Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Saint Antoine en France S
Frankrijk A-B C-G H-M N-R St.A S T-Z Wallonië A-G H-O P-Z Corsica Luxemburg/Zwitserland
niet-Antonius plaatsen A-C D-L M-R S-S T-Z Parijs Louvre, musea, galeries Frankrijk musea A-H, I-Z
Saint-Chaffrey; Saint-Laurent-en-Royans 2006; Saint-Marc-la-Lande; Saint-Martin-de-Bonfossé; Saint-Martin-de-Laives; Saint-Paul-en-Cornillon; Saint-Sauveur; Saint-Sornin; Savigny-sous-Mâlain; Schirmeck, 2010; Steene;; Overige plaatsen S.
Saint-Chaffrey 05330 (141 D2)
In Saint-Chaffrey zelf en in dorpen in de buurt, zoals Villard-Laté en Chantemerle zijn diverse beelden van Antonius te vinden, die ik hier in één cluster zal tonen. Zo is er de parochiekerk van Antonius in Saint-Chaffrey, de Antoniuskapel in Villard-Laté, en in de kerk van Saint-Jacques-le-Majeur in Chantemerle hangt een fraai schilderij.
Saint-Chaffrey
Schilderij in de Antoniuskerk van Saint-Chaffrey, met daarop afgebeeld Saint Arnoult de Gap (?), apostel Petrus, Antonius en een kerkelijke donateur. Geschilderd door Lombart in 1743.
Een zittende Antonius, met korte T-staf met klokje eraan gebonden in de linkerhand.
Dit 19e eeuwse schilderij, getiteld "La Visitation",
bevindt zich ook in de Antoniuskerk van Saint-Chaffrey.
Antonius lijkt een beetje te dutten; een Egyptische achtergrond.
Villard-Laté
De kapel van Antonius in het dorp Villard-Laté bevat een fraai beeld van Antonius op het altaar (detail onder rechts), een schilderij van Antonius boven het altaar (links), en een reliëf van Antonius onder het altaar (detail linksonder).
Op de foto (links) is het niet zo goed te zien, maar het schilderij lijkt een "verzoeking" door een wellustige vrouw voor te stellen.
Zie ook het fleur de lys bloemmotief op het houtwerk van het altaar.
Een reliëf van Antonius onder het altaar. Hij heeft een korte haak-staf in de linkerhand. Een gesloten boek in de rechterhand.
Misschien een varkentje?
Een fraai beeld van Antonius op het altaar.
Hij heeft een vrij grote klok in de linkerhand. Hij lijkt te lezen in een boek op de rechterhand.
Een Franciscaner koord met drie knopen om het middel.
Geen varkentje.
De koker aan zijn voeten: zou die een reliek bevatten?
Chantemerle
Het schilderij in de kerk van Saint-Jacques-le-Majeur in Chantemerle: saint Eloi et saint Antoine.
Antonius heeft een puntmuts capuchon. Zeer fraai klokje aan de korte T-staf, waar hij met de linkerhand op steunt; een gesloten boek in de rechterhand. Een vriendelijk zwart varkentje staat naast hem.

