Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
De Antoniuskapel in Clans
  [terug naar Clans; terug naar Bessans]
De Calvarie boven Antonius, met Maria Magdalena aan de voet van het kruis, een zwarte Maria links en Johannes rechts. Engelen vangen het bloed uit de wonden van Christus op.
En er is een geïsoleerd vrouwenportret.
Het zou Maria kunnen zijn, of een van de deugden, mogelijk de nederigheid.
De linker muur, bovenste niveau rechts
(l) Antonius lijkt een aantal burgers (pelgrims, bezoekers, zieken?) toe te spreken. (m) Antonius gaat Paulus begraven, daarbij geholpen door twee leeuwen die het gat graven. (Hfdstk 13 Vita van Paulus). (r) Hierbij heb ik een omschrijving gezien als het "wonder van de eieren", maar dat wonder is mij onbekend.
De linker muur, bovenste niveau links
 
(l) Antonius ontmoet een demon. Ik vermoed dat dit in de woestijn is, terwijl hij op weg is naar Paulus (Hfdstk 7 Vita van Paulus).
(r) Antonius op bezoek bij Paulus van Thebe, met de raaf die het brood brengt (Hfdstk 9 Vita van Paulus).
De linker muur, middelste niveau rechts
Deze drie afbeeldingen zouden de begrafenis van Antonius kunnen weergeven,
hoewel het waarschijnlijker gaat om de translatie en bijzetting van de stoffelijke resten.
De linker muur, onderste niveau rechts
De afbeeldingen op dit niveau zijn zo onduidelijk dat het haast onmogelijk is aan te geven wat ze betekenen.

Links lijkt het wel een slager die een stuk vlees (varken?) uitbeent.

Rechts lijkt de oude man (Antonius of Antoniaan?) een rode vloeistof over de arme van een vrouw te schenken. Wellicht Saint Vinage, en hebben beide scènes dus betrekking op genezing van het Sint-Antoniusvuur.
De rechter muur, bovenste niveau links27
(l) De grijsaard zou natuurlijk Antonius zelf kunnen zijn, maar omdat hij geen halo heeft, zou het ook kunnen dat de jongeling Antonius is aan het begin van zijn ascetische leven, gezegend door de oudere wijze uit zijn dorp. Dit i.v.m. de scène er rechts van (§ 3 Vita).
(r) De rechter scène lijkt mij namelijk het moment weer te geven dat Antonius — de jongeling met halo — zijn geld uitdeelt aan de armen van zijn dorp (§ 2 Vita).
De rechter muur, bovenste niveau rechts
 
Antonius vernietigt de heidense afgoden. In § 74 van de Vita veroordeelt hij de Griekse afgoderij De duivel, vermomd als vrouw maar aan zijn geklauwde poten goed te herkennen, probeert Antonius te verleiden
De rechter muur, middelste niveau links
(l) Antonius verzorgt twee zieke broeders
(r) Christus toont zich aan Antonius
De rechter muur, middelste niveau rechts
(l) Een krijger met lans en drie paarden komt op bezoek in het klooster van Antonius, waar een broeder in de tuin werkt en een ander in de deur leunt (§ 48 Vita)
(r) Een engel richt zich tot Antonius
Antonius en een aantal leerlingen (bijvoorbeeld § 16 Vita).
De rechter muur, onderste niveau links (Onder dit niveau bevindt zich de Keten der Hoofdzonden)
(l) De begrafenis van Antonius in een tombe. Niet zoals het in de Vita beschreven is, waar het immers door zijn twee leerlingen in het geheim gebeurde (§ 92 Vita)
(r) Pelgrims — een bedroefde muzikant, twee vrouwen en een kreupele — bezoeken het graf van Antonius
De rechter muur, onderste niveau rechts (Onder dit niveau bevindt zich de Keten der Hoofdzonden)
(l) Een man en een vrouw bidden tot Antonius die in de hemel is (r) Een man bidt tot Antonius voor de gezondheid van de jongeman die uitgestrekt op de grond ligt   Een jongeman bidt tot Antonius in de hemel. Staat de stad op de achtergrond in brand?




De Keten van Hoofdzonden in de kapel in Clans
  leeuw & kroon: trots (?) geldbuidel: gierigheid spiegel & bok: ijdelheid & lust zwaard & tijger: woede koe (?) gulzigheid, vraatzucht hond (?): jaloezie, afgunst ezel: traagheid, luiheid

De Keten van Hoofdzonden in de kapel in Bessans
  leeuw & kroon: trots (op de hielen gezeten door een sluipende duivel ? geldbuidel (?) : gierigheid spiegel & bok: ijdelheid & lust hond: jaloezie, afgunst zwaard & tijger: woede (?) gulzigheid, vraatzucht wijnglas ? aalmoes ?




