Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Antonius beelden in Duitse niet-Antonius plaatsen T-Z
Plaatsen A-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea Kaart
Opvallende plaatsen: Wendelstein; Xanten;

Till
Sankt Vincentiuskirche. Een vrij jeugdige Antonius, die wat wanhopig, verbijsterd kijkt, heeft een grote T in reliŰf op de schoudermantel. In de rechterhand heeft hij een T-staf van correcte lengte, maar te grote T met daaraan een klokje (oorspronkelijk waren dat w.s. twee klokjes). Een open boek op de linkerhand. Zijn opkijkend varkentje staat naast hem, met een zeer grote klok om de hals.
Treffurt Bonifatiuskirche. Antonius staat links.

Uelzen
Marienkirche
Marienaltar
Antonius met rood hoofddeksel. Hij heeft een vreemde staf en een klokje in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan.

Naast Antonius staat Catharina met zwaard en rad.


Uetterath
Kath. Kirche St. Mariń Himmelfahrt
St. Antonius Abbas.
Heribert Reul, 1953
Fenster im Turm

Venrath
Kath. Kirche St. Valentin
Heilige: St. Antonius Abbas, St. Michael, St. Martin von Tours.
Will V÷lker, 1955.
Fenster im Chor.
Wendelstein Georgskirche, Achahildis-Kapelle Dreikönigsaltar
In de Achahildis-Kapelle van de Georgskirche bevindt zich dit prachtige altaar, dat door Hans Süß van Kulmbach in 1510 vervaardigd is. Oorspronkelijk was deze kerk een katholieke pelgrimskerk en gewijd aan de H. Achahildis, maar de kerk werd na de Reformatie in 1523 protestants.

In gesloten toestand toont het altaar de heiligen Sebastianus, Andreas, Antonius en Christophorus.
Antonius steunt met zijn linkerhand op een korte haak-staf. In zijn rechterhand draagt hij een Lotharings kruis, een nogal atypisch attribuut. Een groot varken loopt voor Antonius langs.
In de 17e eeuw is het varken overgeschilderd, maar bij 20e eeuwse restauratie is het weer tevoorschijn gekomen.

Met de geopende luiken toont het de Drie Koningen scène en de heiligen Laurentius en Sebaldus.
Op de achterkant zien we het Laatste Oordeel. Links de gezegenden die naar de hemel gaan, rechts de verdoemden op weg naar de hel.

Wilhermsdorf (Z Ha56) (--)
Antonius der Einsiedler; Kirche St. Michael.
Antonius lijkt een correct hoofddeksel te dragen.
In de rechterhand heeft hij een T-staf, met T type 'schuiver', met twee klokjes eraan hangend. Een open boek in de linkerhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan.

Xanten (M Bc37) (1 F6) Dom Sankt Viktor
De naam Xanten zou afgeleid zijn van "ad sanctos“, wat betekent “naar de heiligen".