Sint Eligius (Eloi), vergezeld door zijn attribuut de hamer op de grond voor hem, is de beschermheilige van de goud- en zilversmeden, boeren en boerenknechten, elektriciens, hoefsmeden, smeden, slotenmakers, metaalbewerkers, koetsiers, mijnwerkers, horlogemakers, zadelmakers, koetsenbouwers, lampenmakers, korfvlechters, en paardenhandelaren, om er maar een aantal te noemen.
Er zijn dus wat overlappingen met de functies van Antonius, dus misschien niet zo'n vreemd paar, hoewel dit de eerste keer is dat ze samen zie.
Saint-Laurent-en-Royans (139 D2) Monastère Saint Antoine Le Grand 11e eeuw
Het Antonius klooster wordt omgeven door de kliffen van Combe Laval.
Sinds de elfde eeuw bestond in deze vallei al een Antoniaanse priorij.
De huidige Grieks-Orthodoxe kloostergemeenschap werd in 1978 opgericht door twee Franse monniken die zich schaarden onder het Simonos Petras klooster van Mount Athos. Tien jaar later verrees hier de huidige Romano-Byzantijnse kerk.
De muurschilderingen over de de totale binnenkant van de kerk werden uitgevoerd door Yaroslav Dobrynine en zijn vrouw Galina, die behoren tot de beste icoonschilders in Rusland. Ze deden er zes jaar over.
Ondanks het verbod tot het maken van foto's — heel begrijpelijk — heb ik er toch één gemaakt, mede omdat deze afbeelding met Antonius erop — geknield, tweede links van Christus — niet als ansichtkaart te verkrijgen was.
Wij waren hier in 2006. Het ligt niet ver van Saint-Antoine-l’Abbaye. Aan het eind van een doodlopende weg, door een vallei, de berg op. Een fantastische locatie.
Ondanks de overweldigende muurschilderingen maakte de kerk een wat doodse indruk. Misschien ook omdat ik niet zo geboeid ben door de orthodoxe “avatar” van Antonius. Hij lijkt daarin nog het meest — in ieder geval qua uiterlijk en ontbrekende katholieke of heidense attributen — op de oorspronkelijke Antonius van Athanasius. Maar tegelijkertijd lijkt hij daardoor ook stil te hebben gestaan, niet te zijn geëvolueerd tot een Europese heilige, zoals de katholieke “avatar” van Antonius. Op een aparte pagina over de orthodoxe Antonius zal ik daar nog t.z.t. eens op terug komen.
Misschien was ons bezoek te oppervlakkig — we hadden bijvoorbeeld geen echt contact met de aanwezige ongeïnteresseerde monnik bij de boeken- en kaartenverkoop — maar het klooster en de kerk maakten een wat commerciële indruk, zeker ook omdat je toegang moest betalen.
Saint-Marc-la-Lande (89 D4) Voormalige Antoniaanse commanderij 1260
Uit 1260 dateert het eerste bewijs van de Commanderij van de Antonianen van La Lande: een akte van schenking waardoor de Antonianen een kapel in het dorp La Lande verkrijgen, die gewijd is aan Sint Blaise.
De Commanderij was waarschijnlijk een hospice (niet een ziekenhuis, zoals het geval was voor andere Antoniaanse commanderijen). De Antonianen beoefenden er liefdadigheid voor de armen, passanten en voor pelgrims op weg naar Compostela.
Zes kloostermonniken zijn naast de commandeur aanwezig. De orde beschikt later over veertien commanderijen in het bisdom Poitiers, welke als geheel worden aangeduid met de naam Saint-Antoine-de-la-Lande.
Commandeur Francois de Tournon, aartsbisschop van Embrun, vervolgens kardinaal en generaal-abt van de Orde van Antonianen, bouwde de kerk in 1542.
  • De kerk brandde in 1562 af tijdens de Godsdienstoorlogen.
  • Herbouwd in 1657, zal de kerk tijdens de Revolutie worden vernietigd.
  • In 1844 wordt het interieur gereconstrueerd.
  • Bij besluit van Napoleon III wordt het een parochiekerk, onder patronage van Sint Marcus.
Een beeld van een Antoniaanse monnik, de resten van de commanderij en een kruidentuin getuigen van de Antoniaanse geschiedenis.
Saint-Martin-de-Bonfossé (36 B1) Antonius bedevaart


De oorsprong van het heiligdom dateert uit de Romaanse periode, maar het gebouw werd in de negentiende eeuw gerenoveerd.
Op 17 januari is de Saint-Sauveurkerk het doel van een populaire bedevaart ter ere van Sint Antonius, die aangeroepen wordt tegen huidziekten, "het vuur van de heilige Antonius." Op die dag is er een mis in de Saint-Sauveurkerk.

De ex-voto’s die in de buurt van het altaar zijn aangebracht, getuigen van het belang van de devotie tot Antonius.
Saint-Martin-de-Laives (96 C4)
Er is in Saint-Martin-de-Laives een Portaal van de Antonianen, die naar een privé binnenplaats leidt.
Het beeld van Antonius dat in een flamboyante nis staat, is het enige overblijfsel van een kapel, gebouwd in 1474, die aan hem gewijd was.
Saint-Paul-en-Cornillon (123 D4) Chapelle Saint Antoine en / of Église Saint-Antoine

Dit processie kruis met Antonius bevindt zich in de parochiekerk Sainte Madeleine.


