Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Theun in de folklore
Muziekgroepen - Molens - Gezegden en spreuken - Heraldiek (Nederlands, Belgisch, Frans, Duits, Zwitsers, Luxemburgs, Oostenrijks, Spaans, Portugees, Italiaans, Noors, Zweeds, Tsjechisch, Brits, Braziliaans, Mexicaans, Amerikaans.) - Bieren - Liederen - Diversen.

Het verschil tussen cultus en folklore is niet altijd even duidelijk. Maar het leek me toch wel nuttig een scheiding proberen aan te brengen. Voor Cultus, zie pagina.
Muziekgroepen
Hieronder een kleine selectie, voorlopig. Er zijn erg veel muziek- en zanggroepen, drumbands etc.
Lede, Oost-Vlaanderen, België [zie ook stadswapen, hieronder]
The Antonio's

In de prille jaren negentig zagen The Antonio's het licht aan een knetterend kampvuur diep in de Ardennen. Met het instemmend geknor van een roedel everzwijnen in de coulissen en een kroes donkerbruine trappist in de hand was het niet lang zoeken naar een geschikte naam.
Antonius Abt - de heilige met het zwijn - bracht inspiratie.
Sint Antonius/Brecht, Antwerpen, België
Sint Antoniuskoor.
Lomm
Stedelijke Harmonie St Antonius.

 

Oosthoven, Antwerpen, BelgiëDe Koninklijke Harmonie Sint-Antonius,
het Sint-Antonius Zangkoor en
het Volkskoor Sint-Antonius.
Weert.
Stedelijke Harmonie St. Antonius Weert
Molens
Talloze gebouwen, vooral ziekenhuizen, verzorgingstehuizen, scholen en vanzelfsprekend kapellen en kerken, maar ook molens zijn naar Antonius vernoemd

Sint Antonius Abt molen te Borkel. Bouwjaar 1865
Het gaat hier om een koren- en boekweitmolen die op een belt staat. Die belt is nodig om de molen meer hoogte te geven om zo meer kans op windvang te creëren. Toch werd er jaren later een stoommolen van gemaakt. Daarmee was men niet langer afhankelijk van het weer.
Bij de laatste restauratie eind jaren tachtig werd de molen weer in zijn oude staat gebracht. Nu is het weer een windmolen die draait onder de deskundige leiding van een vrijwillige molenaar.
Voor de Antonius in Borkel, zie verder op mijn site.

