Antonius in het Louvre
Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Antonius in het Musée du Louvre
BezoekingenVerzoekingen Scènes uit zijn VitaOntmoeting met PaulusStervenGezelschap van Maria en HeiligenMonnik en Beschermheilige

Thematische indeling
Er zijn meer dan 60 schilderijen, tekeningen en objecten met Antonius als onderwerp in het Louvre Museum. Op deze pagina zal ik het grootste deel daarvan laten zien.
In dit hoofdstuk hanteer ik een thematische indeling, naar thema's als: de Bezoekingen of, Scènes uit zijn Vita, de Ontmoeting met Paulus, zijn Sterven, in Gezelschap van Maria en Heiligen, en als Monnik en Beschermheilige. En binnen die categorieën streef ik naar een chronologie.
Les Tentations de Saint Antoine
Bij de Tentations maak ik een onderscheid tussen de Bezoekingen en de Verzoekingen van Antonius.
De eerste worden vooral gekenmerkt door de aanwezigheid van duivels, demonen en soms ook verschrikkelijke vrouwen, en de tweede worden gekenmerkt door de aanwezigheid van rijkdom, overdaad en aantrekkelijke, wulpse vrouwen.
Vooral in de schilderkunst waren dit zeer geliefde thema's rond Antonius, maar daar worden deze tezamen meestal Verzoekingen genoemd.
De Bezoekingen
Saint Antoine tourmenté par les démons. Annibale Carracci (1560-1609). De verzoeking van Sint Antonius. 17e eeuw. David Teniers de Jongere.

Saint Antoine à genoux, tourmenté par les démons, délivré par un ange. Giovanni Pandolfi (1567 - 1636).
La Tentation de Saint Antoine. 17e eeuw;
anoniem Italiaanse school.

La Tentation de Saint Antoine. (1552)
Paolo Veronese
Venetiaanse school.

La Tentation de saint Antoine. 1710-1720;
Alessandro Magnasco (1667-1749).
Antonius staart naar de schedel in zijn handen, terwijl een duivelse vrouw, lomp en lelijk als ze is, hem uitdaagt.
Een schijtende duivel vliegt door de lucht.
Carlo Urbini
École lombarde
Étude pour une Tentation de saint Antoine

Frederick van Valckenborch (1566-1633)
La Tentation de saint Antoine
Moeilijk te bespeuren waar Antonius precies zit, maar hij lijkt aan de voet van de boom te zitten.
De Verzoekingen
La Tentation de saint Antoine. 1547 Pieter Huys (Antwerpen 1519-1581).
La Tentation de saint Antoine. Sebastiano Ricci (Belluno 1659 – Venetië 1734).

La Tentation de Saint Antoine. Luca Cambiaso. Genuaanse school. Tweemaal eenTentation de Saint Antoine, anoniem van de Hollandse school (links), en praktisch dezelfde voorstelling van Jan de Cock (rechts).

La Tentation de saint Antoine. 1509; Lucas van Leyden. Een duivels gehoornde dame biedt Antonius een pot aan. Wat zou daar in zitten? Hij maakt bezwerende gebaren. Ongetiteld maar het is ongetwijfeld een Verzoeking door o.a. een gezelschap adellijke personen, wellicht de koningin van Sheba. 18e eeuw; anoniem Franse school. Ongetiteld maar het is ongetwijfeld een Verzoeking door een wulpse vrouw, waarbij Antonius steun krijgt van een engel. Jean-Baptiste Oudry; Franse school.

La Tentation de saint Antoine. 19e eeuw; Jacques Antoine Vallin
Antonius, aan een koord gehouden door een van de dames, lijkt een andere vrouw te berijden. Een wulpse vrouw berijdt een wel erg groot varken, rechts.
Scènes uit de Vita van Antonius
Saint Antoine enseignant les anachorètes de la Thébaïde. Auguste Leroux (1871-1954). Een zeer realistische weergave, lijkt mij, van Antonius in zijn grot, schamel gekleed, met leerlingen en bezoekers. Trois scènes de l'histoire de saint Antoine. Giovanni Battista Montano (1534–1621); Romeinse school. In het midden lijkt het moment te zijn afgebeeld dat hij zijn geld onder de armen verdeelt. Rechts een kwelling door een duivel. Links als oude man met een engel of Christus?
Bezoek aan Paulus van Thebe
Saint Antoine et le centaure. Luini Bernardino. Lombardijse school. Saint Antoine et Saint Paul ermite nourris par un corbeau. 17e eeuw; Vlaamse school.
Saint Antoine Antoine et Saint Paul dans le désert ±1503; Albrecht Dürer (1471-1528).
De bekende scène van de raaf die Paulus en Antonius een brood brengt.

Ongetiteld, maar het is natuurlijk de raaf die Paulus en Antonius een brood brengt. 17e eeuw; anoniem Italiaanse school. La Vierge apparaissant à saint Antoine et à saint Paul Ermite 16e eeuw; (atelier van) Paolo Caliari (1528-1588) Venetiaanse school. Saint Antoine et Saint Paul Bartolommeo Biscaino (1632-1657) Antonius treft Paulus dood aan en de leeuwen staan al klaar in de achtergrond om het graf te delven.
Zijn sterven
De dood van Sint Antonius Abt. Pietro Sorri. 17e eeuw. La mort de Saint Antoine. 1620; Claude Vignon (Tours 1593 - Paris 1670). Mort de Saint Antoine. Francesco Vanni. Florentijnse school.
In gezelschap van Maria en Heiligen
Le Christ de pitié entre saint Antoine abbé, sainte Lucie, la Vierge, saint Jean, sainte Catherine et un saint évêque.
15e eeuw; (atelier van) Sarria Gonçal, van Valencia. Antonius draagt een correct hoofddeksel. Hij heeft een knoestige haakstaf, met daaraan een klokje, in de linkerhand. Een gesloten boek op de rechterhand.

La Vierge et l'Enfant Jésus entre un Saint Evêque (Zanobie) Saint Jean-Baptiste, Saint Antoine abbé et Saint François d'Assise. 15e eeuw; Stefano di Francesco genoemd Pesellino (Florence 1422-1457). Antonius, blootshoofds en met correcte haardracht en gevorkte baard, heeft een gaffel-staf in de rechterhand. La Vierge et l'Enfant entre saint Jean-Baptiste et saint Antoine. 1480; Neroccio di Bartolomeo de' Landi (Sienne 1447-1500). Antonius, blootshoofds en met correcte haardracht en gevorkte baard, kijkt naar de toeschouwer. Hij heeft een T-staf in de rechterhand.

L'Enfant Jésus en gloire entouré des saints Roch, Dominique, Antoine et Augustin. 1630/1640. Antoon Sallarts (of Sallaerts) (Brussel, 1580/1585-1650). Antonius is de grijsaard met stok rechts. De figuur rechtsonder is niet benoemd. Saint Antoine assis sur un trône, entouré d'anges. Kopie naar Annibale Carracci (1560-1609) Bolognese school. Hoewel hier vermeld wordt dat het engelen zijn, lijken het mij toch eerder putti. Het is leuk om te zien hoe deze met zijn attributen spelen, zoals met het klokje in het midden. De putta links draagt een onbekend object. L'imposition de la chasuble à saint Ildefonse. ±1490-1500 (De oplegging van de kazuifel bij Sint Ildefonse) Maître de Saint Ildefonse (1475-1500); Een Hollander, actief in Castillië. Een heel klein zwart varkentje staat vóór Antonius.

La Vierge à l'Enfant en gloire avec Saints Dominique, Antoine, Augustin, Monique, Dorothée et Barbe. (±1638-1648) Gaspard de Crayer, Nederlands (1584-1669)
Een "gloeiend" varken staat bij Antonius, die een fraaie T-staf vasthoudt.

La Sainte Famille avec les saints François, Antoine, Madeleine, Jean Baptiste et Élisabeth. ±1533; Bonifacio de' Pitati, genaamd Bonifacio Veronese (Verona ±1487- Venetië 1553).
La Vierge à l'Enfant en gloire avec Saint Antoine abbé et Sainte Lucie. (atelier van) Federico Barocci, genaamd Le Baroche (1526/1535-1612).
Op beide schilderijen zit Antonius in zijn boek te kijken i.p.v. naar de Maagd en het Christuskind. Zo gewoon is hij aan hun heilig gezelschap! Op het schilderij rechts: Zie het prachtige klokje op de grond en de T in de zoom van zijn mantel.

 
L' Annonciation, Sainte Anne Trinitaire, Saint Antoine Abbé. 15e eeuw; Bartholomaüs Zeitblom (1455/60-1518/22) Duitse school. Antonius draagt een correct hoofddeksel, en correcte gevorkte baard. hij steunt met de rechterhand op een korte scheve haakstaf. Zijn varkentje staat achter hem, neerwaarts kijkend. La Vierge et l'Enfant entre saint Jean-Baptiste et saint Antoine abbé, bekend als La Vierge à la fontaine ± 1515/1516; Jacopo de' Barbari, een van origine Venetiaanse schilder. Antonius heeft een zeer korte T-staf in de linkerhand. Er lijkt een klokje in het gras te liggen. Een vreemd voorwerp, met daaronder een geloten boek, in de rechterhoek.