Maar er is ook een église Saint-Antoine (of kapel?); en volgens de inventarisatie site zou het kruis zich daar bevinden. In die kerk zou ook een houten Antonius beeld zijn.
De kapel behoorde tot het kasteel baronnie de Cornillon. Deze zou gerestaureerd worden.

Antonius heeft een korte knoestige staf in de rechterhand. Opkijkend varkentje, onder zijn mantel.

Saint-Sauveur la Foucaudière (90 B3) Eglise paroissiale Saint-Antoine et Saint-Sauveur 1349
De Commanderij van de Foucaudière werd op 13 mei 1349 opgericht toen Adam de Soissons en zijn vrouw Catharina de Chavagnyers al hun goederen en Fiefs van Foucaudière aan de orde van Antonianen doneerden, in de parochie van St. Sauveur Mont d'Abornay, voor de bouw van een kapel gewijd aan Sint-Antonius en een ziekenhuis waar patiënten die aan het “heilige vuur”, het Antoniusvuur, leden zouden worden verzorgd.
Helaas, oorlogen veroorzaakten zware schade aan de gebouwen, zoals bijvoorbeeld de burgeroorlog in 1567, waarna de plaats voor vijftig jaar verlaten werd.
In de kerk is een beeld. Antonius steunt met de rechterhand op een korte T-staf. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan
Maar de reconstructie van de gebouwen werd mogelijk gemaakt dankzij een monnik van het kapittel van Saint Antoine die in 1619 tot commandant van de Foucaudière benoemd werd.
De Commanderij bleef tot in het eerste kwartaal van de achttiende eeuw functioneren. Maar de Orde van Antonianen werd in 1777 gedwongen om toe te treden tot de Orde van Malta.
Tijdens de Franse Revolutie werden kerk, ziekenhuis en klooster van hun meubilair beroofd; de gebouwen leden weinig schade, maar werden aan particulieren verkocht.
De voormalige kapel van de Commanderij werd de parochiekerk die zowel aan Sint Antonius als Sint Sauveur gewijd is.

Op 17 Januari wordt de dag van Antonius gevierd. Of werd?
Er is (of was) een bron sinds Keltische tijden, op een heilige Druïdische plaats.
Saint-Sornin 16220 (117 E2) Fontaine de Saint Antoine
Er is in Saint-Sornin een bron die wonderen verricht, ofwel kinderen geneest, de Fontaine de Saint Antoine. Je offert een kledingstuk aan de bron van de Heilige Antonius uit naam van het zieke kind, je laat er een evangelie lezen of mis zeggen, of je ontsteekt er een kaars met deze intentie, en het kind geneest.
Het beeld dat ín de kerk van Saint-Sornin staat, zou volgens de legende (lees hieronder) géén Antonius Abt zijn, maar de lokale heilige Antonius.
Maar aan zijn attributen te oordelen — boek en klok in de rechterhand — lijkt het mij dat dit wel degelijk een beeld van Antonius Abt is.
Deze lokale heilige Antonius leefde in de late 13de eeuw en behoorde tot het klooster van de Karmelieten van Rochefoucauld. De sobere regels van de Karmelieten hielden het volgende in: voortdurende onthouding, het nastreven van stilte en armoede, strenge vasten en midden in de nacht opstaan.
Het beeld van de heilige Antonius stelt een volwassen man voor, met een natuurlijke grootsheid, een nobele ernstige uitdrukking, gekweld. De oorspronkelijke kleuren zijn intact en van goede makelij. Een ontbrekende linkervoet is bekwaam gerestaureerd. Hij draagt het kostuum van de Karmelieten: een lange witte mantel met mouwen, waarover heen een bruine kazuifel met kap die achter het hoofd zichtbaar is. Hij heeft blote voeten in sandalen.
Hoewel het beeld de regels van traditionele religieuze beeldhouwwerken van de 17de eeuw gehoorzaamd, is de gezichtsuitdrukking van de heilige opvallend.
De linkerarm is gevouwen over zijn borst, en in zijn rechterhand houdt hij een klokje en een boek.
Dit beeld is al lang het onderwerp van vurige devotie, want aan de persoon aan de plaatselijke Sint Antonius, werd de wonderbaarlijke kracht om kinderen te genezen toegeschreven.
[Dit was dus een versterking of afgeleide van de wonderbare bron met dezelfde eigenschappen, hierboven beschreven.]
De legende
Deze monnik, Antonius Karmeliet van Rochefoucauld, trok door de velden om het Heilige Woord te prediken. Het was zijn gewoonte om zijn komst aan te kondigen met het gerinkel van zijn klokje [dit is wel typisch Antoniaans], en riep zo zijn volgelingen bijeen, om hem in zijn gebeden te vergezellen en te luisteren naar zijn mystieke openbaringen.
Op een dag ging hij naar de kerk van Peyroux, vlakbij Orgedeuil en kwam langs de kapel Des Landes.
Een rouwende moeder, wier baby gestorven was, kwam op hem toe. Ze smeekte Antonius om bij God te bemiddelen om haar kind te redden. De monnik nam vervolgens de windselen van de baby, drukte die tegen zijn borst, bad vurig tot God, en bewerkstellige zo een wonderbaarlijke genezing.
Een paar dagen later kwam de monnik weer door het dorp van La Faurie, waar nu een klein meisje op sterven lag. De ouders waren wanhopig, maar herinnerden zich natuurlijk het recente mirakel, en richtten zich tot Antonius met dezelfde smeekbede. Ze leidden hem naar het bed van de kleine stervende, en de ontroerde monnik raakte met zijn lippen zijn gebedenboek aan. En een nieuw wonder: het kind was een paar dagen later weer helemaal gezond.
Drie eeuwen later was de herinnering aan het mirakel van de monnik Antonius nog levend in de harten van de inwoners van de parochie van Saint-Sornin. Zij deden een beroep op de talenten van een beeldhouwer die een beeld vervaardigde uit de mooiste notenboom van de streek.
Sinds de 17e eeuw wordt het beeld evenzeer vereerd als zijn voorbeeld, en men ging door met het brengen van windselen en kledingstukken van zieke kinderen, die kinderen waarvan men zei dat ze getroffen waren door de 'Mal des Saints'.
We weten niet wanneer dit Antoniusbeeld gewijd werd, maar het lijkt ons zeer waarschijnlijk dat het 17e eeuwse beeld een veel ouder beeld van de plaatselijke heilige verving dat sinds de 14e eeuw vereerd werd.
De toewijding aan deze heilige gaat eigenlijk nog verder terug, naar de roots die verborgen liggen in de nevels van de tijd, de ‘heidense’ rituelen van aanbidding van goden en heilige geneeskrachtige bronnen, die later gekerstend zijn.
Hoe het met de hedendaagse situatie gesteld is weet ik niet.