Molen Sint Antonius Abt, Borkel en Schaft
Gezegden en spreuken
Weerspreuken De dag van Antonius is op 17 januari.
‘t Is koud in alle kerken
op Sint-Antonius met zijn verken.
Maakt St. Teunis de brug,
St. Sebastiaan slaat ze stuk.
St. Antonius is een ijsmaker,
of een ijsbreker.
St. Antonius schoon en helder,
vult vat en kelder.
St. Antonius komt over met hoog water, Of met een hard hoofd Als het vriest op St. Antonius,
dan dooit het op St. Sebastiaan.
St. Antonius heeft een hard hoofd,
of een natte staart.
Met St. Teunis en St. Sebastiaan,
komen de hardste koppen eerst aan.
St. Antoon en St. Sebastiaan (20 jan), komen met het hardste van de winter aan. Met St. Antonius lengen de dagen,
zoveel als het eetmaal van een monnik.
St. Anteunis met zijn vèrken,
Vader abt van Kouderkerken,
is er een die steeds verkiest,
dat het op zijn feestdag vriest.
Het trio met de harde koppen komt nu op de proppen.
(15-1 Sint-Paul, 17-1 Sint-Antonius, 20-1 Sint-Sebastiaan)
Sint-Antonius met zijn varken, zoete naam Sebastiaan (20-1)
Koud en kil is 't in de kerken en bevroren ligt de baan.
Een Tarotkaart van Robert M. Place: IX Sint-Antonius Abt De Kluizenaar.
Een paar Duitse Antonius weerspreuken:
Wenn Antoni die Luft ist klar
gibt's bestimmt ein trocknes Jahr.
Große Kälte am Antoniustag,
machmal nicht lange halten mag.
Antonius mit dem weißen Bart,
regnet's nicht, er mit dem Schnee nicht spart.
Um Antonius nehmen die Tage zu
um eine kleine Mönchesruh'.
En ook in het Frans zijn er vrijwel identieke Antonius weerspreuken:
Pour Saint Antoine, il fait froid même dans l'huile. Saint Antoine sec et beau remplit caves et tonneaux.
Qui sème la salade à Saint Antoine en a comme tête de moine Saint Antoine et Saint Sébastien (20 janvier) emportent le plus dur de l'hiver
Déjà le jour à la Saint Antoine a augmenté d'un dîner de moine. À la Saint Antoine, les jours augmentent de la barbe d'un moine
Spreuken over Antoniusvarkens en varkens
De Antonianen hadden het recht hun varkens vrij in de straten naar voedsel te laten zoek ("Teunusverkens"); zij waren overigens niet de enigen met dat recht, maar misschien wel de bekendste.
In het Frans wordt rusteloze beweeglijkheid uitgedrukt in het spreekwoord: 'De porte en porte, comme les pourceaux de St. Antoine' ('van poort naar poort, zoals de varkens van Sint Antonius').
In het Duits kent men de uitdrukking: 'So frech wie ein Antonius-Schwein'.
In het Nederlands kan men iemand verwijten dat hij anderen 'naloopt als een Sint-Antoniusvarken' of dat hij 'snuffelt als een Sint-Antoniusvarken'. Van zware personen werd wel gezegd dat zij 'dik waren als het varken van Sint Teunis'. Omdat het stelen en verorberen van een Antoniusvarken gelijk stond aan heiligschennis, werd in Italië van personen die onder onverklaarbare omstandigheden overleden, wel gezegd: 'Ha forse rubato un porco di San Antonio' ('hij zal wel een varken van Sint Antonius gestolen hebben').
Een vet varken heeft er geen weet van hoeveel honger een mager varken heeft.
De vuilste varkens zoeken het schoonste stro Varkens gaan eerder dood van een lege bak dan van een vuile
Stro in de muil van ‘t zwijn, zal ‘t kort nadien slecht were zijn.
In de omgeving van Beerse (BE) zegt men wanneer een varken ziek is het volgende gebed op:

Sint Antonius, hoog verheven,
Gij hebt mij zoveel nootjes gegeven;
Sint Antonius nog,
Gij zijt een broer van mijn varkentrog.


Er zijn ook erg veel sites totaal gewijd aan varkens, waaronder Porkopolis, waar ook veel plaatjes over Antonius (met varken natuurlijk) te vinden zijn.
Ander Antonius gezegde
Brood dat op Sint-Antoniusdag wordt gezegend,
beschimmelt niet en weert onheil af van mensen en dieren.
Heraldiek (gemeentes)
Nederlandse wapens
 
Oploo (Noord Brabant)
"Van lazuur, beladen met St.Anthonius van goud, houdende een schild van lazuur, beladen met een bok van goud."
Sint Anthonipolder (Zuid Holland)
"Het beeld van St. Anthonis van goud op een veld van azuur."
  Sint Anthonis (Noord Brabant), gemeentewapen en ambtsketen van de burgemeester.
"In sinopel, geplaatst op een losse grond, Sint Anthonius Abt, houdende in de rechterhand een evangelieboek en in de linkerhand een tau-vormige kruk met klokje, staande voor een omgewend varken, alles van goud."
Terheijden (Noord Brabant) Mook (Limburg)
"In azuur de beeltenis van St.Anthonius, omhangen met de kluizenaarsmantel, de rechterhand steunende op een kruk, in de linkerhand een opengeslagen boek houdende, ter linkerzijde vergezeld van een gedeeltelijk zichtbaar varken, staande op een terras, alles van goud.
Het schild gedekt door een gouden kroon van 3 bladeren en 2 parels."
Van lazuur beladen met het beeld van Antonius Abt, omhangen met de kluizenaarsmantel van zilver, voorzien van de Griekse letter T van keel, het hoofd omgeven door een nimbus van zilver. Aangezicht en handen zijn van natuurlijke kleur, houdend in de ene hand een evangelieboek van keel, gesierd van goud, en in de andere een staf met kruk van sabel. Om zijn midden heeft hij een gordel van sabel en aan zijn voeten een varken van natuurlijke kleur.
Vóór den Heilige is geplaatst een schildje van keel, beladen met 8 leliestaven kringsgewijze geplaatst, in het midden gedekt door een schildje van zilver."
Paesens, Dongeradeel, Friesland
Het dorpswapen (links) en de vlag (rechts). Beschrijving wapen:"In goud een dwarsbalk van azuur, beladen met een vis van zilver; de balk boven vergezeld van twee klaverbladen van sinopel en onder van een anker van keel, waarvan de kop eindigt in een T-kruis."

