Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Saint Antoine en Wallon P-Z
Frankrijk A-B C-G H-M N-R St.A S T-Z Wallonië A-G H-O P-Z Corsica Luxemburg/Zwitserland
niet-Antonius plaatsen Frankrijk A-C D-L M-R S-S T-Z Parijs Louvre, musea, galeries Frankrijk musea A-H, I-Z
Pécrot, 2009. Pepinster, 2009. Pottes, 2008. Sart-Mélin, 2009. Sart-Messire-Guillaume. Thimister, 2007. Warnach. Wathermal 2017.
Pécrot (N 18) Église Saint-Antoine 1857
We zijn hier geweest op 19 januari 2009.
De kerk maakte een nogal vervallen en verlaten indruk; in ieder geval was hij gesloten en bij het naastgelegen gebouw werd niet opengedaan.
Er zouden nog wel diensten zijn: zaterdag om 19:00 en zondag om 9:30.


In Pécrot is er in 1700 al sprake van een kapel die was gewijd aan Saint-Remacle.
In 1841-1842, vóór de toename van de bevolking, bouwde men de huidige kerk, die was gewijd aan Notre-Dame de l'Assomption.
In 1857, na een schriftelijk verzoek van 119 dorpelingen, werd Pécrot een zelfstandige parochie en werd Sint Antonius patroonheilige. In 1945 en 1954 hebben nog verdere restauraties plaatsgevonden.
Mooi beeld uit de 19e eeuw. Antonius heeft een halflange krom-staf in de rechterhand. Een open boek, met zichtbare tekst, op de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem.
Pepinster (T 21) Église des Saints Antoine-Ermite et Apolline
We bezoeken de kerk van Pepinster, die gewijd is aan Antonius en Apollonia op 23 juni 2007 (het is dan de dag van Saint Jean).

Ook al komt de martelares Apollonia dan uit Alexandrië, Egypte, en leefde ze net vóór Antonius († 249), het is een wat vreemde combinatie, Antonius en Apollonia, die ik nog niet eerder ben tegengekomen.
De kerk is dicht, maar we bellen aan bij de Curé, die de kerkdeur opent, want er zal toch spoedig een dienst plaatsvinden. Tijdens de voorbereidingen voor de kerkdienst zijn er (al) zo’n 10 mensen in de kerk.
Ingeklemd tussen huizen ligt de kerk aan een drukke straat, de Rue Neuve, vervuild door het vele autoverkeer.
Links voorin de kerk is een 19e eeuwse muurschildering op een pilaar, moeilijk te fotograferen. Antonius heeft een lange T-staf, met iets dikkere T, in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje staat naast hem, vrij ver van hem vandaan, maar toch onder de slip van zijn mantel.
Voorin de kerk, in een nis, staat een 19e eeuws beeld van Antonius.
De volgende artiesten hebben hieraan meegewerkt: de beeldhouwers Van Uytvanck en Oscar Algoet, en de schilders Adolphe Tassin en Camille Pierre Joseph Goffaerts.

Op een scroll, aan weerskanten van de nis, staat een Latijnse tekst, de bekende bijbelspreuk Mattheüs XIX.21, waarmee Antonius zijn bestaan als asceet begon:
« si.vis.perfectus.esse. [vade et] vende.omnia.quæ.habes.et.da.pauperibus »
ofwel "Als u onverdeeld goed wilt zijn, ga dan uw bezit verkopen en geef het aan de armen [en u zult een schat hebben in de hemel]".

Antonius heeft een lange T-staf, met gestileerde T, met klokje eraan, in de rechterhand. Hij lijkt te groeten, of te zegenen, met de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem, dicht tegen hem aan.
De Curé is niet scheutig met zijn informatie, maar hij is er ook nog maar kort, dus hij weet het niet zeker, maar Antonius zou tegelijk met Apollonia (9 februari) gevierd worden. Volgens een assistent-priester echter zou het wel op de 17e januari zijn. Maar er is dan alleen een mis.
In de Chapelle de la Vierge is een muurschildering, getiteld Vie de la Vierge van Adolphe Tassin uit 1909, maar dat hebben we gemist tijdens ons bezoek.
We waren ook enigszins gehaast omdat de dienst zo zou beginnen.
Een van de zeer vele heiligen op de schildering — in de hoek linksonder — is Antonius.
Een knielende Antonius, in aanbidding, steunt met beide handen op een korte T-staf.
Wat zou dat gepluimde object op de grond voor hem zijn?
Pottes (F 18) Église Saint-Antoine Abbé 1432
We bezochten Pottes in juli 2008. Een mooie Antoniuskerk, en erg groot, zeker in verhouding tot het dorp. Helaas, zoals te verwachten, is hij dicht. De vrouw die de sleutel heeft, is er ook niet. Dus moeten we nog maar eens een andere keer terugkomen.
Er zijn missen op woensdag om 9:00 uur.
En de dag van Antonius lijkt er nog gevierd te worden. In ieder geval is er een mis rond die dag, in 2011 op zaterdag 22 januari, om 17:00 uur, met na de mis de verering van relikwieën van Antonius.
De toren van de oude kerk dateert uit 1432 en werd gebouwd van steen uit Doornik, dat via de Schelde aangevoerd werd.
Een leuk beeldje van Antonius boven de kerkdeur. Hij steunt met beide handen op een korte haak-staf, met daaraan een klokje. Zijn kleine varkentje staat dicht tegen hem aan, om hem heen geplooid als het ware.
Beeld, verguld, uit 1737.
Antonius heeft een T op de schoudermantel. Hij steunt met de linkerhand op een halflange T-staf, met de T als knop. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje, met klokje om de hals, zit naast hem, dicht tegen hem aan, half onder de mantel.
Vroeger (linksboven) was de muur achter het beeld beschilderd als een woestijn.
Sart-Mélin (N 18) Chapelle Saint-Antoine 16e eeuw
We bezochten deze kapel op 16 januari 2009. We misten in eerste instantie het smalle pad dat van de weg afleidde, en toen we omreden zagen we de kapel in de velden liggen. We vermoedden dat er die dag een viering zou plaatsvinden, maar het was toen al bijna donker en van verre zagen we twee mensen die toen net vertrokken met de auto; toen wij er aan kwamen was de kapel dus dicht; aangezien er geen directe bebouwing naast was, leek het niet doenlijk naar een sleutel op zoek te gaan.
De kapel ligt aan de Rue Saint-Antoine, en was vroeger in tijden van varkenspest een bedevaartsoord. En zoals gezegd, er zouden rond de dag van Antonius nog steeds vieringen zijn.
De kapel van Sint Antonius wordt al in de 16e eeuw genoemd. Hij zou in de buurt van een leprozenhuis opgericht zijn.
Het bakstenen koor van de kapel behoort tot de late gotiek van de 16e of begin 17e eeuw, de rest van de kapel dateert uit de late barok tot de vroege 18e eeuw. Let op de kleine ramen in de vorm van ovale oculi, die het schip en vooral de rijkelijk bewerkte deur sieren.
Op deur (of in de stenen deuropening? Het is ons toen niet opgevallen) is in een inscriptie de datum door een chronogram gecodeerd weergeven. De hoofdletters in de inscriptie komen met Romeinse cijfers overeen.
Uit de inscriptie «AntonII DIVI saCeLLUM / Voto et Verbo» kan zo dus het volgende jaartal ontcijferd worden: M + D + C + L + L + V + U + V + V + I + I + I + I = 1724.
Antonius-beelden in de kapel; jammer dat ik ze zelf niet heb kunnen fotograferen.
Beeld 1501-1550.
Antonius heeft een gevorkte baard. De staf uit de linkerhand is verdwenen. Een gesloten boek op de rechterhand. Een bidsnoer met grote kralen en kruis hangt voor zijn middel.
Schilderij 1601-1700.
Links achter de zittende Antonius is nog net vaag een varken te zien; rechts staat een klokje op de grond.
Sart-Messire-Guillaume (M 19) Église Saint-Antoine  
Er is zeer weinig te vinden over Antonius in Sart-Messire-Guillaume.
Fraai houten beeld, polychrome, uit de 16e eeuw.
Antonius heeft halo. Hij een zeer lange staf in de linkerhand.
Een klok hangt aan zijn rechterhand. Zijn opkijkend varkentje staat dicht tegen hem aan.

Het bord boven Antonius met het jaartal 1660 doet vermoeden dat de verering van Antonius hier al sinds de 71e eeuw bestaat.
Er was in 2009 een wandeltocht om het 100-jarig bestaan van de Antoniuskerk te vieren.
Over andere vieringen is me niets bekend.
Thimister (U 19) Église St. Antoine l'Ermite 1622
We bezoeken de kerk St. Antoine l'Ermite op 23-06-07. Het is een mooi kerkje, gebouwd in 1618-1622.

Het is de dag van Saint Jean, dus waarschijnlijk daarom is de kerk afgeladen vol. In de kerk zien we geen beeltenissen van Antonius (maar zie hieronder links), maar vanwege de drukte kunnen we niet zo goed rondkijken.

