Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Antonius Illuminaties in Middeleeuwse Handschriften
Italië - Frankrijk - Nederland - Malta / Florence - Duitsland; Heidelberg, Keulen - Oostenrijk; Wenen - Engeland - U.S.A.; Baltimore, Los Angeles, New York, Morgan Library, Metropolitan Museum of Art - Onbekend -

Italië
Bologna. Maestro del 1328. Uit de "Vita Sancti Antonii Eremitae" omstreeks 1320, de oudst bekende geïllustreerde versie van de Vita.
 
Antonius temt wolven
  Antonius weert een draak af
Frankrijk
IRHT = Institut de recherche et d'histoire des textes. BNF = Bibliothèque Nationale de France. BM = Bibliothèque Mazarine
Heures. ±1440. Le Mans. IRHT.
Sint Antonius wordt geslagen door duivels. Heures à l'usage de Paris. ±1470. Maître François. Chambéry. (Een andere versie, hieronder links.) IRHT.
Heures à l'usage de Bourges. Vóór 1530. Romorantin.

Les attaques du démon. Horae ad usum Romanum. 15e eeuw. BNF. Saint Antoine. Heures de Louis de Savoie. 15e eeuw. BNF. Saint Antoine. Heures à l'usage de Jean de Montauban. 15e eeuw. BNF.

Heures à l'usage de Paris. ±1490. Aix-en-Provence.
IRHT.
Heures à l'usage de Rome. 1488. Avignon. IRHT.
Heures à l'usage de Rome. 15e eeuw. Angers. IRHT.

(l) Heures à l'usage de Rome. 15e eeuw. Chaumont.

(m) Heures à l'usage de Rome. 15e eeuw. Châlons-en-Champagne.

(r) Saint Maur; Saint Antoine abbé; Saint Vincent; Saint Paul. Calendrier des bergers. 1493. Angers.
Zie het hangende ex-voto of geamputeerde voetje bij Antonius.
Heures à l'usage de Paris. ±1470. Dole. IRHT.
Officia aliquot sanctorum.15e eeuw. Carpentras. IRHT.

Heures à l'usage de Besançon. Vóór 1398. Vesoul. IRHT.
Heures à l'usage de Rome. ±1510. Tours. IRHT.
Sint Antonius Abt en Sint Paulus Heremiet. Heures à l'usage d'Autun. ±1480-1490. Autun. IRHT.

Donateur bidt tot Sint Antonius Abt. Recueil de prières. 15e eeuw. Sens. IRHT.
Zwarte Zee omringd door Sint Antonius Abt, Johannes de Doper, Sint Julien en een draak. Zeekaart. 13e eeuw. Lyon.

Heures. ±1470. Maître de Genève. Rouen. Behalve een varkentje achter Antonius zien we ook nog een leeuwtje en een hyena met twee kinderen. En dan nog die jongeman in het water. Wat voor mirakuleuze legende zou hier uitgebeeld worden?
Heures à l'usage de Rome. 1533. Avignon. IRHT. Een varkentje met slagtanden. Pieta, donateur en Sint Antonius Abt. Heures à l'usage des Antonins. 15e eeuw. Clermont-Ferrand. Antoniuskruisen en T-staf; Antonius en een geknielde Antoniaan.

Gebedenboek: Antiphonae et orationes. Abruzzes, Italië ; ±1420. Chantilly, Musée Condé.
Het vuur staat 'los'. Leuke opkijkend, zelfs rechtop staand varkentje.


Leuke varkentjes, waarvan één opkijkend, zelfs rechtop staand.
Bréviaire à l'usage de Langres.
Ná 1481. Chaumont.
   

Heures à l'usage de Rome; Amiens, 15e eeuw. IRHT.
Zeer bewerkte T-staf met op de T nog een bisschopskrul met daaraan een klokje.
Achter de rode doek een varken.
Heures à l'usage des Antonins; Clermont-Ferrand, 15e eeuw. IRHT.
Antonius (r) met een Antoniaan.
Beiden met een blauwe T op de schoudermantel.

Maître de Boucicault en Maître de Hueres de Bedford; 1375.
Uit het Livre de Merveilles. Antonius ontmoet de centaur, op weg naar Paulus.

BM. BM, ms. 1560/f. Antonius met T op de mantel en varkentje praat met een monnik. Zou dit het moment zijn dat hij zijn zuster achterlaat bij de nonnen?

BNF. Speculum Historiale, c. 1335.
Antonius, op weg naar Paulus, komt de centaur tegen. Paulus zit in zijn grot te lezen. Voor hem staat een aambeeld met hamer. Zeer raadselachtig. Daarnaast ontspringt een fraai beekje.
BNF. Latin 757, f. 297v. Missale ad usum fratrum minorum. Milaan, c. 1385-90.
Antonius wordt aangevallen door demonische beesten.

Voor nog meer Illuminaties in Frankrijk, zie ook Musea in Parijs, Bibliothèque Nationale de France.
Nederland
Veel afbeeldingen hieronder zijn afkomstig van de Koninklijke Bibliotheek & Meermanno Collectie. Er zijn verder weinig gegevens, maar ik ga ervan uit dat de dateringen ongeveer net zoiets zullen zijn als de Franse manuscripten, dus van de 14e tot de 15e eeuw.

Met Franciscus van Assisi. Bisschopsstaf.
Getijdenboek (gebruik te Utrecht) uit Delft, c. 1440-1460. Grote klok, correct hoofddeksel.
Illuminator: Meester van Jean Rolin II. Met een engel, en een boer in aanbidding op de achtergrond. Fraai bidsnoer.

Opkijkend varkentje met slagtanden. Correct bidsnoer met grote kralen.
Illuminator: Jean le Tavernier. KB.
Zeer mooie prent met grote klok, korte T-staf en twee varkentjes.

Zeer fraaie en correcte attributen: T-staf, bidsnoer, en hoofddeksel op de grond. Het varken ziet er wat woest uit.
Leuk varkentje. Correct bidsnoer.
Met Maria en Christuskind. Mooie T-staf. Donateur op de voorgrond.

In de vlammen. Een T op zijn mantel.
Officie voor de doden. Met Christus als Salvator Mundi en St. Christophorus die het Christus-kind draagt. Opvallend dat Antonius hier centraal afgebeeld is. Met Adrianus van Nicomedia (aambeeld, zwaard en leeuw). Vreemd hondachtig varken.

 
Illuminator: Boston Meester. Antonius in de vlammen. Fraaie T op zijn mantel. Zijn het nu woeste varkens of duivels?
Opvallend boek. Dat lijkt toch geen bijbel, eerder een astrologische tabel. Varkentje met slagtanden. Met zijn varkentje ook in de vlammen, en nog een leeuw — zeer uitzonderlijk — met een bel om. Fraaie blauwe T op zijn mantel.

Illuminator: Meester van Catherina van Cleve.
Antonius in de vlammen, met bel, staf, boek en varken; Sebastianus met boog en pijlen.
Bisschopsstaf. Illuminator: Meester Azor (volgeling). Een verleidelijke zeemeermin op de pagina.
St. Christopherus draagt het Christus-kind. Illuminator: Late Meester van het Pre-Eykian Realisme. Antonius staat in de vlammen.

Antonius wordt gekweld door twee duivels. Hij draagt een hoofddeksel van min of meer correcte vorm, en in correcte kleur. Opkijkend varkentje, met zelfs opgetilde voorpoot.
Sanctorale: feest van St. Anthonius Abt van Egypte. Illuminator: Meester van het Modena Getijdenboek. Bisschopsstaf met klok.
Antonius draagt een hoofddeksel in de juiste kleur.
Twee klokken.

Antonius draagt een hoofdeksel van min of meer correcte vorm, en in correcte kleur. Een hoofdeksel van min of meer correcte vorm. Mooi klokje.
Antonius heeft hier een tonsuur die niet bij hem past.
Malta / Florence
In opdracht van de abdij van St-Antoine-l'Abbaye werd een prentenboek over St. Antonius vervaardigd, het Liber vita sanctissimi Anthonii Abbatis, dat in 1426 gereed kwam. Er zijn twee exemplaren van dit boek: één in de bibliotheek van Malta, en één (waaruit de hieronder links getoonde afbeelding) in de Biblioteca Medicea Laurenziana in Florence.
Aanvankelijk bevatte het 196 miniaturen met voorstellingen uit leven en legenden van S. Antonius.
Behalve de fraaie onderworpen duivel, is een interessant detail in de afbeelding hierboven de mantel van gevlochten riet of palmbladeren die Antonius draagt, een kledingstuk waarin hij zelden afgebeeld werd (zie verder over Mantel), maar ook bij zijn sterven op de prent hier rechts.
Dit is de laatste van de miniaturen en toont de aanbieding van het boek aan Antonius door de toenmalige abt van de Antoniaanse commanderie.
De gestorven Antonius in de rieten mantel die hij van Paulus van Thebe geërfd had. Zijn twee leerlingen treuren om hem. De engelen links dragen een vaandel dat oorspronkelijk tot de Tempeliers behoorde maar dat nu verwijst naar de Ridderorde gewijd aan Antonius, waarschijnlijk de Ordre Militaire et Hospitalier de Saint-Antoine en Barbefosse. In de achtergrond wordt zijn ziel ten hemel gevoerd.
Deze afbeelding is uit de Biblioteca Medicea Laurenziana in Florence, Med. Palat. 143.
Antonius staat links, met gevorkte baard en een zeer correcte T-staf (praktische bid-staf) in de linkerhand. De man rechts heeft een T op zijn hoed en is met de jongeman in het midden verbonden door een touw. Zoals ik het interpreteer is de oude man een blinde pelgrim die naar Antonius is gereisd om genezen te worden, in een gezelschap van nog meer pelgrims.
Achter / tussen de jonge en oude man staat een man met vuur in een bokaal in zijn handen.
Helemaal rechts achter in de hoek is / staat een klein duiveltje op het hoofd van een vrouw; de enige vrouw in het gezelschap.

Voor meer over dit boek, zie de § op mijn pagina over de Antonianen.
Duitsland
Heidelberg Universitätsbibliothek
De prenten hieronder zijn uit de "Vitaspatrum" en de "Elsässsiche Legenda Aurea", vervaardigd te Straßburg, in de 15e eeuw, nu in de Universitätsbibliothek Heidelberg. Ze zijn gecatalogiseerd als Cod. Pal. Germ. (Codex Palatinus Germanicus) 90 en 14.
Ik laat eerst de prenten van Paulus zien — hij komt vóór Antonius in de Vitaspatrum — en hij staat in zo nauw verband met Antonius.
Cod. Pal. Germ. 90.
Paulus voor zijn grot krijgt zijn dagelijkse rantsoen van een half brood van de raaf.
paulus is niet gekleed in zijn gebruikelijk gevlochten mantel.
Een grappige bron ontspringt links.
Cod. Pal. Germ. 90.
Antonius (links) met klokje en haakstaf, op bezoek bij Paulus, terwijl de raaf nu een heel brood brengt.
Cod. Pal. Germ. 90.
Een nogal ongebruikelijk scène uit het leven van Antonius, met klok, rood boek en staf. Omdat ik de bijbehorende tekst niet heb, is deze moeilijk te interpreteren. Het zou § 85 kunnen zijn.
Cod. Pal. Germ. 90.
Een nogal ongebruikelijk scène uit het leven van Antonius, waarin hij zelf niet te zien is. Dit is waarschijnlijk § 86: "...Balakios lachte en gooide de brief op de grond, en spuwde erop..." "Plotseling trok het tamste dier, waarop Nestorius zat, Balakios uit het zadel, viel hem aan en verscheurde met zijn tanden diens dij zo verschrikkelijk..."
Cod. Pal. Germ. 144.
Een bezoeking van Antonius door duivels.
Cod. Pal. Germ. 90.
Het sterven van Antonius, met klok en haakstaf, terwijl zijn twee leerlingen voor hem bidden.

Formel- und Wappenbuch der Hofplalzgrafen Johann Christoph Sauer und Frans Rasso Gotthardt
1623-1631?
Keulen  
Gravure in staal 1470/80
Bron, Wolfgang Braunfels (ed.): Lexikon der christlichen Ikonographie, Band I (1968), Sp. 208
De plaat zou oorspronkelijk in Keulen vervaardigd zijn.
Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap, en heeft een T op de mantel. In de rechterhand heeft hij een zeer lange T-staf, met grote gestileerde T. In de linkerhand heeft hij een vrij grote klok.
Zijn varkentje staat tegen hem aan, oprijzend met twee pootjes omhoog.
Vlak voor Antonius is een vuur.
Links van hem staat een kreupele lijder aan Antoniusvuur die een brandende hand in supplicatie naar Antonius opheft.
Oostenrijk
Wenen Österreichische Nationalbibliothek
Meister des Gebetbuchs Maximilians I. Vlaams; 1480–1520
Uit het Rothschild-Gebetbuch.
Antonius, gekleed in een blauwige mantel, draagt een fraai hoofddeksel, een rode dop. Hij heeft een gevorkte baard. Zijn rechterhand rust op een korte haak-staf, met daaraan een klokje. Een gesloten boek in de linkerhand, onder de arm. Zijn varkentje staat voor hem, neerwaarts kijkend.
Engeland
The Burnet Psalter, Folio 24r. Engeland, ±1400-1450. Marischal College, Aberdeen University. Bisschopsstaf, mooie, grote klok; varkens met slagtanden.
St. Antonius met twee opkijkende varkentjes, grote klok en boek
Uit het Beaufort Getijdenboek; ca. 1410. British Library, Londen.

Miniature by the Master of the Vitae Imperatorum; Italy (Lombardy); 15th century.
Victoria and Albert Museum.
Initial S from a Choir book by the Master of the Vitae Imperatorum showing a youth receiving a letter from St Anthony who has a bell attached to his staff (formerly in the Cathedral at Como). Een jeugdige Antonius met zeer afwijkende staf.
Cutting from a Choir book with an initial I formed by a figure of St Anthony with staff and book on cusped panel of burnished gold with foliations; Italian; c. 1500. Victoria and Albert Museum.

Yates Thompson 49, c. 1470. British Library, Londen.
Antonius gekweld door demonen.
Yates Thompson 3 f. 265v. British Library, Londen.
Een duiveltje komt van links. Een gestyleerde T op de mantel, een korte T-staf, vlammen aan de voet.

U.S.A.
Baltimore
Uit de Uren van Graaf Adolf van Kleef. 1480-90.
Antonius (op weg naar Paulus) ontmoet een centaur bij een fontein.
In de rechteronder hoek staat een varkenshoeder met lange stok om de eikels van de bomen te slaan.
Interessante bloemen en vrucht (aardbei) in de omlijsting
Los Angeles J. Paul Getty Museum
Aanbidding van het Christus-Kind door de Magiërs.
Onbekende artiest. Frans-Vlaams; Bourgondië. ± 1390 - 1410.
Antonius heeft een mooie klok en staf en zijn varkentje kijkt en rijst schattig naar hem op.

Taddeo Crivelli. Italiaans, Ferrara, ± 1469.
De kleur van het varken (zwart) is opvallend, evenals die band die hij om zijn lichaam heeft. Dat doet enigszins denken aan de banden om offervarkens in Rome, zoals o.a. in de Curia op het Forum Romanum, en op een schilderij van Mandyn.
Illuminator (of werkplaats van) Meester van het Dresdener Gebedsboek. Vlaams, Brugge, ± 1480 - 1485.
St. Antonius Abt zegent de dieren, de armen en de zieken. Meester van St. Veronica. Keulen; ± 1400 - 1410.
Eigenlijk is de T op zijn mantel het enige attribuut waaraan je kan zien dat het Antonius zou kunnen zijn, en de aanwezigheid van mannen op krukken rechts van hem, wellicht lijders aan het Antoniusvuur, doet dat natuurlijk ook vermoeden. Maar verder, vooral wat de tonsuur betreft en de aanwezigheid van al die verschillende dieren, lijkt hij meer op Franciscus. En misschien is het ook wel de laatste, want deze was een bewonderaar van Antonius, en tooide zich ook wel met het T-kruis. Dus misschien is deze plaat altijd al verkeerd geïnterpreteerd.

Twee miniaturen van Lieven van Lathem, Vlaams, Antwerpen, 1469.
Een Verzoeking van Sint Antonius.
Antonius (met varken) en Paulus zitten rechts ronder in de hoek. Kardinaal Hiëronymus met leeuw en kerkvaders staan uiterst links; daarboven dalen monniken de berg af; in het midden staan ridders en edelen; rechts burgers. In het midden staat het Kruis met het Lam God's. En in de Hemel God met Christus' lichaam.
De Ontdekking en Translatie van het Lichaam van de Heilige Antonius
Dreux Jean, illuminator; Meester van het Brusselse Romuléon. Vlaams, Brussel of Brugge, 1465 - 1470.
De Ontdekking en Translatie van het Lichaam van de Heilige Antonius vertelt het opmerkelijke levensverhaal van de Heilige Antonius Abt, dat gevolgd wordt door een relaas van de wonderen die door zijn relieken werden bewerkstelligd, allebei in het Frans "Invention et translation du corps de Saint Antoine". Zie voor inventie en translatie mijn pagina.
Ik toon hier alleen de illustraties. De gehele pagina's uit de serie (uit het J.P. Getty Museum in Los Angeles) zijn op diverse plekken op het internet te vinden.
De Heilige Antonius Geeft zijn Kleding aan de Armen;
Antonius Gekweld door Verzoekingen;
Antonius begraaft Paulus in de Woestijn;
De Dood en Begrafenis van de Heilige Antonius.
Keizer Constantijn Bidt in een Kerk;
Sophia [zijn dochter] Gekweld door Boze Geesten;
In een Droom geeft God Constantijn de Opdracht het Stoffelijk Overschot van Antonius te Zoeken;
Bisschop Theophilus vertrekt naar Egypte.
Sint Antonius Verschijnt aan Bisschop Theophilus en Leidt Hem naar Zijn Hermitage. Bisschop Theophilus Ziet de Sterren die Hem naar de Tombe van Sint Antonius zullen Leiden.
Bisschop Theophilus en Zijn Gezellen Volgen een Ster voor Veertig Dagen. Het Wonder van de Vogels boven het Altaar van de Hermitage.
Ik weet niet welk wonder hier bedoeld wordt.
Bisschop Theophilus Vindt het Graf van Sint Antonius.
De twee leeuwen die hier afgebeeld zijn, stammen eigenlijk uit de Vita van Paulus van Thebe.
Het Lichaam van Sint Antonius wordt naar Constantinopel Vervoerd; De Genezing van Twee Lepralijders na het Aanraken van het Lichaam van de Heilige. Sint Antonius Wekt Drie Mannen die door Leeuwen Gedood zijn tot Leven.
Een Gek wordt Genezen na het Aanraken van het Lichaam van Sint Antonius. Sint Antonius Redt Vijf Kinderen van de Wolven.
   
De Zieken in Alexandrië worden Genezen na het Aanraken van het Lichaam van Sint Antonius. Sint Antonius Wekt een Dode Man tot Leven.
Hier is het een levende Antonius die het wonder verricht. Op de andere pagina's is het het lijk — de relikwie dus — van Antonius dat het wonder verricht.
Het Genezen van de Blinden na het Aanraken van het Lichaam van Sint Antonius.
Afgaande op de korte T-staf / kruk zou je eerder denken aan een lamme.
Sint Antonius Stelt Bisschop Theophilus en Gezellen Gerust tijdens een Hevige Storm.
Het Schip van Bisschop Theophilus wordt uit zijn Koers geblazen en Bisschop Theophilus is in gebed. Het Schip van Bisschop Theophilus zeilt langs een Eiland bewoond door Wildemannen.
Het Schip van Bisschop Theophilus met de Relikwieënschrijn vóór de Stad Sousa. De Aankomst van de Schepen in Constantinopel.
De Aankomst van de Relikwieënschrijn van Sint Antonius bij de Kerk in Constantinopel en het Genezen van de Dochter van de Keizer. De Keizer van Constantinopel richt een Schrijn op voor het Lichaam van Sint Antonius.
Een jonge Ridder in Harnas Knielt in Gebed vóór Sint Antonius.
Deze miniatuur toont de opdrachtgever van het manuscript in aanbidding vóór Sint Antonius. Deze afbeelding wordt omringd door een kader met daarin het nog niet geïdentificeerde wapenschild van de opdrachtgever.
New York
Morgan Library
De Uren van Hendrik VIII. H.8, 183v. (Boven) Een Verzoeking van Antonius door een duivelse dame met horentjes. Antonius, met T op zijn mantel, zoekt zijn heil bij zijn vuur, dat hier een kookvuur is. Op de voorgrond ligt zijn T-staf op de grond.
(Onder) Antonius, met T op zijn mantel, zijn korte T-staf in de linkerhand, open boek op de rechterhand, en zijn varken met klokje om de hals, in het bos.
M.19.161v. Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap. Hij heeft een gevorkte baard. Hij steunt met de linkerhand op een korte haak-staf. Een open rood boek en klokje op / aan de rechterhand. Twee vrolijke varkentje,s met elk een klokje aan een oor, staan achter hem.

M.105, 59v.
Antonius met een korte haak-staf in de linkerhand, is op weg naar Paulus, door een fantastisch landschap. Een duivel, verborgen in de bosjes, schuif een gouden schaal op zijn pad om hem te verzoeken.
M.105, 60v.
Antonius en Paulus breken het brood, net door de raaf gebracht, boven een bron, in een fantastisch landschap.
De korte haak-staf van Antonius ligt op de grond.

Verzoekingen van Antonius door duivelse dames, (links) met nog een gouden bloempje en (rechts) met een gouden kelk-beker.
M.250, 142v.
Antonius heeft een capuchon op. Hij heeft een halflange krom-staf in de rechterhand. Hij lijkt te lezen in een boek op de linkerhand. Een bidsnoer met grote kralen en kruis hangt aan zijn ceintuur. De snuit van zijn varken piept net achter hem tevoorschijn.
Antonius staat in de vlammen.
  M.198, 110r.
Een zittende Antonius. Hij heeft een blauwe T op de schoudermantel. Een blauw klokje hangt aan de rechterhand. Hij lijkt te groeten, of te zegenen, met de linkerhand. Een open boek, met de tekst naar de toeschouwer, ligt op zijn schoot.

M.231, 202v.
Antonius, zittend in de vlammen, wordt aangevallen door twee duivels met knuppels.
Zijn varkentje, zit naast hem, kijkt naar hem op.
De plaat rechts is duidelijk geïnspireerd op de plaat links.
M.195, 177v.

M.348, 6v.
Antonius heeft een ‘verkeerde’ tonsuur. Wat zou hij aan zijn ceintuur hebben hangen? Zittend op een knie, wordt hij aangevallen door twee duivels, een met een knuppel. De haakstaf van Antonius ligt op de grond
M.349, 27v.
Antonius heeft een ‘verkeerde’ tonsuur en een gevorkte baard; een T op de schoudermantel. Hij steunt met de linkerhand op een korte krom-staf. Hij heeft een vrij grote klok aan de rechterhand, met daaraan een ketting. Antonius staat in een kring van vlammen. Zijn varkentje, met klokje om de hals, staat achter hem.
De martelaar met de pijlen is Sint Sebastiaan.

M.452, 138r.
M.189, 118r. M.285, 231v.

 
M.234, 41v. Waarschijnlijk een episode uit de Patras legende, waarin de "kamelen" (met klok om de hals) met proviand bij Antonius aankomen. Antonius draagt een correct hoofddeksel, rood, met knoop-en-gat sluiting. Zijn varkentje, met klokje aan een oor, is naar de omlijsting verplaatst.   M.168, 14r. Antonius draagt een correct hoofddeksel, rood. Hij heeft een bisschopsstaf in de linkerhand. Een gesloten rood boek op de rechterhand. Hij staat in wat sprietige vlammen. Twee varkentjes met slagtand, één opkijkend.

M.105, 59r. Antonius staat in de vlammen. Hij lijkt te lezen in een blauw boek op de linkerhand. Zijn varkentje met klokje om de hals, zit naast hem, opkijkend als een trouw hondje.
M.1001, 146r. Antonius staat in de vlammen, met in zijn rechterhand een lange gestyleerde T-staf. Eenzelfde gestyleerde blauwe T op zijn mantel. Een ingepakt boek in de linkerhand. Zijn varkentje, met klokje om de hals, staat achter hem, neerwaarts kijkend.

M.194, 151v. Antonius heeft een open boek op beide handen. Aan zijn linkerhand hangt een klok. Een 'los' vuur brandt naast hem. Zijn varkentje, met klokje om de hals, staat achter hem.
M.487, 2717v. Antonius draagt een correct hoofddeksel. Hij heeft een lange gestileerde T-staf in zijn rechterhand. Een gesloten boek op de linkerhand. Zijn varkentje, met klokje om de hals, knielt achter hem.

H.8, 1r. Antonius, met gevorkte baard, staat in de vlammen. In / aan zijn linkerhand heeft hij een rood boek, klokje, en staf. Zijn varkentje, met klokje om de hals, staat op de achterpoten opgericht naar hem.
M.253, 129v. Antonius heeft een korte haak-staf in de linkerhand. Zijn neerwaarts kijkend varkentje, met lange krulstaart, staat achter hem. Een 'los' vuurtje brandt naast Antonius.

M.202, 14r. Antonius en een supplicant / donatrice, voor zijn hermitage met klok. Antonius heeft een korte haak-staf en een bidsnoer met grote kralen en kruis in de linkerhand. Een gesloten rood boek op de rechterhand. Antonius staat in de vlammen. Zijn neerkijkend borstelig varkentje, met klokje in een oor, staat achter hem.
M.282, 127. Antonius, met een gevorkte baard, wordt 'bezocht' door duiveltjes. Antonius heeft een blauwe T op de schoudermantel. Zijn korte haak-staf leunt naast hem. Een 'los' vuur brandt naast hem. Zijn opkijkend varkentje, met klokje in een oor, zit daar weer naast.

M.431, 161r. Antonius staat in de vlammen.
M.12, 70v. Antonius heeft een bidsnoer met zeer grote kralen tussen zijn handen.
M.64, 131r. (Boven) Antonius staat in de vlammen en wordt 'bezocht' door een duiveltje.
(Onder) Een Verzoeking door een duivelse vrouw.
Metropolitan Museum of Art
De 8 prachtige platen hieronder zijn uit de Belles Heures of Jean de France, duc de Berry, 1405–1408/9. En vervaardigd door de Gebroeders van Limburg, Herman, Paul, en Johan, geboren in Nijmegen.
Folio 191r. Paulus ziet de Verzoeking van een christen. Deze verzoeking wordt beschreven in Hfdsk. 3 van zijn Vita. Daarin echter is Paulus er niet zelf getuige van. Zelfs Antonius lijkt uiterst rechts aanwezig te zijn.
Folio 191v. Antonius zoekt de hermitage van Paulus. Paulus zit rustig te lezen aan de andere kant van de Rode Zee. Er zijn vreemde wezens in de woestijn.
Folio 192r. Antonius, met korte kromstaf en klok in de linkerhand, vraagt de weg aan een centaur. Paulus zit rustig te leze, bij een sarcofaag. De twee leeuwen zijn al aanwezig.
Folio 192v. De bekende scène van de raaf die een brood brengt naar Paulus en Antonius. Alleen is de zwarte raaf hier een witte duif geworden. Fraaie fontein midden in de woestijn. De sarcofaag en een leeuw op de achtergrond.
Folio 193r. Antonius, inmiddels met tonsuur, ziet de ziel van Paulus naar de hemel gevoerd worden. Staf, klok en boek van Antonius liggen op de grond. Rechts boven zit Paulus nog geknield, alsof hij nog leeft en bidt.
Folio 193v. Drie leeuwen helpen Antonius met het begraven van Paulus. In de Vita zijn het twee leeuwen. Paulus heeft nu zijn zelf-gevlochten mantel aan. Fraaie fontein op de achtergrond. Op de voorgrond de staf van Antonius en een vreemde schaal of zo.
Folio 194r. Antonius in de sarcofaag, die al eerder te zien was, wordt gekweld door een duivel en enge beesten, zelfs door de leeuw die hem eerder assisteerde. Deze scène past eigenlijk helemaal niet in het verhaal. Het is eerder iets wat zich vroeg in het leven van Antonius had kunnen afspelen.
Folio 194v. De dood van Antonius. Vier monniken (i.p.v. zijn twee leerlingen), in een kamer (i.p.v. in zijn hermitage of grot). Een vuurkorf op de voorgrond (misschien als verwijzing naar het Antoniusvuur?).

Anoniem, Keulen, 15e eeuw. De heiligen Antonius, Sebastiaan en Christofoor. Antonius met lange gestyleerde T-staf, open boek en grote klok, staat in de vlammen. Zijn varkentje staat dicht tegen hem aan, neerwaarts kijkend.
Meester van de Vie de saint François, werkzaam rond 1475-1500 in Anjou.
Onbekende locatie
 
We zien de varkens hier in een nogal dreigende, agressieve gedaante, alsof zij ook aan de kant staan van de duivels die Antonius kwellen. Het varken speelt hier dus een geheel andere rol dan gewoonlijk, als assistent van Antonius. Antonius met rode muts. Een vreemde T onder de kin. Twee varkens, één met klokje.

Heeft u informatie over Antonius Abt, of vragen, neem dan contact op met mij: Adolphe Hartsuiker