aan het eind van de 16e eeuw genoemd. De huidige St. Antonius Einsiedler kerk werd gebouwd in 1922. Er is een Schützenbruderschaft St. Antonius, maar gezien het vreemde logo vraag ik me af of niet Antonius van Padua hun patroon is.
  • Wiesdorf (M Cb43) (1 I15)
    De Sankt Antonius kerk werd in 1661-1664 gebouwd op een bij hoogwater veilige plek, nadat de vorige kerk door overstromingen in 1657 was weg gespoeld. De toren werd in 1666 voltooid. Verbeteringen aan de kerk vonden plaats in 1872 en 1902.
    Op of rond 17 januari is er een bescheiden viering met een mis ‘s avonds.

Wallenthal

Wickrath

Warburg

Wederath

Wiemeringhausen
  • Würzburg
    De oorspronkelijk laatgotische kloosterkerk van het Antoniter klooster werd gebouwd in de tweede helft van de 15e eeuw. Na een volledige renovatie en herinrichting van de sinds het vertrek van de Antonianen in 1546 ontwijde Kerk, werd deze weer ingewijd in 1610. In 1725 kochten de Ursulinen het gebouwencomplex, dat in 1686 door de stad was overgenomen, het voormalige klooster en de kloosterkerk en bouwden een jaar later, het nieuwe barokke schip met gotisch koor. Door het bombarderen van Würzburg in 1945 werd het kerkgebouw grotendeels verwoest, en pas weer her bouwd in 1972-1980.

Wiesdorf
Würzburg    

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker