Vita Antonii Abba's Iconografie Vuur Antonianen Kunsten Cultus Folklore Plant Dier Literatuur Paulus Hilarion Maria Simeon Adolphus
Nederlands Frans Italiaans Spaans Portugees Koptisch Duits Orthodox Engels Amerikaans Aziatisch
Heilige varkens en zwijnen in Azië

In Oosterse culturen, zoals bijvoorbeeld in Thailand, China of (in zekere zin) India, is (en was) het zwijn of het varken vaak een offerdier of een 'heilig' dier. Hoewel we ook daar eenzelfde tweeslachtigheid als in Europa zien en het varken ook kan staan voor 'gula', vraatzucht en 'luxuria', wellust, zoals bijvoorbeeld in het Chinese verhaal over Tripitaka's Reis naar het Westen (zie hieronder).
De varkenskop als offerande
(links) Een geofferd varken in Wat Phra Kaeo bij het Koninklijk Paleis te Bangkok, gesitueerd voor de Chinese godin Kuan Im, beter bekend als Quan Yin, de godin van mededogen. Deze foto nam ik in 1973.
Tijdens een reis in 2005 nam ik de foto rechts. De varkenskop is inmiddels zijn oren kwijtgeraakt, maar wordt nog steeds herkend als een offerande aan de godin, getuige de overige offeranden ervoor, de verse bloemen.
Wat overigens wel vreemd is aan deze offerande van het varken, is dat Quan Yin "vegetarisch is".
Quan Yin is als vegetariër nogal vreemd in de Oost-Aziatische cultuur (en pantheon ook, wellicht), waar vlees eten de norm is en waar alle dieren op het menu staan.
Hoewel de informatie die ik daarover kreeg enigszins onduidelijk is, zou iemand die Quan Yin vereert, of die haar beeld in huis heeft, dus eigenlijk geheel vegetariër moeten zijn. Maar volgens sommigen zou dat inhouden dat men alleen maar geen rundvlees eet, volgens anderen dat men hooguit zeedieren eet, maar volgens weer anderen toch, dat men compleet vegetarisch is.
De godin Quan Yin in haar huidige gestalte komt uit China, en ze is in alle Chinese tempels in Chinatown (Bangkok) aanwezig. Maar haar uiteindelijke oorsprong is India. Zo wordt ze wel gezien als de transformatie van de mannelijke godheid Avalokiteshwara (die zelf weer een andere verschijningsvorm is van de somtijds androgyne Shiva), maar iconografisch lijkt in de loop der eeuwen haar vorm toch vooral bepaald te zijn door Indiase godinnen. Dit blijkt duidelijk uit andere beelden van haar, waar ze met een lotus-stengel over de schouder wordt weergegeven, en vooral ook uit haar meest populaire ver'beeld'ing (links), met een kruikje of vaasje in de hand waaruit water vloeit.
Deze voorstellingen associeren met de Indiase godinnen Gangadevi, Lakshmi en uiteindelijk Lajja Gauri, de vrouw die gebaard heeft en die op haar beurt iconografisch ontwikkeld is uit de overvloeiende waterpot met bloeiende lotussen.
Deze Indiase connectie zou het vegetarisme van Quan Yin kunnen verklaren.

De varkenskop en de andere beelden van varkens in meerdere tempels en 'los' als schrijn in Bangkok, zijn waarschijnlijk van Chinese oorsprong.
Verering van het varken
Niet ver van het Koninklijk Paleis in Bangkok, in een perkje tussen een straat en een kanaal staat dit standbeeld van een varken, de Shrine of the Pig. Het beeld wordt vereerd als een 'afgodsbeeld', met wierook en bloemen.