De St. Viktor Dom wordt beschouwd als de grootste kathedraal tussen Keulen en de zee.
De hoeksteen van de kathedraal werd in 1263 door Friedrich en Konrad von Hochstaden gelegd.
De bouw duurde 281 jaar en werd eindelijk afgesloten met de wijding van de Heilige Geest Kapel (Heiligen-Geist-Kapelle) in het jaar 1544.
In 1936 werd de kerk door paus Pius XI tot kleine basiliek uitgeroepen. Hoewel de kerk als kathedraal bekend staat is deze nooit de zetel van een bisschop geweest.
De kathedraal dankt haar naam aan Viktor van Xanten, een soldaat van het Thebaanse Legioen, die in de 4e eeuw in het amfitheater van Castra Vetera werd geëxecuteerd, omdat hij weigerde aan de Romeinse goden te offeren. Dit Romeinse kamp is in de buurt van de hedendaagse stad Birten.
Volgens de overleveringen heeft Ste. Helena (de moeder van keizer Constantijn) in de 4e eeuw de beenderen van Viktor en zijn legioen teruggevonden en te hunner ere een kapel opgericht.
Tijdens een hedendaagse opgraving werd een 4e-eeuwse cella memoriae ontdekt, maar het bleek dat deze niet voor Viktor was opgericht, maar voor twee andere mannen die op een later tijdstip in de crypte waren bijgezet.
De heiligen Viktor (buiten aan de kerk) en Helena (met het Ware Kruis, speer en scepter) in het Helena-altaar in de kerk.
Er staan prachtige kunstwerken in de kerk, waaronder een aantal altaren, zoals het Martelaren altaar, het Maria altaar, het Martinus altaar, het Matthias altaar en het Antonius altaar.
Vooral deze twee laatste zijn voor ons interessant omdat er beeltenissen van Antonius op voorkomen (het Matthias altaar) of aan Antonius gewijd zijn. En dan is er nog een glas-in-lood raam, waarop Antonius afgebeeld is.
Antoniusaltaar
Het interessantst is natuurlijk het Antoniusaltaar, waarvan de schilderingen van Jan Baegert van Wesel dateren uit 1510. Vreemd genoeg heb ik geen goede foto kunnen vinden waarop het altaar als één geheel te zien is, wel de foto’s van alle details (van Groenling), die ik voor het overzicht ook als één altaar gereconstrueerd heb — sort of. In ieder geval staan de delen zo ten opzichte van elkaar in de juiste positie.
Daaronder heb ik de platen natuurlijk groter weergegeven, behalve de afbeelding van Maria (boven midden) en het buitenluik met Maria Magdalena en St. Dionysus (onder rechts), dat in gesloten toestand getoond wordt. Hoewel we dit gezelschap ook terugvinden op het centrale reliëf, is mij niet bekend wat zij voor relatie tot Antonius zouden kunnen hebben.
In gesloten toestand lijken overigens schilderingen op de kleine luiken boven te ontbreken; ik heb er althans geen afbeeldingen van gevonden.
... .... ...
(Links) De hemelvaart van Antonius Hij wordt omhoog getrokken door twee engelen. Maar vanwege de demonen die hem naar beneden proberen te trekken heeft het ook iets van het visioen in § 66 van de Vita: "en naar boven kijkende zag hij een lang, afzichtelijk en huiveringwekkend wezen staan dat tot aan de wolken reikte, en anderen die opstegen alsof ze vleugels hadden. Het wezen strekte zijn handen uit, en sommigen van hen die opstegen werden door hem tegengehouden terwijl anderen boven hem vlogen, en hemelwaarts ontsnapten en onbekommerd omhoog gedragen werden."
Een soortgelijk visioen staat ook in § 65: "... terwijl hij daar stond, zag hij zichzelf, als het ware van buiten zichzelf, hoe hij door bepaalde wezens de lucht in werd gevoerd."
Antonius op zijn sterfbed met zijn twee leerlingen Marcarius en Amatas. Zie ook § 91 van de Vita.
De heiligen Hiëronymus (klein, helemaal links), Thomas, Dionysus, Antonius, Maria Magdalena, en een apostel.
Het is een wat ongebruikelijk gezelschap voor Antonius.
Antonius draagt eenfraai rood hoofddeksel. Hij heeft een gevorkte baard. In zijn rechterhand heeft hij een dikke, lange T-staf, met grote gestileerde T.
Een gesloten dik boek op de linkerhand.
Met zijn rechtervoet staat hij op een demon, half en half in de vlammen.
Zijn varkentje staat vrij los voor hem en kijkt naar hem op.
(Hieronder) De scènes uit het leven van Antonius, die op de vier binnen-luiken zijn geschilderd zijn te lezen als een soort stripverhaal. Op één schilderij zijn meerdere episodes uit zijn Vita weergegeven.
De scène op de voorgrond rechts is niet zo duidelijk. We zien een jeugdige Antonius als edelman met lang haar knielen voor twee monniken en twee priesters die voor een kerk staan. Dit zou de episode kunnen zijn waarin hij in de kerk het woord van God hoort om zich uit de wereld terug te trekken (Vita § 2), en daarvoor de zegen vraagt van deze kerkleiders (wat als zodanig in de Vita niet beschreven wordt).
Dit zou dan aansluiten bij de scène op de voorgrond links, waar een jeugdige Antonius als edelman met lang haar staande voor een (zijn?) paleis zijn geld uitdeelt aan de armen (Vita § 2) en de zieken en gebrekkigen ondersteunt.
In de scène in het midden is Antonius al een stuk ouder geworden. Hij lijkt hier door een engel gezegend te worden.
In de scène linksboven, staande voor een kapel (of zijn hermitage?) met T-kruis op de gevel en het klokketorentje, wordt hij belaagd door drie duivels.
De scène rechts daarvan, in het midden met de kamelen, is waarschijnlijk ontleend aan een van de Middeleeuwse varianten van de Vita van Antonius (niet aan de Vita zelf), zoals de Patras legende waarin Antonius met een groep monniken door de woestijn reist en ze dreigen te verhongeren. Hij verricht dan een wonder en zorgt er voor dat er een karavaan van twaalf beladen kamelen zonder menselijk geleide hun komt redden.
In de scènes helemaal rechtsboven en midden boven lijkt Antonius een andere monnik te bezoeken (maar waarschijnlijk toch niet Paulus) en wordt hij weer eens belaagd door een demon, voor een idyllisch meertje met bron.
De scènes op de voorgrond rechts en links tonen Antonius staande voor zijn hermitage, de rechter met T-kruis op het klokketorentje. Links is duidelijk een Verzoeking gaande door drie wellustige en rijke dames, die als afgezanten van de duivel duidelijk herkenbaar zijn aan de klauw die onder een jurk vandaan komt.
Rechts wordt Antonius belaagd door een grote duivelse demon. Dit zou een weergave kunnen zijn van § 66 uit de Vita: “naar boven kijkende zag hij een lang, afzichtelijk en huiveringwekkend wezen staan dat tot aan de wolken reikte” en “dat het lange wezen dat er stond, de vijand was, die jaloers is op de gelovigen.”
De scène in het midden toont Antonius die met zijn staf tegen een gouden voorwerp tikt. Dit heeft betrekking op § 12 uit de Vita: "toen de vijand zijn ijver zag en hem daarin opnieuw wilde dwarsbomen, zorgde hij ervoor dat hij onderweg het schijnbeeld van een grote zilveren schaal te zien kreeg."
Verder de woestijn ingaand (naar links) vindt er weer een Bezoeking plaats door vier demonische beesten.
De meeste scènes daarachter hebben betrekking op de tocht van Antonius door de woestijn naar Paulus van Thebe en hun ontmoeting. Naar rechts gaande zien we Antonius staan bij een vreemd creatuur dat op de grond ligt, dat lijkt op de “kleine dwerg met een gekromde snuit en gehoornd voorhoofd, wiens onderste ledematen eindigden in de hoeven van een geit” uit Hoofdstuk VII van de Vita van Paulus.
Links helemaal boven is de zeer bekende scène uit Hoofdstuk IX van de Vita van Paulus, het wonder dat de raaf een heel brood komt brengen voor Antonius en Paulus.
Geheel rechts boven zien we Antonius zeulen met het dode lichaam van Paulus, en de twee leeuwen die hem assisteren bij het graven van het graf, zoals beschreven in Hoofdstuk XIII.
De scène helemaal boven in het midden die de aankomst van een schip toont en het aan land gaan van een bisschop met rode mijter om de dode Paulus te vereren, kan ik niet goed plaatsen. Het zou Athanasius kunnen zijn, hoewel die in de Paulus-vita niet voorkomt; of Hiëronymus, de auteur van de Paulus-vita — maar die wordt meestal met rode kardinaalshoed afgebeeld.
De luiken aan de buitenkant zijn anders van karakter. Hier zien we geen scènes uit het leven van Antonius, maar vier heiligen uit diverse perioden in hun Middeleeuwse gestalte, die met hun standaard attributen zijn afgebeeld.
Zoals gezegd, komen de hier afgebeelde heiligen — Maria Magdalena en Dionysus op het rechter luik en Antonius en Thomas op het linker luik — ook voor op het centrale reliëf.