Volgens de koster van La Clouse, zou hier een Antonius beeld zijn, dat alleen tijdens de viering op de 17e zou worden getoond (waarschijnlijk het beeld hieronder rechts).
Volgens twee bejaarde mannen die ik aansprak tijdens een vreemde discussie-sessie na (en onderdeel van) de dienst, zou er op de 17e januari alleen een mis zijn en geen uitgebreide viering.
Maar het is waarschijnlijk dat er rond die datum toch wel degelijk een viering is, zij het bescheiden. Op de zaterdag na de 17e is er een mis, gevolgd door een traditionele maaltijd met uiensoep, belegde broodjes en wafels.
Aan de gevel, rechts naast / boven de ingang, is een beeldje van Antonius (links). Antonius steunt met de rechterhand op een korte T-staf, met daaraan een klokje. Een gesloten boek in de linkerhand. Zijn roze varkentje zit naast hem.
Volgens de Belgische inventarisatie site zouden de twee beelden hieronder in de kerk aanwezig moeten zijn.
Het ene beeld, aan een balustrade van het balkon, zouden we dan in alle drukte over het hoofd gezien hebben. Of zou het er niet meer zijn?
Het andere beeld (hieronder rechts), met reliek-oculus in de sokkel, zou het beeld kunnen zijn dat alleen op de 17e tevoorschijn komt.
Beeld, 1801-1810.
Antonius heeft een lange T-staf, met daaraan twee klokjes, in de linkerhand. Een open boek op de rechterhand. Zijn varkentje zit naast / voor hem.
Beeld 1651-1700.
Er is een reliek-oculus in de sokkel.
Antonius draagt een fraai hoofddeksel. Hij heeft een lange T-staf, met absurd grote T, met daaraan twee klokken, in de rechterhand. Een open boek op de linkerhand. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, half onder de mantel.
Warnach (T 23) Église Saint Antoine  

De Église Saint-Antoine, een neoklassiek bouwwerk met errond een kerkhof, werd in 1860 gebouwd en in 1987 gerenoveerd.
Vroeger kwamen op het feest van Sint-Antonius op 17 januari bedevaarders uit heel de streek de heilige kluizenaar aanroepen om hun vee, meer bepaald hun varkens te beschermen. Bij deze gelegenheid werd na de mis varkensvlees verkocht, waarvan de winst naar de kerk ging.
Ook nu nog komen alle dorpsbewoners samen voor het feest.

"Tijdens een vrolijke maaltijd van varkensvlees gehouden in het weekend het dichtst bij de naamdag van St. Antonius, de patroonheilige van Warnach, wordt door alle deelnemers het Antonius-lied gezongen."

Het hoofdaltaar (links), retabel, waarop Antonius ook aanwezig is (rechts).

Daarnaast is er nog een altaar gewijd aan Antonius, rechts op de linker foto.
Reliek-monstrans uit de 19e eeuw. Detail rechts.
Van het interieur van de kerk zijn geen hedendaagse foto's te vinden; alleen foto's van de Belgische inventarisatie site.

Ook van de festiviteiten is geen beeldmateriaal. En ook is er vrijwel niets bekend van de geschiedenis van Antonius verering in deze plaats, waarvan wel wordt gesteld dat hier in 1279, en misschien al eerder, een kerk was.
Wathermal (U 21) Chapelle Saints Antoine & Hubert 1622
De kapel ligt op een rots. Men veronderstelt dat de toren van de kapel uit de Romaanse periode stamt. De muren zijn op sommige plaatsen meer dan 1,50 m dik en zijn doorboord door twee spleten. Vreemd genoeg is de toren gedraaid in de richting van de heersende winden, om er zo beter weerstand aan te kunnen bieden. De kapel is in 1979 grondig gerestaureerd.
Rond de kapel is een begraafplaats. Daar werd een grafsteen gevonden van een christelijke tombe uit de Middeleeuwen. Graven van dit soort werden in de Romaanse periode tot de 14e eeuw gebruikt en zijn uiterst zeldzaam in België.
Altaar 1751 - 1800.
Een afbeelding van Antonius lijkt ook op de predella te staan.

Antonius heeft een stok (het lijkt mij niet de oorspronkelijke staf) in de rechterhand. Een boek op de linkerhand.
Grappig hoe de varkenskop links van Antonius uit de ornamenten naar voren steekt.

We bezochten Wathermal (Wattermal, Watremal) in mei 2017. De kerk was dicht, zoals gewoonlijk, maar ik wist van een vorig bezoekje waar ik de sleutel moest halen.
De kerk is zeer sfeervol. Naar het altaar te oordelen is het toch vooral een Antoniuskerk. Het is wel stoffig; de kerk wordt nog maar één keer per maand gebruikt.
Van Antonius-vieringen is me niets bekend.

Meer Antonius plaatsen P-Z
  • Queue-du-Bois (T 19)
    Église St. Antoine Ermite — Kirche St. Antonius der Einsiedler.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Adolphe Hartsuiker