Het beeld werd in 1913 opgericht ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van één van de echtgenoten van Rama V (Chulalongkorn 1868-1910), Sri Phatcharinthra, die in het Chinese Jaar van het Varken was geboren.
Als votieve offerandes staan een aantal kleinere varkentjes aan de voet van de grote steen waarop het varken staathet beeld.
Onderstaande varkens staan in Wat Arun, de "Tempel van de Ochtendstond", en in Wat Po.
En ik trof een varkensbeeld aan in een Thais restaurant, waar het overduidelijk dienst moest doen als 'magneet' voor welvaart, goud en geld.
En als zodanig is er toch weer een grappige overeenkomst tussen zo'n ver verwijderde cultuur en de onze, voorzover hier in het Westen het spaarvarken bestaat (daar trouwens ook), wat dan weer gerelateerd is aan het ene varken dat bij arme boeren in de winter werd geslacht.
Om verder het positieve imago van het varken te bekrachtigen, zou ik willen wijzen op zijn astrologische positie in de Chinese dierenriem.
Personen die in het jaar van het varken geboren worden, zijn vredesstichter, handhaven orde en gezag en geloven in gerechtigheid. Ze zijn bereid anderen hun fouten te vergeven, koesteren zelden wrok en zijn niet haatdragend. Een Varken houdt van gezelschap en groepsactiviteiten, maar heeft ook behoefte aan alleen-zijn. Dit teken zet zich in voor humanitaire doelen.
Zhu-bajie
In China overigens, is niet alles wat met het varken te maken heeft, positief. Net als in het Christendom, heeft het varken daar ook wel de reputatie van vraatzucht en liederlijkheid.
Dit moge blijken uit het verhaal van Zhu-bajie,ook wel Zhu Wuneng genaamd, de hemelse ex-maarschalk met het varkensgezicht.
Zhu-bajie is een van de figuren uit het klassieke Chinese verhaal, De Reis naar het Westen, waarmee India bedoeld wordt.
Oorspronkelijk was hij Maarschalk van de Hemelse Heerscharen, maar hij werd uit de hemel verbannen vanwege zijn liederlijk gedrag, en vond zichzelf terug op aarde met de snuit van een varken, een krulstaart en slagtanden, met als 'wapen' of werktuig de mesthark.
Ook op aarde volhardde hij in zijn vraatzucht en jacht op vrouwen, totdat hij de godin Quan Yin tegenkwam, die hem verlossing in het vooruitzicht stelde als hij zich tot het Boeddhisme zou bekeren en zich in dienst zou stellen van de monnik Tripitaka (of Xuanzhuang of Tang Sanzang), tijdens diens reis naar India.
Het illustere reisgezelschap bestond verder nog uit Sun Wukong, de Apenkoning en Sha Wujing een roodharig monster met een zwart gezicht.
Na talloze avonturen volbrachten ze hun missie naar India, het vinden van heilige Sanskriet teksten (soetra's), en Zhu-bajie met de varkenskop bereikte de Verlichting.
Er wordt wel eens een parallel verondersteld tussen de monnik Tripataka die vergezeld gaat van de varkensachtige Zhu-bajie, en Antonius met zijn varken, waarbij zelfs de hark van Zhu-bajie gelijkgesteld wordt aan de T-staf van Antonius, maar dat gaat veel te ver.* Het is wel een aardige fantasie, maar qua tijdsperioden en mogelijkheden van beïnvloeding tussen China en Europa kan het eigenlijk niet kloppen.
Als er al een connectie zou bestaan, zou die via een veel oudere gemeenschappelijke oervorm van beide verhalen of hun personages in India moeten lopen, bijvoorbeeld via Varaha, de derde avatar van Vishnoe (zie hieronder), een zwijn. Overigens geniet (en genoot) het varken in India heel wat minder aanzien, en werd (en wordt) als offerdier bijvoorbeeld niet gebruikt.
* Chaoying Sun. Un saint Antoine chinois au Gobi.

Een illustratie van de Reis naar het Westen in de Lange Gang van het Zomerpaleis in Beijing.

Varaha, avatar van Vishnoe
In India heeft de "wilde" relatie van ons tamme varken, het everzwijn, als de derde avatar (incarnatie) van Vishnoe zelfs goddelijke status en heet hij Varaha.
Etymologisch zou dit woord zelfs verwant kunnen zijn aan ons woord 'varken' en het Duitse 'ferkel', big.

Alle goden in India hebben een dierlijke metgezel, een soort 'rijdier' van de godheid. Shiva heeft bijvoorbeeld de stier Nandi als rijdie,r en zijn zoon, Ganesha met de olifantensnuit heeft de muis als rijdier of metgezel. En dit komt dan weer aardig overeen met Frey en Freya, die rijden op Gullinbursti en Hildisvini.
Varaha, de avatar van Vishnoe.
Dieren als metgezellen van Christelijke heiligen

Na deze lange Oosterse omweg keren we weer terug naar het Christendom. Ook hier zijn er overigens heel wat heiligen die vergezeld gaan van een dier. Om een paar bekende te noemen:

Lam Johannes de Doper
Leeuw Marcus
Twee leeuwen Hiëronymus
Vis Antonius van Padua
Adelaar Johannes (Apostel)
Wolf en Vogels Franciscus van Assisi
Stier Lucas
Haan Petrus

contact: dolfhart@ziggo.nl