Er zijn toch wel zeer treffende picturale overeenkomsten tussen deze twee Ketens van Hoofdzonden, zoals de koning op de leeuw (de Trots), de vrouw met de spiegel op de bok (de IJdelheid), en de man met het mes op de tijger (de Woede). Of de artiesten hebben voor hun beelden uit dezelfde bron geput, of de één heeft het werk van de ander gezien. Mij lijkt de schilder uit Bessans wat verfijnder, maar gezien de beschadigingen van de fresco's in Clans is niet hiet helemaal juist vast te stellen.
Maar — zoals ik opmerkte bij mijn item over Bessans — interessanter nog is de connectie tussen deze "helse" voorstellingen en Antonius, want daaruit blijkt maar eens te meer dat hij de grote duivelbezweerder is. Bovendien is hij natuurlijk degene die aan deze zonden — de Verzoekingen — weerstand heeft kunnen bieden.
Een textuele weergave van de Keten der Hoofdzonden die het dichtst in de buurt komt van de afbeeldingen in de twee kapellen — en die zeker ook als bron van inspiratie voor beide Ketens heeft kunnen functioneren — is wel die van Vincent de Beauvais uit de 13e eeuw.
In zijn Speculum Historiale geeft hij een overzicht van de zonden en hun onderlinge relatie, waarbij hij stelt dat uit de ene zonde de andere voortkomt.
(Hoewel er toch over 7 zonden gesproken wordt, tel ik er hier 8, maar misschien moeten we Trots en IJdelheid als één zien.)
  • Van de zeven hoofdzonden is Trots de wortel.
  • Uit Trots ontspruit IJdelheid. De trotse mens wil namelijk door allen worden geprezen, zodat hij door allen kan worden gerespecteerd.
  • Dat leidt tot Jaloersheid, omdat men zelf lof begeert en men anderen dezelfde lof misgunt.
  • Dat leidt tot Woede omdat de geest door andermans geluk wordt gekweld en het geestesoog door deze toestand van Woede in verwarring wordt gebracht.
  • Dat leidt dan tot Traagheid [luiheid] omdat de geest in opperste verwarring is geraakt en van al het goede walgt.
  • Uit Traagheid komt Vrekkigheid voort omdat de verwarde en bedrukte geest geen innerlijke vertroosting meer ervaart en vertroosting in aardse zaken buiten zichzelf zoekt in de vorm van Vrekkigheid.
  • Op Vrekkigheid volgt Gulzigheid, omdat Gulzigheid consumeert wat Vrekkigheid bij elkaar schraapt. Vandaar dat de rijken, die zich dagelijks aan eetfestijnen te buiten gaan, gulzig plegen te zijn.
  • Gulzigheid leidt tot Lust omdat de buik en de geslachtsdelen dicht bij elkaar liggen en de onderlinge nabijheid van deze organen tot een verbinding van zonden leidt.

Uit deze onderling verbonden zonden wordt voor de zondaar als het ware een keten gesmeed, die hem bindt en naar de hel trekt.

Ik heb nog wat meer symbolische weergaven van de Zonden gevonden, in een poging de Ketens van Clans en Bessans te duiden, en er zijn wel wat dieren en objecten die door diverse artiesten gebruikt worden gemeenschappelijk. Maar er zijn toch ook wel verschillen.
Opvallend is wel dat het varken als symbool voor de Gulzigheid in Clans en Bessans en bij Hieronymus Bosch niet gebruikt wordt, maar later juist consequent wel. Dit negatieve imago van het varken (zoals ik op mijn pagina over het varkentje als assistent van Antonius heb aangegeven), lijkt dus van iets later datum te zijn. Het dier dat symbool zou staan voor de Gulzigheid op de fresco van Clans is onduidelijk, maar zou een koe kunnen zijn.
De Tafel van de Zeven Hoofdzonden, schilderij toegeschreven aan Hieronymus Bosch; 1475-1480. Madrid, Museo del Prado Op Middel-eeuwse prent Bij Callot Bij George Pencz
Ira Gramschap (drift, woede) zwaard beer zwaard/leeuw beer
Superbia Hovaardigheid (ijdelheid) spiegel leeuw spiegel/pauw paard
Luxuria Onkuisheid (wellust) wijnfles/muziek/narren/een stel dat zich afzondert aap vogel/bok koe
Acedia [of prigitia] Traagheid (luiheid) ezel ezel geit
Gula Gulzigheid (onmatigheid, vraatzucht) bierkan, wildbraad, braadspit varken wijnfles/glas/varken varken
Avarita Gierigheid (hebzucht) geldbuidel marter/wezel geldbuidel/hond kikker
Invidia Nijd (jaloezie, afgunst) hondjes/papegaai (?) hond slang/hond hond
Voor een vitueel 3-D bezoek aan de kapel, click hier.
Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Adolphe Hartsuiker