Saint Antoine priant avec les martyres, Lucie, Agathe, Apollonie, Eustache. Attribué à Nicolas Thiebault. Franse school.
Sainte Conversation avec Saint Antoine abbé et un ange. Lorenzo Lotto (Venetië ±1480 - Loretto 1556).
Naast Antonius is nog net de snuit van zijn varkentje zichtbaar; en er lijken vlammen uit de grond op te rijzen. Voor Antonius staat zijn varkentje aandachtig naar Maria te staren. Er hangt een klokje en er ligt een klokje op de grond.

Vierge à l'Enfant apparaissant à sainte Lucie, Saint Antoine et deux saints. 16e eeuw; Arcangelo di Leonardo Salimbeni.
Sainte Anne, la Vierge et l'Enfant entre saint Antoine Abbé et saint Antoine de Padoue. 16e eeuw. Toegeschreven aan Santi di Michele Buglioni, Santi genoemd. Antonius heeft vlammen in zijn rechterhand.
Monnik en beschermheilige
Saint Antoine. 15e eeuw; Maître d'Albocacer uit Valencia (actief 1400-1420).  Fraaie T op de borst. Saint Antoine abbé. ±1435 Maître de l'Observance; Actief in Sienna in de tweede helft van de 15e eeuw.
Saint Antoine en adoration devant un crucifix. 16e eeuw; Anoniem (hoewel op het passepartout toch wel een naam te ontcijferen valt, iets als Agostino Brassi) Lombardijse school. Het zal in Egypte gesitueerd zijn dus het varkentje is hier niet echt op z'n plaats. Ook de schedel om te herinneren aan de "ijdelheid" van het bestaan is Europees.

Saint Antoine, assis, lisant, dans un paysage.
Kopie naar Albrecht Dürer, Duitse school.
De foto van het Engelse exemplaar is mooier.
Saint Antoine avec un bâton dans la main. Filippino Lippi (ca.1457-1504). Saint Antoine debout tenant un livre et un tau. Paul Bril (Antwerpen 1554 - Rome 1626) Vlaamse school. De staf is overigens geen T.

Saint Antoine. Luca Cambiaso. Genuaanse school. Saint Antoine debout, tenant une cloche. Toegeschreven aan Laurent de la Hyre; Franse school. Saint Antoine. Onbekend. Een voorstudie voor een schilderij.

Saint Antoine. Een houten polychroom beeldje uit Carinthië. ± 1510 - 1515. Département des Sculptures. Fraai, correct hoofddeksel. Het is op de foto moeilijk te zien, maar het lijkt alsof hij een demon vertrapt. Saint Antoine Abbé. Een houten polychroom beeldje uit Catalonië. 14e eeuw. Zie het miniatuur varkentje aan zijn voeten. Saint Antoine Abbé. Een eikenhouten beeldje uit Nederland. 15e eeuw. Omhoogkijkend varkentje en vlammen aan zijn voeten. Fraai klokje; opvallend hoofddeksel. Saint Antoine Abbé. Rechter paneel van een retabel dat gewijd is aan Sint Augustinus; ± 1470. Toegeschreven aan Giovanni Bellini (Venetië 1459—1516).

Abt Antoine Blondel en zijn patroonheilige
Vlaamse School ; 2de kwart 17de eeuw
Antonius lijkt te lezen in een boek op de linkerhand.
Hij steunt met de linkerhand op een korte T-staf.
Zijn varken, met een nogal demonische uitdrukking, staat dicht tegen hem aan.
Matthias Grünewald (ca. 1470-1528) Saint Antoine couché sur le dos.
Met zijn hoofd op een boek of op een steen?

Ivoren doosje, 15e eeuw, getiteld: "Dieu le Père et les Evangélistes."
Antonius (hoewel geen evangelist) staat in de derde nis van links. Hij heeft een T op de schoudermantel en steunt met de rechterhand op een korte T-staf. Een gesloten boek op de linkerhand. Hij staat in de vlammen.

Saint Antoine dans un paysage. Anoniem Vlaamse school.
Saint Antoine lisant. 17e eeuw; anoniem Franse school. Saint Antoine. Edouard Denis Baldus (1815-1882).
Het werk van Baldus is vrij modern, maar zie het miniatuur varkentje, en de vuurtoorts in zijn hand, elementen die een echt middeleeuwse indruk maken. Er hangt een vreemd object aan zijn riem.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Adolphe Hartsuiker