Savigny-sous-Mâlain (82 A4) Église paroissiale Saint-Antoine 13de of 14de eeuw
De parochiekerk Saint-Antoine is van veraf zichtbaar dankzij de mooie klokkentoren met zijn polychroom geglazuurde tegels in de kleuren geel, zwart en bruin.
In de twaalfde en dertiende eeuw viel de parochie onder de monniken van Saint-Seine-l'Abbaye.
De rechter kapel dateert van de 13de of 14de eeuw. Het koor en het schip zijn vermoedelijk uit de late 15de eeuw, begin 16e eeuw. De linker kapel is uit 1553, en is gebouwd voor Antoine de Sercey, heer van Savigny, die er in 1557 werd begraven. In 1854-1855 zijn de torenspits en de muur van het schip opnieuw vormgegeven door de architect Auguste Sirodot. In het begin van de 20e eeuw vond de bouw van het portiek plaats.
Op een zaterdag in januari vierden de ingezetenen het feest van Sint Vincent, de patroonheilige van de wijnbouwers en St. Antonius, de patroonheilige van de stad.
De mis werd opgedragen door pastoor Joanet in de kerk van Savigny-sous-Mâlain. Het dorp had ooit zijn eigen wijngaarden en de inwoners produceerden wijn voor eigen verbruik. De phylloxera vernietigde in 1945 alle wijngaarden, maar de traditie bleef.
Elk jaar worden de twee heiligen gezamenlijk gevierd en worden aan alle deelnemers gezegende broodjes uitgedeeld.
En de beelden van Sint Antonius en Sint Vincent gaan, zoals elk jaar, van de ene familie naar een andere.
Daarna gaat men een vriendschapsglas in het gemeentehuis heffen, een warme witte wijn, voordat de deelnemers zich rond een goede maaltijd treffen.
Op de trappen wordt een traditionele foto gemaakt, met de beeldjes van Sint Vincent en Sint Antonius. [Rechts: 2014]
Schirmeck (48 C2)
Het wapen van Schirmeck, dat uit 1576 zou dateren. De relatie met Antonius is duidelijk: een gestileerde T (van goud) waaraan twee klokjes (van zilver) hangen.
Een "document", bevestigt de historische positie die Antonius ooit in Schirmeck innam. Dit is het zegel van de Gemeenschap, dat dateert uit 1576. Bij de verkiezing van de nieuwe notabelen die voor één jaar verkozen werden, werd op 17 januari (de dag van Antonius) een maaltijd aangeboden aan de bevolking of aan enige belangrijke inwoners, en later idem in 1588 en 1653.
Schirmeck maakte ooit deel uit van de parochie van Barembach, een stad die veel ouder is (vóór 974), wiens priester ook de kapel van Sint Sebastian in Schirmeck bediende. De huidige kerk van Schirmeck werd later (1753-1754) op de plaats van de kapel gebouwd. Haar patroonheilige is hetzelfde als die van Barembach: Sint Joris. De kerk werd herbouwd in 1846.
Sint Antonius, met lange T-staf, gesloten boek en varkentje, de voormalige beschermheilige van de burgers van Schirmeck, zou afgebeeld zijn op een fontein, die gebouwd is in 1989, in het centrum van het stadje.
We bezochten Schirmeck in juni 2010, maar hebben deze fontein niet kunnen vinden. Ook bij de plaatselijke VVV was hij niet bekend.
Deze info had ik van een inmiddels verdwenen artikel op het internet; maar tot ik zeker weet dat hij daar (of in de buurt) niet bestaat, laat ik dit aardige plaatje nog even staan.
Steene (129 F2) Église Saint Martin
In de Église Saint Martin wordt in januari een noveen tot St. Antonius–abt gehouden, waarbij zout en water gezegend worden en gemengd in het diervoeder.
Het beeld van Antonius (links), dat omschreven wordt als een processiebeeld uit de 18e eeuw, zou ook een reliekwie in de sokkel kunnen hebben.
Het varkentje heeft een grote klok om de hals.
Er is een prachtig glas-in-lood raam in deze kerk, van Antoine Lusson Fils en Leon Lefevre, uit 1873.
Het is ongetwijfeld een "Verzoeking" met ook aspecten van "Bezoeking", maar er zijn wel opvallend merkwaardige elementen.
Bovenin zien we een engel die met een speer een duivel verjaagd. In het middenveld zien we een leeuw, zelden afgebeeld in deze context, en een jonge man met een gouden bokaal die Antonius aanraakt. Liefdevol, zou je haast zeggen. Op de voorgrond is een groene slang, ook zelden afgebeeld in deze context, en juwelen en gouden, zilveren voorwerpen (o.a. een koningskroon).
Het varkentje lijkt weg te rennen, omkijkend.
Antonius zelf heeft een correcte T-staf, met daaraan een grote klok, in de rechterarm.
De jonge man roept nog wel de meeste vragen op.
Met dank aan Antoon Vanquaethem.
Er zou ook nog een Antonius-retabel met beeld zijn.
Overige plaatsen S
  • Sablonnières (43 D2)
    Église Saint-Martin-et-St-Antoine.
  • Saint-Selve (130 A4)
    Een beeld aan de gevel van de Saint Sévère kerk; er was een viering in januari. Voormalig Antoniaans ziekenhuis.
  • Saint-Sulpice (110 B2)
    Parochiekerk Sint Antonius en viering met een maaltijd van uitsluitend varkensvlees.
  • Selonnet (154 B2); 2008
    Tijdens ons bezoek van 23-08-08 zagen we de verwaarloosde Antonius kerk, gesloten; met losse toren.
  • Spéracèdes (171 F2)
    Antonius viering in januari.
Selonnet

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Adolphe Hartsuiker