Oorsprong/verklaring wapen: De dwarsbalk stelt het riviertje de Paesens voor, de beide dorpskernen liggen ter weerszijde van dit riviertje. De vis is het symbool voor de van oudsher belangrijke visserij. De klaverbladeren slaan op de landbouw. Het anker is enerzijds een verwijzing naar de visserij, anderzijds naar de patroon van Paesens, Sint Anthonius.
Een andere site voegt bij de verklaring van de vlag hieraan toe, dat het anker ook een verwijzing is naar een ramp in 1883. Tot dat jaar was de visserij de belangrijkste bron van inkomsten voor de dorpen, maar bij een storm kwamen er 17 van de 22 schepen niet terug en meer dan 100 vissers verdronken.
Cadier en Keer. Beschrijving: "Een veld van sinopel beladen met een losstaande berg van zilver en ingebogen gekapt van goud en keel, het goud beladen met een St. Anthonius-kruk van azuur, het keel met een gouden sleutel, paalsgewijze geplaatst met de baard naar boven en rechts gewend."
Oorsprong/verklaring wapen van Cadier en Keer, Limburg:
De gemeente is in 1828 ontstaan uit de gemeente Cadier en de dorpen Keer en St. Antoniusbank. Deze laatste twee dorpen behoorden voor die tijd tot de gemeente Heer. De drie dorpen waren tot de Franse tijd drie afzonderlijke heerlijkheden.
Beers, Noord Brabant
De bisschop in het wapen is de H. Lambertus, patroonheilige van Beers. Het kruis is samen met het lint overgenomen van Linden en de St. Anthoniuskruk kwam uit het oude wapen van Gassel.
De Mortel, Noord Brabant
Het volgende dorpswapen is bekend:
"In zilver een kruis van sabel, in het eerste kwartier vergezeld van een Tau-kruis van sinopel."
De verklaring van het T-kruis is nogal eenvoudig: Antonius is de beschermheilige van De Mortel.
Belgische wapens
Brasschaat, Antwerpen
Het uitzicht van het wapen dat Brasschaat verkreeg is beschreven in de oorkonde van 18 november 1913.
Die luidt als volgt: "In rood, een zilveren zalm, recht gelegd, vergezeld in het hoofd van twee ruiten van 't zelfde, alles omringd van acht zoomsgewijze geplaatste Sint-Andrieskruisen, insgelijks van zilver.
Het schild links wordt gehouden door Sint-Antonius en aan de voet van de heremijt liggende, insgelijks links, een geklokt varken, alles van zilver".
De afbeelding van Sint-Antonius met het geklokte varken bevond zich eertijds in het zegel dat gedrukt werd op de akten van de aloude kapel.
Er is of was een strijd gaande over de vervanging van Antonius door een modern betekenisloos logo.

Schellebelle, Oost Vlaanderen
Het wapen werd toegekend in 1932 en toont drie Tau-kruisen, die afgeleid zijn van het wapen van de heren van Bette, die het gebied in de 15de eeuw verwierven.
Het geslacht Bette op haar beurt verwierf de drie TTT's door het lidmaatschap van de orde van St. Antonius van Barbefosse.