Antonius is hier afgebeeld met zijn gebruikelijk attributen: zijn correct afgebeelde hoofddeksel en gevorkte baard. In de rechterhand heeft hij een T-staf, een zeer lang model, met fraaie, gestileerde T. Open boek en klokje op / aan de linkerhand
Achter hem staat zijn borstelig varkentje, neerwaarts kijkend.

De scène die we zien door het open raam in het midden is wel zeer ongebruikelijk: twee badende, geheel naakte vrouwen met een soort badmutsen op, in een idyllische rivier, die vermanend (zo lijkt het) worden toegesproken door Antonius.
Het lijkt mij toch geen Verzoeking te zijn.
Een vrijwel identieke raadselachtige scène zien we ook in het Antonius-altaar in Lübeck en op het schilderij Légende de saint Antoine l'ermite van Maître de la Sainte Parenté in München.
Thomas is afgebeeld met zijn winkelhaak.
Voor de liefhebbers van demonen geef ik hieronder een aantal exemplaren weer die op de schilderijen hierboven voorkomen. Klik voor de uitvergrotingen.
     
Mathiasaltaar
Het Matthiasaltar was gebeeldhouwd door Henrik van Holt en geschilderd door Theodor Scherre in 1531.

Om de bescheiden plaats van Antonius op dit altaar aan te geven, heb ik ook een andere heilige, Cornelius, hier getoond. Cornelius is afgebeeld met zijn attribuut, een hoorn — cornu — en is eveneens een beschermheilige van het vee.

Antonius staat dus linksboven naast Cornelius. Hij heeft een zeer ongebruikelijke staf met een klein kruis op een bol in de rechterhand; in de linkerhand een open boek en grote klok. Voor hem zit zijn opkijkend varkentje.


Antonius komt ook voor op de predella van het Matthiasaltar, gebeeldhouwd door F. Langenberg in 1909.
Links van Antonius is een demon die aan zijn mantel trekt, terwijl Antonius zich tot de crucifix richt. Rechts, achter Antonius, staat zijn vrij groot varken.
Glas-in-lood raam
Het glas-in-lood raam uit ±1390.
(Links) Antonius steunt met de linkerhand op een medium-lange T-staf met daaraan een klokje; een gesloten boek in de linkerhand. Tegen hem aan zijn rechtop staand, omhoog reikend varkentje. Voor hem zit een geknielde donor.
(Rechts) Petrus met sleutel, en donor; en (midden) Viktor in harnas met lans.
Er is een Antoniuskapel in Xanten.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker