Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
San Anton in Spaanse Musea A-M
Plaatsen A-Al Am-B C-G H-K L-N O-R S T-Z Mallorca Ibiza Beelden A-C D-L M-R S T-Z Musea A-M N-Z Kaart
Barbastro - Barcelona (MNAC) - Bilbao - Castellón - Madrid (MCU - Prado - Thyssen)
Barbastro Museo Diocesano de Barbastro-Monzón
In het museum zijn twee afbeeldingen van St. Anton, beide uit de zestiende eeuw.
Een daarvan (rechts) is in een fragment van een predela, afkomstig uit de Iglesia de los Santos Reyes van Fanlo.
De andere (links) is van de predella van het altaarstuk van Yeba.
Antonius heeft een correcte haardracht en gevorkte baard. Hij heeft een grote T op de mantel. Hij steunt met de rechterhand op een korte staf met bewerkt bovenstuk. Een open groen boek op de linkerhand.   Een zittende, vrij jeugdige Antonius. In de linkerhand heeft hij een knoestige half-lange gaffel-staf met ranken aan het dwarsstuk; aan de duim hangt een grote klok. Een open boek, met leesbare tekst, op de rechterhand. Een bidsnoer met grote kralenhangt aan zijn ceintuur.
Barcelona
Museu Episcopal de Vic
Lluis Borassà
1425
Retaule dedicat a sant Antoni i santa Margarida

In het centrale deel staat Antonius met een correct hoofddeksel, met knoop-en-gat sluiting. Hij heeft twee T's op de mantel. In de rechterhand heeft hij een halflange T-staf met zwierig dwarsstuk. Een gesloten rood boek op de linkerhand.
Links zijn twee scènes uit het leven van Antonius.
Linksboven een Verzoeking door een vrouw met vogelklauwen als voeten. Er brand ook een vuurtje.
Linksonder knielt Antonius in aanbidding voor Christus, en wordt hij geslagen door duivels.
Rechts zijn twee scènes uit het leven van Margaretha, martelares, die stierf in 305, een tijdgenoot dus van Antonius.
Museu Nacional d'Art de Catalunya
Het beeld komt uit de kerk van La Figuera (Noguera) en is vervaardigd omstreeks 1350; toegeschreven aan Jaume Cascalls.
Heel ongebruikelijk is de kroon die Antonius draagt.
Antonius heeft een gevorkte baard. In de rechterhand heeft hij een korte T-staf (afgebroken). Een gesloten boek op de linkerhand.
Llorenç Saragossà; entre 1363-1406.
Retablo de la Virgen de la Leche,
Santa Clara y San Antonio Abad.

[Detail] Antonius heeft een correcte haardracht en gevorkte baard en heeft een T op de schoudermantel. In de rechterhand heeft hij een lange bisschopsstaf, van hout en een bovenstuk van goud met edelstenen; er hangt ook en doek aan. Hij heeft een gesloten rood boek op de linkerhand, en aan de wijsvinger hangt een klok.
Er brandt een klein vuur net voor Antonius en een zeer klein zwart varkentje staat (links) tegen hem aan, oprijzend met twee pootjes omhoog, zich aan de mantel vasthoudend.

Maestro de Rubió
Retablo de San Antonio Abad
± 1360-1375.
Het retabel toont links en rechts scènes uit het leven van Antonius (zie hieronder).

De centrale figuur van Antonius heeft een volle haardos en gevorkte baard.In de rechterhand heeft hij een lange bisschopsstaf, van hout en een bovenstuk van goud met edelstenen. Hij heeft een gesloten rood boek op de linkerhand.
Antonius verdeelt zijn bezittingen onder de inwoners van zijn dorp.
Een geknielde Antonius aanbidt Christus in gezelschap van engelen.
Een Verzoeking van Antonius door een demon en een demonische vrouw met klauwen als voeten. Antonius slaat haar met zijn korte T-staf.
De ontmoeting van Antonius met Paulus van Thebe; de raaf met het broodje komt in het midden aanvliegen. Er staat een kan — symbool van de bron?
Een Verzoeking — Bezoeking — van Antonius door demonen.
Een afwijkende scène: de relieken van Antonius (Saint Vinage) worden door de monnik met tonsuur gebruikt ter genezing van lijders aan het Antoniusvuur.

Anónimo; Cataluña, Lleida
1378-1390
Retablo de la Virgen y San Antonio Abad Procede de la iglesia del Salvador de Gerb (Noguera).
Een YouTube filmpje.

Rechts van het centrale beeld van Antonius zijn twee scènes uit zijn leven afgebeeld (zie hieronder).
Antonius, met een ‘verkeerde’ tonsuur, wordt gekweld door demonen.
Antonius draagt een correct hoofddeksel, kap, en heeft een gouden gevorkte baard. In de rechterhand heeft hij een korte, gouden T-staf met bijzonder uitgewerkt dwarsstuk. Een gesloten, gouden boek op de linkerhand.  
Een Verzoeking van Antonius door een demonische vrouw.
Antonius, met een ‘verkeerde’ tonsuur, zit op een rond 'plateau' van vlammen

Joan Desí
1481-1520
San Antonio Abad atormentado por los demonios.

Een klein afgebeelde Christus rechtsboven.
Antonius heeft een aparte knoestige staf en een boek in de rechterarm geklemd. Aan het sierlijke wingerdachtige bovenstuk van de staf hangt een klokje.
Pasqual Ortoneda
1437
San Antonio Abad enterrando a San Pablo ermitaño.

De ziel van Paulus, die door twee engelen ten hemel wordt gevoerd, zit nog met een 'draad' vast aan het lichaam.
Normaliter zijn er twee leeuwen om het graf te delven.

Maestro de la Adoración Von Groote
1520
Tríptico con Calvario, san Antonio abad y santa Catalina.

Antonius draagt een puntmuts capuchon en heeft een gevorkte baard. In de rechterarm geklemd heeft hij een lange T-staf, met gestileerde T.
Een klein ingepakt rood boek hangt aan de linkerhand.
  Martín Bernat
1480-1495
San Antonio Abad y donantes.

Op een mooie zetel zittende, vrij jeugdige Antonius, met volle haardos en fraaie, volle baard. In de linkerhand heeft hij een half-lange knoestige gaffel-staf met daaraan hangend een grote klok. Een gesloten boek op de rechterhand.
Twee donateurs— man en vrouw — op de knieën in aanbidding voor Antonius.
Bilbao Museo de Bellas Artes de Bilbao
Anónimo Aragonés
Las Tentaciones de San Antonio Abad
Derde kwart 15e eeuw.

Antonius wordt gekweld door duivels; één probeert zijn schoen uit te trekken.
Antonius verdedigt zich met een wijwaterkwast en wijwater.
Castellón Museo de Bellas Artes de Castellón
Maestro de la porciúncula
1470
San Antonio Abad.

Antonius heeft een correcte haardracht en gevorkte baard.
In de rechterhand heeft hij een zeer lange gaffel-staf, waarvan het 'dwarsstuk' bestaat uit rond-gevlochten ranken.
Een gesloten boek op de linkerhand, waaraan ook een grote klok hangt.
Een klein vuur brandt voor Antonius.
Madrid
Ministerio de Educación, Cultura y Deporte
Processiestaf van de Hermandad de San Antón uit Toledo; Lengte 150 cm; verchroomd messing.
Waar dit object precies gelocaliseerd is, is me niet duidelijk.
Antonius heeft een vreemd plat voowerp op zijn hoofd, of zou het een omgeklapte halo zijn?
Op zijn borst heeft hij een ankh-T. Zijn rechterhand steunt op een korte T-staf. Een boek in de linkerhand. Zijn varkentje staat naast hem.
Museo del Prado
Zoeken San Antonio Abad op de site van het museum levert 33 hits op.

Juan de Sevilla
1425–1450
Retablo de San Juan Bautista y Santa Catalina.

Antonius heeft een bescheiden plaats op dit retabel. Hij steunt met beide handen op een dikke, half-lange T-staf.

Fra Angelico; 1426-1430; Funeral de san Antonio Abad.
In de Vita wordt de begrafenis beschreven als een ingetogen gebeurtenis waarbij twee leerlingen aanwezig zijn.

Joan Reixach; 1450-1460; San Antonio Abad. Antonius heeft een volle haardos en gevorkte baard. Hij heeft een T op de schoudermantel. In zijn linkerhand heeft hij een lange knoestige staf met bovenaan zijtakken en ranken. Een gesloten groen boek op de rechterhand. Aan de echterhand hangt een grote klok. Een vrij groot zwart varken, neerwaarts kijkend, staat achter hem. Een klein vuur brandt voor Antonius. Anónimo; 1475–1500; Tentaciones de San Antonio Abad.
Antonius, met correcte haardracht, maar verder geen attributen, wordt gekweld door duivels. terwijl Christus aan hem verschijnt.

Juan de la Abadía el Viejo; 1490; Escenas de la vida de San Antonio Abad.
De scènes / paneeltjes zijn niet geheel chronologisch.
Een Verzoeking van Antonius door de duivel in vrouwengedaante (zie de getekende klauw onder de jurk uitstekend). Ze heeft een vreemd voorwerp in de rechterhand. Vóór Antonius brandt een vuur.
Antonius wordt ten hemel gevoerd door vier engelen.
Een Verzoeking — Bezoeking — van Antonius door kwellende duivels.
Op de achtergrond (zoals op vier andere paneeltjes) is de hermitage van Antonius met klok in de toren.
Antonius wordt op de proef gesteld door de Verzoeking met gouden schaal.
Antonius aanschouwt Christus.
Antonius op bezoek bij Paulus van Thebe (links), terwijl de raaf komt aanvliegen met het brood in de snavel.

Jeroen Bosch, El Bosco; 1490;
Las tentaciones de San Antonio Abad.

Een zittende Antonius, met gevouwen handen, een T op de schoudermantel. In zijn ceintuur lijkt een bril te steken; en er lijkt een groen boek te zien. Zijn varkentje, met klokje in een oor, ligt achter hem.
Voor de planten op het schilderij, zie pagina.

Jeroen Bosch, El Bosco (atelier); 1510; Las tentaciones de San Antonio Abad. Het is een kopie van een verloren origineel uit het begin van de zestiende eeuw, waarvan een ander exemplaar in het Rijksmuseum in Amsterdam te vinden is.
Een vrij jeugdige Antonius met lang haar en volle baard. Hij heeft een blauwe T op de schoudermantel. Aan zijn ceintuur hangen een bidsnoer met grote kralen en een klein klokje. Zijn haak-staf ligt op de tafel.
Wat de Verzoeking betreft, een citaat uit De Weg naar de Hemel van Henk van Os:
Antonius wordt gekweld door de aanwezigheid van een huis, waarvan het dak gevormd wordt door het hoofd van een oude vrouw. Op haar hoofd draagt de vrouw een duiventil. In de deuropening van het huis staat een naakte vrouw die tot haar knieën weggezakt is in de grond. Er zit nog een vrouw achter een tafeltje en een derde kijkt door een venster naar buiten. Uit het huis steekt een vlag met een zwaan er op. Het geheel wordt begrijpelijk, als we weten dat 'duyfhuys' een ander woord voor bordeel was en 'duve' voor 'hoer', en dat 'doffer' sloeg op minnaar of overspelige. De zwaan op de vlag duidt op 'swaentje' of 'hoertje'. De vrouw die tot haar knieën in de grond staat, is weggezakt in de poel des verderfs.

Jeroen Bosch (navolger); ± 1500; Las tentaciones de San Antonio Abad. Copie van het drieluik te Lissabon. Er zijn nog meer kopieën van dit drieluik in Brussel en Dessau, en kopieën van het centrale paneel in meerdere plaatsen.
Wat details: Antonius heeft weinig attributen. Een Bezoeking door duivels in de lucht. Een knielende, biddende, Antonius heeft een metalen of glazen T aan de ceintuur hangen. Een lezende Antonius heeft een blauwe T op de schoudermantel. Boek met tekst; korte staf.

Giovanni Agostino Da Lodi;
1510;
San Antonio Abad meditando.
Toegeschreven aan Giovanni Agostino da Lodi, voorheen bekend als Pseudo Boccacino, een schilder actief in Venetië.

Antonius met kaal hoofd en volle, gevorkte baard, leest in een veel gebruikt boek.
Een grote metalen klok staat op de tafel. Het object voor zijn linkerhand zou een pennendoos kunnen zijn.

Joachim Patinir & Quintin Massys; 1520-1524; Las tentaciones de San Antonio Abad.
Een Verzoeking van een vrij jeugdige Antonius door drie jonge dames, die verder niet als duivelinnen te herkennen zijn. De appel (van Eva) is natuurlijk wel een hint. Een duiveltje dat aan zijn kleding trekt.
Interessante taferelen in de achtergrond.
Antonius die zit te lezen op een bankje bij zijn hermiatge / kapel.
Een Bezoeking door duivels en monsters.
Een Verzoeking door halfnaakte, badende vrouwen, terwijl Antonius water gaat halen in een kruik. Hij maakt een bezwerend gebaar. Op de boot nog een paar demonische dieren.

Pieter Coecke Van Aelst; 1543-1550; Las tentaciones de San Antonio Abad.
Antonius zit aan een tafel met crucifix, open boek, metalen klok, kinderschedel en botten. Zijn korte staf staat tegen de tafel. In de linkerhand heeft hij een bidsnoer met grote kralen en een kleine crucifix. Met de rechterhand maakt hij een bezwerend gebaar om de Verzoeking — de blote vrouw met gouden vaatwerk — af te weren. De oude vrouw zou een koppelaarster kunnen zijn (of een beeld van wat er met een jonge vrouw kan gebeuren in de loop der tijd?). De omgeving / achtergrond is duidelijk geïnspireerd door Jeroen Bosch.

Juan Bautista Maíno; 1612-1614; San Antonio Abad.
Een zittende, lezende Antonius, met kaal hoofd en volle witte baard. Een lange herdersstaf met gebogen eind en met daaraan een grote klok leunt tegen de rots. De snuit van zijn zwarte varken piept links tevoorschijn.

Diego Velazquez;
1633;
San Antonio Abad y San Pablo, primer ermitaño.

Antonius, gekleed in bruine en zwarte gewaden, op bezoek bij Paulus van Thebe, terwijl de raaf het broodje brengt.
Paulus heeft een eenvoudige staf; die van Antonius is niet goed te zien.
Er zijn nog meer episodes van Antonius en Paulus te zien op het schilderij. Zie hieronder.
Op weg naar Paulus komt Antonius een centaur tegen (boven links) en een sater.
Antonius klopt op de deur van de grot van Paulus.
Antonius zit gehurkt bij de zopas overleden Paulus, terwijl de twee leeuwen het graf aan het delven zijn.

Claudio de Lorena; 1638; Paisaje con las tentaciones de san Antonio.

Vier schilderijen van David Teniers d.J.;
1610-1690.
(Links) San Pablo, primer ermitaño, y San Antonio Abad.

Antonius (links) op bezoek bij Paulus, die gekleed is in een gevlochten mantel. Veel boeken. De raaf komt net aanvliegen met een broodje.
(Onder) Tentaciones de San Antonio Abad.
Tentaciones de San Antonio Abad.
De voorstellingen van deze drie schilderijen van Verzoeking zijn vrij identiek.
Antonius heeft een blauwe T op de schoudermantel. Hij is geknield aan een altaar met crucifix, schedel en zandloper. Een open boek met zichtbare tekst ligt op de grond.
De Verzoeking bestaat uit een vrouw met vogelklauwen, dus herkenbaar als een demonische figuur, die gepresenteerd wordt door een oude vrouw, een koppelaarster, met duivelse hoorns.
Hier is een varken te zien in de linkerbeneden hoek; maar of deze bedoelt is als compagnon van Antonius is niet zo duidelijk.
Tentaciones de San Antonio Abad.
Hier is de koppelaarster vervangen door een jonge man.

Francisco Camilo; 1649; La muerte de San Pablo Ermitaño.
Antonius kijkt omhoog naar de ziel van Paulus, vertegenwoordigd in een vrouwelijke figuur, die door twee engelen ten hemel wordt gedragen. Vóór Antonius ligt zijn knoestige bisschopstaf met gevlochten ranken. Op zijn epitrachiel (achter zijn rechterhand) is een grote lichtblauwe T. De gevlochten mantel van Paulus ligt rechts. De twee leeuwen zijn het graf aan het graven.
Francisco Rizi; 1665; San Antonio Abad.
Antonius heeft een lange knoestige staf, een crucifix en een bidsnoer in beide handen. Aan een zijtakje van de staf hangt een metalen klok.
Een vrij woest varken met slagtand staat achter Antonius.

Luis Tristán; XVIIe eeuw;
San Antonio Abad.

Een zittende Antonius met een open boek op zijn schoot, grijpt met zijn rechterhand naar zijn hart. Hij heeft een blauwe T op de schoudermantel. Naast hem liggen nog twee boeken, plus een schedel (symbool van vergankelijkheid) en een metalen hand-klok.
Museo Thyssen-Bornemisza
Jan Wellens de Cock ; c. 1520;
De Verzoeking van Sint Antonius.

Een knielende, biddende Antonius met bidsnoer in de hand wordt verleid door naakte dames. Hun demonische karakter is niet zichtbaar.
Op het tafeltje links achter Antonius staat een klein klokje. En een brandende kaars (symbool van vergankelijkheid). Zijn korte haak-staf ligt op de grond. Verder zijn er wat duivelse figuren, geïnspireerd door Bosch.

contact: Adolfo Hartsuiker