Lede, Oost-Vlaanderen,
drie T's, lijkt op dat van Schellebelle.
Wichelen, Oost Vlaanderen.
Ottignies-Louvain-la-Neuve, Wallonië.
Franse wapens
Andelnans Auribeau-sur-Siagne Bernardvillé Boussy-Saint-Antoine Bruley
Dommartin-la-Chaussée Clapiers Coupelle-Neuve Felon Inxent
Lantefontaine Longjumeau (Essonne) Maisonsgoutte Maizières Martigny-les-Bains
 
Médière Moivrons Péron (111 F2) Pondaurat  
   
Saint-Antoine-l'Abbaye Saint-Antoine d'Artiguelongue   Saint-Antoine-de-Ficalba  
 
Saint-Antoine-des-Champs (Parijs) Saint-Antoine-de-Velourgues Saint-Antoine-Cumond (117 D4)  
Saint-Urbain-Maconcourt Schirmeck Tendon (67 F2) Theizé (109 F4)
Thiaucourt Thin-le-Moutier Toul Touvois
Duitse wapens
Veel wapens komen van deze site.
Allendorf Altenhellefeld Benteler Beuren Bleckhausen
Coesfeld Drees Eicha Ellscheid Fleckenberg
Gießen Gonzerath Greimersburg Günne Gutenthal
Hamb Hanselaer Hartefeld Hartenfels Bedburg-Hau
Hau Hellenthal Hellenthal Herdringen Hüttingen a/d Kyll
Kottenborn Langweiler Liebenscheid Liebshausen Loikum
Lövenich Mambach Messingen Mohrkirch Münchehof
Oestereiden Osterwald Plütscheid Pommersfelden Rapperath
Rauenthal Sambach Sankt-Tönis Sassen Sevelen-Issum
   
Straßfeld   Tönisberg Tönisvorst Trierscheid  
 
  Uelde Utzerath Vernum Vrasselt
   
  Wallenthal Wederath  
Zwitserse wapens
De meeste wapens komen van deze site.
Cauco
Lachen Piazzogna Rona Sankt Antoni (Fribourg) Sankt Anthönien
Sankt Anthönien-Ascharina Sankt Antönien-Castels Sant'Antonio Tenniken Tinizong-Rona
     
Trub Vogorno      
Luxemburgse wapens   Oostenrijkse wapens
Deze wapens komen van deze site.
 
Berdorf   Prägraten
Spaanse wapens
Enkele wapens komen van deze site. Andere van deze. Of deze en deze.
       
Abadiño        
Alcublas L'Albiol Alfambra-Teruel Alió Atalaya
Les Borges del Camp Casas Bajas Cerdà Fortaleny Gavarda
 
Guaro Massaluca   Monforte de Lemos Navas de San Antonio
 
Els Pallaresos   Quesa Les Salines Sant Antoni de Vilamajor
 
La Selva del Camp Sobradillo Urquiola  
Portugese wapens   Italiaanse wapens
Benespera Altopascio
Noorse wapens Zweedse wapens
 
Tjeldsund Tydal   Rönö
Tsjechische wapens Britse wapens
 
Babice u Rosic Velká Kras   Trafford
Braziliaanse wapens Mexicaanse wapens U.S.A. wapens
   
Sao Josť Valadares Medellín  
Antonius Abt bieren

 

(links) Liempd's Gildebier Antonius Abt

Vele gilden en broederschappen van Sint-Antonius dronken op zijn feestdag hun halve ton gildebier.

Het is me nog niet helemaal duidelijk waar deze bieren vandaan komen en uit welke brouwerijen.
Er wordt aan gewerkt.

Het Triple bier uit Jantjes Bierbrouwerij (rechts) heb ik gedronken, en het smaakt heerlijk!

(links en boven) uit Jantjes Bierbrouwerij, Uden.

Tijdens de Antoniades in Flobecq wordt het speciale Antoniusbier, “la cuvée St-Antoine”, geschonken.
Dit bier wordt eigenlijk gebrouwen in de artisanale brouwerij St. Antoine, voor de Antonius broederschap in Blehen, waar Antonius ook uitbundig gevierd wordt.
Antonius liederen
Lied uit Leuven van de studentenclub van de Katholieke Hogeschool Leuven Departement Rega.
Het wordt ook op meerdere plaatsen tijdens Antonius-vieringen in de kerk gezongen.
  Sa laat ons vrolijk zijn

Hieronymus Bosch, Tryptiek, 1500, detail.

Sa, laat ons vrolijk wezen,
op Sint-Antonius feest, feest, feest,
Op Sint-Antonius feest.
Sint-Antonius en de duivel waren gemeen,
En ze dansten om het zeest, zeest, zeest,
en ze dansten om het zeest.

Eén van Lucifers posturen,
die wilde vrolijk zijn, zijn, zijn,
Die wilde vrolijk zijn.
Hij droeg een ijzer braadpan op zijn hoofd,
En een vaatje brandewijn, wijn, wijn,
en een vaatje brandewijn.

A vous !, zeid' hij, Sint-Antoneke,
't is een glazeke tegen de vaak, vaak, vaak,
't Is een glazeke tegen de vaak.
Sint-Antonius riep: "'k en mag geen brandewijn",
En hij goot het tegen zijn kaak, kaak, kaak,
en hij goot het tegen zijn kaak.

Dat was om hem te kwellen,
door 't nemen van de drank, drank, drank,
Door 't nemen van de drank.
Sint-Antonius greep de duivel bij de steert,
En hij schreeuwde wel zes uren lang, lang, lang,
en hij schreeuwde wel zes uren lang.

Een Gilde lied uit Lomm: Teks & muziek: Jeu van de Diep (Jeu Hegger); 2000.
SINT TEUNIS GILD
Gildebroeders, staon vör eur zaâk.
Solidair zien, de grötste taak.
Ás de gild van den Abt Sint Teunis,
vör ut dörp ennen echte steun is.
Same vere weej dan mit vermaak,
gildebroeders, staon vör eur zaak!!!

Enne keuning huurt der beej,
idder jaor, altiêd opni-j.
't Keuningszilver kump dan oet de kâs,
en ok de sjieke keuningsjas.

Ens in 't jaor de gansen daâg,
't jaorfieës vere, gen gejaag,
weg oet den dagelijkse sleur,
positief dinke bringk wer kleur.
Gildebroeders mit daen drang,
werke vör elk dörpsbelang.
Is der mej ok schrik vör ut werk,
Mit völ man same, dát mák sterk.
Diversen
Sint-Antonius Award

Het VLAM, het Vlaams Promotiecentrum voor Agro- en Visserijmarketing, bekroont jaarlijks een restaurant voor het origineel gebruik van typisch Vlaamse producten met de Sint-Antonius Award, waaraan een geldprijs van 2.500 euro is verbonden.
Restaurant De Eiken was de winnaar van de Sint-Antoniusprijs in 1999 met 'Blinde vinken van varkenshaasje en een Meritus-lende in een varkensnetje met groene kool' en kreeg de Bronzen Schaal.
In 2003 heeft de Vlaamse minister Ceysens de Sint-Antonius Award uitgereikt aan het Leuvense restaurant Arenberg. Dat jaar werd het varkensvlees gepromoot.
Uit deze twee voorbeelden lijkt het dat het altijd varkensvlees is dat in de prijzen valt, wat natuurlijk ook wel logisch zou zijn voor een Antonius Award.
Hier wordt de betekenis van het woord "feestvarken" duidelijk.
Voor het varken zelf is het dus niet zo feestelijk.
Misdaad
Helaas is er ook een enkele misdaad geassocieerd met de heilige Antonius, zoals dit beeld dat werd gestolen uit de kerk OLV Geboorte te Blitterswijck.

Deze diefstal staat centraal geregistreerd bij Religieus Erfgoed, met de volgende omschrijving:

Datering: 1950-1974
Materiaal: hout eikenhout beeldhouwkunst beeldhouwwerk
Nummer: 12669-11
H. Antonius Abt, voorgesteld als een gedrongen staande figuur in pij, scapulier en schoudermanteltje (met capuchon om het hoofd), met in de rechterhand de Tau-staf en in de linkerhand een opengeslagen boek.
Lange vierkante baard.
Aan zijn rechtervoet, naast de staf een varken.
Op sokkel een reliëfvoorstelling van Antonius die het vee zegent.

Gestolen op 14 januari 2005.

Zie ook Blitterswijck in Antonius in de Lage Landen op mijn site.


Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Dolf Hartsuiker